Trợ phí vận chuyển cho mọi đơn hàng·Chính hãng 100% từ Mỹ

Sinh thiết gan dưới hướng dẫn siêu âm: Quy trình & độ an toàn

Theo dõi ECO Pharma trên Google NewsChọn ECO Pharma làm nguồn ưu tiên trên Google tìm kiếm.

Ngoài các kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh như siêu âm, CT-scanner hay MRI, sinh thiết gan dưới hướng dẫn siêu âm vẫn là tiêu chuẩn vàng giúp bác sĩ đánh giá chi tiết đặc điểm mô học của gan. Phương pháp này giúp xác định tổn thương tế bào gan, mức độ xơ hóa, tình trạng viêm, thoái hóa mỡ…, qua đó đưa ra phác đồ điều trị trúng đích. Để hiểu rõ hơn về kỹ thuật này, mời bạn cùng theo dõi bài viết sau của ECO Pharma. 

sinh thiết gan dưới hướng dẫn siêu âm

Khi nào cần sinh thiết gan dưới hướng dẫn siêu âm?

Sinh thiết gan qua da dưới hướng dẫn siêu âm (UG-PLB - Ultrasound-Guided Percutaneous Liver Biopsy) là thủ thuật dùng kim chuyên dụng xuyên qua thành bụng để lấy mẫu mô gan, đồng thời theo dõi hình ảnh siêu âm trực tiếp nhằm xác định chính xác vị trí và hướng kim. Phương pháp này giúp lấy mẫu mô đạt yêu cầu, hỗ trợ đánh giá mức độ viêm, phân độ xơ hóa và theo dõi tiến triển bệnh gan.

1. Chỉ định

Bác sĩ thường chỉ định UG-PLB trong những trường hợp:

  • Viêm gan mãn tính: Xác định mức độ viêm và giai đoạn xơ hóa (từ F0-F4) do virus viêm gan B, C gây ra, đặc biệt khi kết quả FibroScan hoặc xét nghiệm máu chưa rõ ràng.
  • Gan nhiễm mỡ và gan thô: Sinh thiết gan giúp phân biệt gan nhiễm mỡ đơn thuần với viêm gan nhiễm mỡ (NASH/MASH), đồng thời làm rõ bản chất tổn thương mô gan khi siêu âm ghi nhận nhu mô thô, nghi ngờ xơ hóa hoặc tiến triển thành xơ gan.
  • Bệnh gan tự miễn: Hỗ trợ chẩn đoán chính xác viêm gan tự miễn (AIH), viêm đường mật nguyên phát (PBC) và viêm đường mật xơ cứng nguyên phát (PSC).
  • Bệnh gan do rối loạn chuyển hóa: Chẩn đoán các bệnh lý tích tụ chất bất thường trong gan như bệnh Wilson (ứ đồng), bệnh ứ sắt (Hemochromatosis).
  • Tổn thương khu trú hoặc thâm nhiễm: Bệnh lý nhiễm trùng, áp xe gan chưa rõ nguyên nhân, tổn thương dạng nốt nghi ngờ u gan khi các phương pháp chẩn đoán hình ảnh không xâm lấn chưa đủ cơ sở kết luận.
  • Tăng men gan kéo dài: Chỉ số ALT, AST tăng bất thường trên 6 tháng nhưng chưa xác định được nguyên nhân qua các xét nghiệm thông thường.
  • Đánh giá đáp ứng điều trị: Theo dõi những thay đổi của tổn thương mô gan sau thời gian điều trị nội khoa kéo dài.

2. Chống chỉ định

Thủ thuật sẽ tạm hoãn hoặc chuyển sang phương pháp thay thế (như sinh thiết gan qua đường tĩnh mạch cảnh - TJLB) nếu nguy cơ biến chứng cao hơn lợi ích chẩn đoán.

2.1 Chống chỉ định tuyệt đối và tình huống nguy cơ cao

  • Rối loạn đông máu nặng: Chỉ số INR > 1.5, thời gian prothrombin (PT) kéo dài hoặc số lượng tiểu cầu < 50.000/µL chưa được điều chỉnh.
  • Cổ trướng mức độ trung bình nặng: Tụ dịch ổ bụng làm tăng khoảng cách từ thành bụng đến gan, dễ gây trôi lệch kim và chảy máu khó cầm.
  • U máu gan hoặc tổn thương giàu mạch máu: Tăng nguy cơ xuất huyết nghiêm trọng khi đưa kim sinh thiết vào vùng tổn thương.
  • Nang sán gan (Hydatid cyst): Nguy cơ vỡ nang gây sốc phản vệ và phát tán ký sinh trùng khắp khoang bụng.
  • Người bệnh không hợp tác: Không thể nhịn thở theo y lệnh lúc đâm kim hoặc từ chối truyền máu hỗ trợ khi có sự cố.

2.2 Chống chỉ định tương đối

  • Béo phì độ III (BMI ≥ 35kg/m²), cổ trướng nhẹ, nhiễm trùng vùng đáy phổi/dưới cơ hoành, bệnh nhiễm bột (Amyloidosis).
  • Người bệnh đang dùng thuốc chống đông (Warfarin, NOACs) hoặc thuốc chống kết tập tiểu cầu (Aspirin, Clopidogrel). Các thuốc này bắt buộc phải ngừng từ 3-7 ngày trước thủ thuật theo đúng chỉ dẫn chuyên khoa.
chống chỉ định sinh thiết gan
Phương pháp này chống chỉ định ở người bị cổ trướng trung bình nặng

Quy trình sinh thiết gan dưới hướng dẫn siêu âm

Để tối ưu hóa chất lượng mẫu mô (dài tối thiểu 15-20mm, chứa ít nhất 10 khoảng cửa) và giảm thiểu rủi ro, quy trình UG-PLB được thực hiện nghiêm ngặt qua những giai đoạn sau:

1. Chuẩn bị

  • Khám lâm sàng và tiền sử bệnh: Khám chuyên khoa, khai thác tiền sử dị ứng, bệnh lý đi kèm cùng các thuốc đang dùng. Bác sĩ tư vấn rõ ràng về thủ thuật và ký cam kết đồng ý thực hiện.
  • Khám cận lâm sàng (bắt buộc): Xét nghiệm công thức máu (đánh giá tiểu cầu), đông máu toàn bộ (PT, INR, APTT) và xác định nhóm máu. Chuẩn bị sẵn phương án truyền máu khi cần.
  • Siêu âm tiền thủ thuật: Đánh giá tổng thể cấu trúc gan, đo khoảng cách từ da đến nhu mô, kiểm tra mức độ gan thô hoặc xơ hóa, đồng thời dựng đường đi của kim tránh xa túi mật, vách liên sườn có mạch máu lớn và cơ quan lân cận.
  • Người bệnh cần chuẩn bị: Nhịn ăn ít nhất 6 tiếng trước sinh thiết. Sát trùng diện rộng vùng hạ sườn phải, phủ khăn vô khuẩn và tiến hành gây tê tại chỗ bằng Lidocaine 1-2% từ lớp da đến bao Glisson gan.

2. Các bước thực hiện

  • Bước 1 (Định vị): Bác sĩ dùng đầu dò siêu âm vô khuẩn xác định chính xác tọa độ vị trí thâm nhập.
  • Bước 2 (Gây tê): Tiêm thuốc tê từng lớp, đặc biệt tập trung tại bao gan - nơi chứa nhiều thụ thể cảm giác đau.
  • Bước 3 (Tiếp cận): Bác sĩ đưa kim sinh thiết cỡ 16G hoặc 18G qua khoang liên sườn 8-9 hoặc dưới bờ sườn, đồng thời theo dõi đầu kim liên tục trên hình ảnh siêu âm. 
  • Bước 4 (Cắt lấy mẫu): Người bệnh nín thở sau khi thở ra hết. Bác sĩ kích hoạt kim cắt tự động (Tru-cut) để lấy 1-2 lõi mô gan dài khoảng 1.5-2cm trong chưa đầy 1 giây.
  • Bước 5 (Hoàn tất): Cuối cùng rút kim, ép vị trí chọc kim trong 5-10 phút để cầm máu và băng vô khuẩn. Siêu âm kiểm tra tại chỗ giúp phát hiện sớm tụ dịch hoặc dấu hiệu xuất huyết ổ bụng.

Mẫu thu được bảo quản ngay trong dung dịch Formalin 10% và chuyển về phòng giải phẫu. 

3. Theo dõi sau thủ thuật

  • Đo sinh hiệu: Kiểm tra mạch, huyết áp, nhịp thở 15-30 phút/lần trong 2 giờ đầu; sau đó duy trì 1 giờ/lần trong 2-4 giờ tiếp theo.
  • Tư thế nằm: Người bệnh nằm nghiêng phải trong 2-4 giờ đầu theo hướng dẫn của nhân viên y tế, giúp tạo áp lực lên vùng sinh thiết và hỗ trợ cầm máu tự nhiên.
  • Nghỉ ngơi: Người bệnh cần nằm nghỉ tại giường ít nhất 4-6 giờ theo chỉ định của bác sĩ.
  • Theo dõi triệu chứng: Báo ngay cho bác sĩ nếu xuất hiện những dấu hiệu cấp cứu như đau dữ dội vùng hạ sườn phải, đau lan lên vai phải (kích thích cơ hoành), vã mồ hôi, tụt huyết áp, khó thở.

Biến chứng và xử trí

Sinh thiết gan dưới hướng dẫn siêu âm ít gây biến chứng nhưng vẫn có nguy cơ chảy máu hoặc tổn thương cơ quan lân cận. Ở người có dấu hiệu gan thô, bác sĩ chỉ định thủ thuật khi cần xác định tổn thương mô học và đã cân nhắc kỹ lợi ích, rủi ro.

Tùy tiêu chuẩn phân loại và đặc điểm người bệnh, một số nghiên cứu ghi nhận tỷ lệ biến chứng nghiêm trọng khoảng 0.3-0.5%, trong khi biến chứng nhẹ có thể gặp ở khoảng 3-5% trường hợp. (1)

Dưới đây là những biến chứng có thể xảy ra: 

  • Chảy máu: Là biến chứng nghiêm trọng cần đặc biệt lưu ý, có thể gây xuất huyết ổ bụng, tụ máu dưới bao gan hoặc xuất huyết đường mật. Trường hợp nhẹ cần theo dõi sát; nếu chảy máu nặng, người bệnh có thể phải truyền máu, can thiệp nội mạch cầm máu hoặc phẫu thuật.
  • Đau tại vị trí sinh thiết hoặc đau lan lên vai: Thường ở mức độ nhẹ, có thể cải thiện khi nghỉ ngơi và dùng thuốc giảm đau theo chỉ định. Đau dữ dội hoặc tăng dần cần được kiểm tra để loại trừ xuất huyết và tổn thương cơ quan lân cận.
  • Phản ứng phó giao cảm: Có thể gây buồn nôn, vã mồ hôi, chóng mặt, tụt huyết áp hoặc nhịp tim chậm. Bác sĩ sẽ theo dõi dấu hiệu sinh tồn và xử trí hỗ trợ tùy mức độ.
  • Tràn khí màng phổi: Có thể xảy ra khi kim sinh thiết làm tổn thương màng phổi. Trường hợp nhẹ có thể chỉ cần theo dõi, trường hợp nặng có thể phải dẫn lưu màng phổi.
  • Tổn thương túi mật hoặc cơ quan lân cận: Đây là biến chứng hiếm gặp nhưng có thể gây chảy máu, rò mật hoặc viêm phúc mạc. Hướng xử trí phụ thuộc vào mức độ tổn thương, đôi khi cần can thiệp chuyên sâu.

Nguy cơ biến chứng tăng ở người cao tuổi, mắc bệnh gan tiến triển, giảm tiểu cầu, rối loạn đông máu hoặc có khối u ác tính. Số lần lấy mẫu, đường tiếp cận và kinh nghiệm của bác sĩ cũng ảnh hưởng đến độ an toàn của thủ thuật.

sinh thiết dưới siêu âm
Tràn khí màng phổi có thể xảy ra khi kim sinh thiết làm tổn thương màng phổi

Sinh thiết gan dưới hướng dẫn siêu âm có an toàn không?

Sinh thiết gan dưới hướng dẫn siêu âm nhìn chung an toàn khi được thực hiện đúng chỉ định, tại cơ sở y tế đủ điều kiện chuyên môn. Hình ảnh siêu âm giúp bác sĩ xác định vị trí lấy mẫu và kiểm soát đường kim, qua đó hạn chế nguy cơ tổn thương mạch máu cùng cơ quan lân cận. 

Một nghiên cứu trên 1.857 ca sinh thiết gan dưới hướng dẫn siêu âm ghi nhận tỷ lệ biến chứng nghiêm trọng khoảng 0,53%, trong khi phân tích hơn 12.000 ca cho thấy tỷ lệ biến chứng chung khoảng 1,9%. Sự chênh lệch này có thể do khác biệt về đối tượng nghiên cứu và tiêu chí đánh giá biến chứng. (2)

Sau thủ thuật, người bệnh có thể đau nhẹ tại vị trí chọc kim, đau âm ỉ vùng bụng phải hoặc đau lan lên vai. Những triệu chứng này thường thoáng qua. Tuy nhiên, xuất huyết ổ bụng, tụ máu dưới bao gan, nhiễm trùng, tổn thương túi mật và tràn khí màng phổi vẫn có thể xảy ra.

Các yếu tố làm tăng nguy cơ biến chứng bao gồm giảm tiểu cầu, rối loạn đông máu, dùng thuốc chống đông hoặc thuốc chống kết tập tiểu cầu, xơ gan tiến triển và vàng da tắc mật. Vì vậy, trước khi sinh thiết, bác sĩ cần đánh giá tiền sử bệnh, xét nghiệm máu, xem xét thuốc đang dùng và lựa chọn kỹ thuật phù hợp. Sau thủ thuật, người bệnh được theo dõi để phát hiện sớm dấu hiệu bất thường.

Nhìn chung, sinh thiết gan có độ an toàn tương đối cao nếu phù hợp. Khi có biểu hiện đau bụng dữ dội, chóng mặt nhiều, ngất hoặc khó thở sau sinh thiết, người bệnh cần được cấp cứu kịp thời.

Sinh thiết gan dưới hướng dẫn siêu âm có đau không?

Thủ thuật này hoàn toàn không gây đau dữ dội vì người bệnh đã được gây tê nội mạc và gây tê sâu đến tận lớp bao gan (bao Glisson) - nơi chứa nhiều cảm giác đau.

  • Trong khi thực hiện: Bệnh nhân chỉ cảm thấy chích nhẹ như kiến cắn lúc tiêm thuốc tê, sau đó là hơi tức nhẹ hoặc đè ép vùng hạ sườn phải khi kim đi vào gan. Quá trình lấy mẫu bằng kim cắt tự động diễn ra rất nhanh (chưa tới 1 giây).
  • Sau thủ thuật: Cảm giác đau âm ỉ nhẹ vùng hạ sườn phải hoặc tức lan nhẹ lên vai phải có thể xuất hiện nhưng sẽ tự hết sau vài giờ hoặc từ 1-2 ngày. Bác sĩ có thể kê thêm thuốc giảm đau an toàn cho gan nếu cần.

Nếu đang tìm kiếm một địa chỉ chẩn đoán bệnh lý gan mật uy tín, Trung tâm Nội soi và Phẫu thuật Nội soi Tiêu hóa thuộc Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh là lựa chọn hàng đầu. Nơi đây quy tụ đội ngũ chuyên gia Tiêu hóa - Gan mật giàu kinh nghiệm, kết hợp với hệ thống máy siêu âm chẩn đoán thế hệ mới nhập khẩu từ Châu Âu, giúp quy trình sinh thiết gan diễn ra nhẹ nhàng, chính xác và an toàn tối đa.

máy siêu âm công nghệ cao
Máy siêu âm công nghệ cao tại Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh hỗ trợ chẩn đoán - Ảnh: BVĐK Tâm Anh

Sinh thiết gan dưới hướng dẫn siêu âm giúp làm rõ tổn thương mô học, xác định nguyên nhân và đánh giá tổn thương tế bào gan, từ đó bác sĩ sẽ cân nhắc lựa chọn hướng điều trị phù hợp. Người bệnh nên tuân thủ hướng dẫn trước và sau thủ thuật để hạn chế biến chứng, nâng cao hiệu quả chẩn đoán. 

Hewel Footer
Nguồn tham khảo