Xét nghiệm sán lá gan: Phương pháp, quy trình, cách đọc kết quả

Xét nghiệm sán lá gan giúp xác định sự hiện diện của sán lá gan trong cơ thể, từ đó có chỉ định điều trị phù hợp, ngăn ngừa các biến chứng nguy hiểm như áp-xe gan, viêm đường mật hay xơ gan. Bài viết dưới đây, ECO Pharma sẽ giúp bạn hiểu rõ hơn về các phương pháp xét nghiệm sán lá gan phổ biến hiện nay cùng quy trình thực hiện và cách đọc hiểu kết quả.

      ​        

Xét nghiệm sán lá gan là gì?

Xét nghiệm sán lá gan là quá trình thực hiện các phương pháp cận lâm sàng giúp phát hiện tình trạng nhiễm sán lá gan (một loại ký sinh trùng ký sinh trong gan có thể gây nhiễm trùng gan, túi mật và ống mật) ở người. Bệnh thường lây qua con đường ăn uống như ăn phải rau sống, cá hoặc các loại thủy sản nước ngọt chưa nấu chín, có chứa ấu trùng sán.

Khi nào nên xét nghiệm chẩn đoán sán lá gan?

Triệu chứng nhiễm sán lá gan có thể xuất hiện trong giai đoạn đầu khi sán lá gan di chuyển vào ruột, gan và khoang bụng hoặc trong giai đoạn sau khi sán lá gan đã đi chuyển đến ống mật. Vì vậy, nếu bạn gặp phải một trong các dấu hiệu hoặc yếu tố nguy cơ sau, nên đi xét nghiệm sán lá gan càng sớm càng tốt:

• Đau âm ỉ hoặc đau tức vùng hạ sườn phải, cơn đau có thể lan ra sau lưng hoặc lên vai phải

• Sốt nhẹ kéo dài không rõ nguyên do, người mệt mỏi, ăn uống kém, sụt cân bất thường

• Đầy hơi, khó tiêu, buồn nôn, tiêu chảy kéo dài

• Vàng da, vàng mắt - dấu hiệu cho thấy sán đã gây tắc nghẽn đường mật

• Nổi mề đay, da ngứa ngáy không rõ nguyên nhân

• Người có tiền sử ăn uống các loại rau sống, cá sống (nước ngọt)

• Người đang sinh sống hoặc từng đến khu vực có tỷ lệ nhiễm sán cao

• Phát hiện các bất thường qua xét nghiệm máu định kỳ: chỉ số bạch cầu cao, men gan tăng... 

Nếu nhận thấy có một trong các dấu hiệu hoặc yếu tố nguy cơ kể trên, hãy đến các cơ sở y tế có chuyên khoa gan mật để được thăm khám, chỉ định xét nghiệm phù hợp.

Các phương pháp xét nghiệm sán lá gan hiện nay

Dưới đây là các phương pháp xét nghiệm giúp chẩn đoán bệnh sán lá gan phổ biến hiện nay: (1)

1. Xét nghiệm phân tìm trứng sán 

Loại xét nghiệm sán lá gan này có thể tìm thấy trứng sán trong dịch tá tràng và phân. Tuy nhiên, việc tìm ra trứng sán hay không còn phụ thuộc vào tình trạng bệnh, chu kỳ sinh trưởng của sán và cách bảo quản phân, nên thường cho kết quả không chính xác. Thông thường, phải sau 3-4 tháng nhiễm sán lá gan mới xét nghiệm thấy trứng sán trong phân người bệnh.

2. Xét nghiệm miễn dịch ELISA

Phương pháp xét nghiệm này giúp xác định kháng thể IgG và IgE do cơ thể sinh ra để chống lại sán lá gan trong máu. Nếu nồng độ 2 kháng thể này tăng cao, cho thấy người bệnh đã nhiễm sán lá gan. Xét nghiệm này có độ chính xác cao, có thể phát hiện bệnh từ rất sớm, ngay cả khi ấu trùng vừa mới xâm nhập vào cơ thể.

3. Xét nghiệm công thức máu

Mặc dù không trực tiếp xác định sán lá gan, nhưng xét nghiệm công thức máu được xem là xét nghiệm hỗ trợ quan trọng. Người nhiễm sán thường có tình trạng tăng bạch cầu ái toan (eosinophil) rõ rệt, có thể lên tới 8-80% tùy mức độ nhiễm.

4. Xét nghiệm PCR

Xét nghiệm PCR (Polymerase Chain Reaction) là kỹ thuật sinh học phân tử hiện đại, giúp phát hiện trực tiếp vật liệu di truyền (ADN) của sán lá gan trong mẫu bệnh phẩm như máu, phân hoặc dịch mật, cho độ chính xác cao. 

5. Siêu âm gan mật

Siêu âm gan mật là phương pháp chẩn đoán hình ảnh không xâm lấn, được sử dụng phổ biến để phát hiện các tổn thương do sán lá gan gây ra tại nhu mô gan và đường mật. Các hình ảnh tổn thương hiển thị trên siêu âm như: tổn thương nhu mô gan dạng tổ ong, đường hầm ngoằn ngoèo, áp xe gan, tụ dịch, hình ảnh sán dẹt… 

6. Chẩn đoán hình ảnh

Bên cạnh siêu âm, phương pháp chẩn đoán hình ảnh chuyên sâu hơn như CT, MRI cũng được cân nhắc để giúp đánh giá chi tiết hơn về tình trạng sán lá gan. 

• CT (chụp cắt lớp vi tính): Cho hình ảnh rõ nét hơn về cấu trúc gan, phát hiện các ổ tổn thương nhỏ mà siêu âm có thể bỏ sót. Kết hợp với các xét nghiệm khác giúp đánh giá mức độ tổn thương, phân biệt với các bệnh lý gan.

• MRI (cộng hưởng từ): Các mô mềm hiển thị hình ảnh chi tiết hơn, đặc biệt hữu ích khi cần đánh giá tổn thương đường mật.

Các xét nghiệm trên hiện được trung tâm Xét nghiệm của Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh đảm nhiệm việc vận hành, sử dụng trang thiết bị và ứng dụng kỹ thuật y tế hiện đại bậc nhất, nhằm hỗ trợ công tác tầm soát, chẩn đoán và điều trị cho khối lâm sàng. 

Để biết chính xác và đầy đủ nhất các phương pháp xét nghiệm hiện có, chi phí cũng như quy trình đặt lịch, bạn nên liên hệ trực tiếp đến số hotline sau:

• TP.Hà Nội: 024 3872 3872 - 024 7106 6858 

• TP.HCM: 028 7102 6789 - 093 180 6858

Quy trình xét nghiệm sán lá gan diễn ra như thế nào?

Các bước trong quy trình xét nghiệm sán lá gan:

• Thăm khám lâm sàng và khai thác tiền sử người bệnh.

• Xét nghiệm công thức máu, chủ yếu là xem xét chỉ số bạch cầu ái toan (là số lượng loại bạch cầu tham gia chống dị ứng và ký sinh trùng).

• Xét nghiệm huyết thanh học ELISA. Đây được xem là xét nghiệm quan trọng nhất, giúp phát hiện bệnh sán lá gan (nếu có) từ giai đoạn mới chớm.

• Xét nghiệm phân tìm trứng sán.

• Chẩn đoán hình ảnh bao gồm siêu âm bụng, CT hoặc MRI gan khi cần.

• Xét nghiệm bổ sung khác có thể được thực hiện như hút dịch tá tràng - dịch mật qua nội soi mềm để soi tìm trứng sáng trực tiếp. 

• Tổng hợp các kết quả xét nghiệm, đưa ra chẩn đoán xác định người bệnh có nhiễm sán lá gan hay không, xác định loại sán lá gan (kích thước lớn hay nhỏ) và mức độ nhiễm bệnh, từ đó có phác đồ điều trị cá nhân hóa.

Hướng dẫn đọc kết quả xét nghiệm sán lá gan

Biết cách đọc kết quả xét nghiệm sán lá gan có thể giúp người bệnh hiểu đúng tình trạng sức khỏe của mình, tránh hoang mang không cần thiết hoặc chủ quan bỏ sót bệnh. Dưới đây là hướng dẫn chi tiết cách đọc từng loại xét nghiệm phổ biến.

1. Cách đọc kết quả xét nghiệm ELISA

• Âm tính: Chưa hoặc không nhiễm sán lá gan tại thời điểm xét nghiệm.

• Nghi ngờ (vùng xám): Chỉ số nằm giữa ranh giới âm tính và dương tính, cần làm thêm xét nghiệm.

• Dương tính: Đã hoặc đang phơi nhiễm với sán lá gan.

2. Cách đọc kết quả xét nghiệm công thức máu

• Mức bình thường thường chiếm khoảng 1–6% tổng số bạch cầu.

• Khi nhiễm sán lá gan, chỉ số này thường tăng cao 8–80%, tùy mức độ nhiễm.

3. Cách đọc kết quả xét nghiệm phân

• Dương tính: Soi thấy trứng sán trong mẫu phân.

• Âm tính: Không đồng nghĩa với việc chắc chắn không nhiễm bệnh, bởi vì xét nghiệm này có tỷ lệ soi thấy trứng khá thấp, đặc biệt với sán lá gan lớn. Vì vậy, bác sĩ thường chỉ định lấy mẫu liên tục trong 2–3 ngày để tăng độ chính xác.

4. Cách đọc kết quả siêu âm, CT và MRI

Hình ảnh tổn thương bên trong gan có dạng tổ ong, đường hầm ngoằn ngoèo trong nhu mô gan hoặc ổ áp-xe là dấu hiệu nghi ngờ tình trạng nhiễm sán lá gan.

Tóm lại, xét nghiệm sán lá gan có vai trò quan trọng trong việc phát hiện và kiểm soát bệnh. Tuy nhiên, trong quá trình xét nghiệm và đọc kết quả xét nghiệm, không nên chỉ dựa vào một xét nghiệm để tự đưa ra kết luận về tình trạng bệnh. Người bệnh cần bình tĩnh, chờ bác sĩ tổng hợp đầy đủ các xét nghiệm để đưa ra chẩn đoán chính xác, từ đó xây dựng phác đồ điều trị phù hợp.