Trợ phí vận chuyển cho mọi đơn hàng·Chính hãng 100% từ Mỹ

Thấp khớp là gì? Nguyên nhân, cách phòng ngừa và điều trị

Theo dõi ECO Pharma trên Google NewsChọn ECO Pharma làm nguồn ưu tiên trên Google tìm kiếm.

Thấp khớp là nhóm bệnh lý viêm tự miễn tấn công hệ thống xương khớp và các mô liên kết. Bệnh không chỉ gây đau, cứng khớp kéo dài mà còn ảnh hưởng đến nhiều cơ quan như da, tim, phổi. Nếu không được chẩn đoán và điều trị sớm, bệnh thấp khớp có thể để lại biến chứng, làm giảm chất lượng sống nghiêm trọng. Để hiểu rõ thấp khớp là bệnh gì, nguyên nhân và điều trị như thế nào, mời bạn đọc cùng ECO Pharma tìm hiểu chi tiết ở bài viết dưới đây.

thấp khớp

Thấp khớp là gì?

Thấp khớp là thuật ngữ để chỉ nhóm bệnh lý gây viêm và đau ở khớp, cơ, xương, dây chằng, gân và các mô liên kết. Có nhiều dạng bệnh thấp khớp khác nhau nhưng điểm chung của nhóm bệnh này là gây ra tình trạng đau nhức, cứng khớp, sưng tấy và hạn chế khả năng vận động. Trong y học hiện đại, thuật ngữ “thấp khớp” thường được thay thế bằng các khái niệm chuyên môn như bệnh lý cơ xương khớp hoặc bệnh thấp khớp học để phản ánh rõ hơn đặc điểm lâm sàng và sinh lý bệnh. (1)

Nhiều dạng bệnh thấp khớp có liên quan đến cơ chế tự miễn - tức là hệ miễn dịch thay vì bảo vệ cơ thể lại tấn công vào các mô khỏe mạnh. Do đó, bệnh thường có tính chất mạn tính và tiến triển chậm nhưng có xu hướng nặng đòi hỏi điều trị lâu dài và cần theo dõi sát. Tuy nhiên, nếu được phát hiện sớm và điều trị đúng cách, phần lớn các trường hợp đều có thể kiểm soát tốt triệu chứng và ngăn ngừa biến chứng.

Thấp khớp là nhóm bệnh lý đa dạng và không hiếm gặp với nhiều thể bệnh khác nhau từ nhẹ đến nặng. Để hiểu rõ các dạng bệnh cụ thể, mời bạn đọc theo dõi tiếp phần bên dưới.

đau và viêm ở khớp cơ

Thấp khớp là thuật ngữ chỉ một nhóm bệnh lý gây viêm và đau ở khớp, cơ, xương, dây chằng và các mô liên kết, với các triệu chứng đặc trưng là đau nhức, cứng khớp, sưng tấy và hạn chế vận động.

Các dạng thấp khớp phổ biến hiện nay

Như đã đề cập, thấp khớp bao gồm nhiều bệnh lý khác nhau ảnh hưởng đến hệ thống cơ xương khớp. Mỗi dạng bệnh có nguyên nhân, triệu chứng và cơ chế sinh bệnh khác nhau.

Dưới đây là phân loại chi tiết các dạng bệnh thường gặp:

1. Viêm khớp dạng thấp

Viêm khớp dạng thấp là bệnh thấp khớp tự miễn mạn tính phổ biến, xảy ra khi hệ thống miễn dịch của cơ thể tấn công nhầm vào các màng hoạt dịch bao quanh khớp, gây viêm mạn tính, sưng đau và tổn thương khớp dần theo thời gian. Bệnh thường khởi phát âm thầm với các triệu chứng như đau khớp, cứng khớp buổi sáng kéo dài hơn 1 giờ, sưng nóng ở các khớp nhỏ như bàn tay, cổ tay, bàn chân.

Theo thống kê tại Mỹ, bệnh viêm khớp dạng thấp ảnh hưởng đến khoảng 1,3 triệu người, trong đó phụ nữ chiếm tới 75% ca mắc. Tại Việt Nam, tỷ lệ mắc bệnh ước tính khoảng 0,55% dân số trưởng thành, thường gặp ở nữ giới trong độ tuổi từ 30 đến 60. Tuy nhiên, bệnh đang có xu hướng trẻ hóa với nhiều ca mắc ở độ tuổi dưới 30. (2)

viêm khớp dạng thấp

Viêm khớp dạng thấp là bệnh tự miễn mạn tính phổ biến.

2. Viêm khớp vảy nến

Viêm khớp vảy nến cũng là một dạng bệnh thấp khớp mạn tính có liên quan đến bệnh vảy nến (một rối loạn tự miễn gây tổn thương da). Có khoảng 30% người mắc vảy nến có thể phát triển viêm khớp sau vài năm; hoặc thậm chí ở một số trường hợp triệu chứng khớp có thể xuất hiện trước cả tổn thương da.

Viêm khớp vảy nến thường khởi phát trong độ tuổi 30 - 50, ảnh hưởng ở cả nam và nữ. Các triệu chứng điển hình bao gồm đau khớp, sưng tấy, cứng khớp buổi sáng, đặc biệt ở các khớp nhỏ như ngón tay, ngón chân. Một số người còn gặp hiện tượng ngón tay hoặc ngón chân sưng to như “xúc xích”, viêm điểm bám gân, tổn thương móng (rỗ móng, tách móng) hoặc viêm cột sống. Diễn tiến bệnh khác nhau tùy từng người, có người chỉ bị nhẹ, tổn thương vài khớp, nhưng cũng có trường hợp tiến triển nhanh, gây biến dạng và ảnh hưởng nghiêm trọng đến vận động nếu không được điều trị kịp thời.

3. Viêm khớp thiếu niên tự phát

Viêm khớp thiếu niên tự phát là một dạng bệnh thấp khớp xuất hiện ở trẻ dưới 16 tuổi, kéo dài ít nhất 6 tuần và không xác định được nguyên nhân cụ thể. Đây là bệnh lý tự miễn phổ biến nhất ở trẻ em, gây viêm tại một hoặc nhiều khớp, kèm theo các biểu hiện toàn thân tùy theo thể bệnh.

Triệu chứng thường gặp gồm sưng đau khớp, cứng khớp buổi sáng, đi lại khó khăn, trẻ kém vận động hoặc lười chơi đùa như bình thường. Một số thể bệnh còn kèm theo sốt dai dẳng, nổi ban đỏ, nổi hạch hoặc viêm màng bồ đào (viêm mắt). Viêm khớp thiếu niên tự phát có thể tiến triển âm thầm nhưng để lại hậu quả lâu dài nếu không được phát hiện và điều trị sớm.

viêm khớp thiếu niên tự phát

Viêm khớp thiếu niên tự phát là bệnh tự miễn thường gặp ở trẻ dưới 16 tuổi.

4. Viêm cột sống dính khớp

Một dạng bệnh thấp khớp thường gặp khác là viêm cột sống dính khớp. Đây là bệnh viêm khớp mạn tính ảnh hưởng đến cột sống, đặc biệt là khớp cùng chậu, thường khởi phát ở nam giới trẻ tuổi (từ 20 - 40). Biểu hiện của bệnh thường là cơn đau lưng âm ỉ về đêm, cứng cột sống vào buổi sáng và giảm dần khi vận động. Theo thời gian, tình trạng viêm có thể hình thành cầu xương giữa các đốt sống, khiến cột sống bị “dính” lại và mất dần khả năng linh hoạt. Ở một số người bệnh còn có biểu hiện viêm mắt, viêm khớp ngoại biên hoặc các vấn đề tim mạch, tiêu hóa đi kèm.

5. Viêm khớp nhiễm khuẩn

Viêm khớp nhiễm khuẩn còn gọi là viêm khớp sinh mủ, xảy ra khi vi khuẩn, virus hoặc nấm xâm nhập trực tiếp vào khớp qua đường máu, vết thương hoặc phẫu thuật. Đây là tình trạng khẩn cấp trong thấp khớp vì viêm nhiễm tiến triển rất nhanh, có thể phá hủy khớp chỉ trong vài ngày nếu không điều trị kịp thời. Các triệu chứng của bệnh bao gồm sưng nóng đỏ tại khớp, đau dữ dội, hạn chế vận động và có thể kèm sốt cao, mệt mỏi toàn thân. Khớp gối là vị trí thường bị tổn thương nhất, tiếp theo là khớp háng và vai.

viêm khớp nhiễm khuẩn

Viêm khớp nhiễm khuẩn xảy ra khi vi khuẩn, virus hoặc nấm xâm nhập trực tiếp vào khớp.

6. Bệnh Gout

Gout là một dạng viêm khớp đặc biệt do rối loạn chuyển hóa axit uric, khiến tinh thể urat tích tụ trong khớp gây viêm. Cơn gout cấp thường khởi phát đột ngột, dữ dội, thường vào ban đêm với biểu hiện sưng đau, nóng đỏ tại một khớp - điển hình là ngón chân cái. Bệnh Gout thường gặp ở nam giới trung niên, người có chế độ ăn uống giàu đạm, rượu bia hoặc bệnh nền như tăng huyết áp, tiểu đường. Nếu không kiểm soát tốt, bệnh có thể tiến triển thành gout mạn tính, gây biến dạng khớp, hình thành hạt tophi và tổn thương thận.

7. Bệnh Lupus

Lupus ban đỏ hệ thống là bệnh tự miễn mạn tính, ảnh hưởng đến nhiều cơ quan như da, khớp, thận, tim, phổi và thần kinh. Nữ giới chiếm khoảng 90% tổng số ca mắc, đặc biệt ở độ tuổi sinh sản. Các biểu hiện thường gặp gồm mệt mỏi, sốt không rõ nguyên nhân, đau khớp, phát ban hình cánh bướm trên mặt, rụng tóc, viêm cầu thận, rối loạn đông máu. Bệnh thường có diễn tiến rất đa dạng lúc bùng phát - lúc thuyên giảm.

lupus ban đỏ hệ thống

Lupus ban đỏ hệ thống là bệnh tự miễn mạn tính ảnh hưởng đa cơ quan (da, khớp, thận, tim, phổi, thần kinh), thường gặp ở nữ giới.

8. Viêm xơ cơ

Viêm xơ cơ là nhóm bệnh thấp khớp gây viêm và yếu các cơ vân, đặc biệt ở vai, hông, cổ và lưng. Bệnh thường tiến triển từ từ, người bệnh cảm thấy mỏi cơ khi leo cầu thang, đứng lên hoặc giơ tay cao. Trong thể viêm da cơ, người bệnh còn có biểu hiện nổi ban tím quanh mắt, ban đỏ ở khuỷu tay, đầu gối hoặc các khớp ngón tay. Một số trường hợp có liên quan đến ung thư tiềm ẩn hoặc bệnh phổi mô kẽ.

9. Xơ cứng bì

Một dạng hiếm gặp nhưng tiềm ẩn nhiều biến chứng nguy hiểm mà bạn cần biết là xơ cứng bì. Đây là bệnh tự miễn gây tăng sinh mô xơ ở da và cơ quan nội tạng như phổi, tim, thận, tiêu hóa. Các triệu chứng điển hình của bệnh là da dày cứng, sờ như sáp, đặc biệt ở ngón tay, mặt, chi trên. Người bệnh thường có hiện tượng Raynaud - ngón tay đổi màu khi tiếp xúc lạnh hoặc căng thẳng. Một số trường hợp nặng có thể dẫn đến xơ phổi, tăng áp phổi, suy tim hoặc suy thận cấp.

xơ cứng bì

Xơ cứng bì là một dạng thấp khớp tự miễn hiếm gặp nhưng nguy hiểm.

10. Bệnh Lyme

Bệnh Lyme là một dạng viêm khớp do vi khuẩn Borrelia burgdorferi gây ra, lây truyền qua vết cắn của ve. Ở giai đoạn sớm, bệnh thường biểu hiện bằng ban đỏ hình bia bắn, kèm theo sốt, mệt mỏi, đau đầu và đau khớp. Nếu không được điều trị kịp thời, các vi khuẩn có thể lan đến khớp, hệ thần kinh và tim, gây viêm khớp mạn tính (đặc biệt ở khớp gối), viêm màng não, rối loạn nhịp tim.

11. Hội chứng Sjogren

Hội chứng Sjogren là bệnh tự miễn gây viêm và phá hủy tuyến tiết, đặc biệt là tuyến nước bọt và tuyến lệ. Các triệu chứng điển hình của bệnh bao gồm khô miệng, khô mắt kéo dài, gây khó nuốt, sâu răng, cộm mắt, viêm kết mạc. Khoảng 50% trường hợp bệnh xảy ra là nguyên phát, còn lại thứ phát sau các bệnh khác như lupus hoặc viêm khớp dạng thấp. Ngoài tuyến tiết, bệnh có thể ảnh hưởng đến da, phổi, thận, gan và hệ thần kinh.

hội chứng sjogren

Hội chứng Sjogren là bệnh tự miễn gây viêm tuyến tiết (khô mắt, khô miệng), có thể là nguyên phát hoặc thứ phát sau các bệnh thấp khớp khác.

12. Viêm mạch

Viêm mạch là nhóm bệnh gây viêm thành mạch máu, ảnh hưởng đến dòng máu nuôi dưỡng cơ quan. Có nhiều thể viêm mạch khác nhau như viêm động mạch tế bào khổng lồ, bệnh Behçet, viêm mạch ANCA… Triệu chứng của bệnh rất da dạng phụ thuộc vào cơ quan bị tổn thương: sốt, mệt mỏi, phát ban, đau cơ - khớp, tiểu máu, ho ra máu, rối loạn thần kinh, loét da…

Xem thêm: Bệnh thấp khớp cấp và cách điều trị phù hợp

Nguyên nhân gây ra bệnh thấp khớp

Phần lớn các bệnh thấp khớp là kết quả của sự rối loạn trong hệ miễn dịch - thay vì bảo vệ cơ thể khỏi vi khuẩn hay virus, hệ miễn dịch lại quay sang tấn công nhầm các mô khỏe mạnh như khớp, cơ, da hoặc mạch máu. Cho đến nay, y học vẫn chưa xác định được chính xác nguyên nhân gây ra hiện tượng này, nhưng có nhiều yếu tố nguy cơ đã được ghi nhận là có liên quan chặt chẽ đến quá trình khởi phát bệnh.

Dưới đây là một số yếu tố nguy cơ gây ra bệnh mà bạn nên biết:

  • Gen di truyền: Di truyền là một yếu tố nguy cơ quan trọng gây ra bệnh. Một số người sinh ra đã mang các gen đặc hiệu liên quan đến bệnh tự miễn. Nếu bạn có người thân trong gia đình từng mắc bệnh như viêm khớp dạng thấp hay lupus ban đỏ hệ thống nguy cơ mắc bệnh của bạn cũng sẽ cao hơn.
  • Giới tính: Phụ nữ có xu hướng dễ mắc các bệnh tự miễn hơn nam giới, đặc biệt là viêm khớp dạng thấp, lupus, xơ cứng bì hay hội chứng Sjögren. Mặc dù cơ chế chính xác chưa được làm rõ nhưng các nhà nghiên cứu tin rằng hormone estrogen có thể làm tăng phản ứng miễn dịch bất thường ở nữ giới. Trên thực tế, có khoảng 9/10 trường hợp lupus xảy ra ở phụ nữ ở Mỹ trong độ tuổi từ 15 đến 44.
  • Tuổi tác: Bệnh có thể xảy ra ở bất kỳ lứa tuổi nào, kể cả trẻ nhỏ. Tuy nhiên, nguy cơ mắc bệnh tăng dần theo tuổi, đặc biệt với những bệnh lý như viêm khớp dạng thấp - thường khởi phát nhiều nhất ở người lớn tuổi, đặc biệt là từ độ tuổi 60 trở lên.
  • Lối sống và cân nặng: Lối sống không lành mạnh, thừa cân -  béo phì hay hút thuốc lá đều làm tăng nguy cơ mắc bệnh. Béo phì có thể làm tăng mức độ viêm toàn thân và tạo áp lực lớn lên các khớp. Hút thuốc lá đã được chứng minh là yếu tố nguy cơ rõ ràng đối với viêm khớp dạng thấp. Ngoài ra, chế độ ăn uống nghèo dinh dưỡng và ít vận động cũng ảnh hưởng tiêu cực đến khả năng kiểm soát miễn dịch của cơ thể.
  • Yếu tố môi trường: Một số người tiếp xúc lâu dài với hóa chất công nghiệp, dung môi hữu cơ, hoặc môi trường ô nhiễm có nguy cơ cao phát triển các bệnh tự miễn. Bên cạnh đó, nhiễm trùng, chấn thương thể chất hoặc sang chấn tâm lý cũng có thể kích hoạt bệnh ở những người có cơ địa nhạy cảm.

Triệu chứng thấp khớp thường gặp

Bệnh thường khởi phát âm thầm nhưng lại gây ảnh hưởng rõ đến hệ thống cơ xương khớp. Các triệu chứng có thể xuất hiện trên toàn bộ cơ thể, hoặc có thể chỉ giới hạn ở một vùng nhất định. Dưới đây là một số dấu hiệu điển hình:

  • Đau và cứng khớp: Cảm giác đau âm ỉ, khớp cứng lại vào buổi sáng hoặc sau khi ngồi lâu, khiến việc cử động khó khăn hơn.
  • Sưng, nóng, đỏ: Một số khớp có thể sưng to, nóng lên và đỏ, dấu hiệu của viêm.
  • Hạn chế vận động: Người bệnh gặp khó khăn khi di chuyển, đặc biệt là ở bàn tay, đầu gối, cổ chân hoặc vai.
  • Mệt mỏi kéo dài: Cơ thể thường xuyên rơi vào trạng thái mệt mỏi dù nghỉ ngơi đầy đủ.
  • Cơn đau thay đổi theo thời tiết: Nhiều người nhận thấy khớp đau hơn vào những ngày mưa gió, ẩm thấp.

Cơn đau có thể khiến người bệnh mất ngủ, giảm chất lượng sống và ảnh hưởng đến công việc hàng ngày. Đặc biệt, triệu chứng thường giảm nhẹ khi vận động nhẹ nhàng và tệ hơn khi vận động quá sức hoặc nghỉ ngơi quá lâu.

đau nhức ở bàn chân

Các triệu chứng thấp khớp thường gặp là đau âm ỉ, sưng, nóng, đỏ tại các khớp bị viêm, gây khó khăn khi vận động.

Đối tượng có nguy cơ cao mắc thấp khớp

Như đã đề cập ở phần nguyên nhân gây ra bệnh, một số nhóm đối tượng có nguy cơ cao mắc bệnh bao gồm:

  • Phụ nữ ở độ tuổi sinh sản.
  • Người có người thân trong gia đình từng mắc các dạng thấp khớp như viêm khớp dạng thấp, lupus hay các bệnh viêm khớp tự miễn khác.
  • Người cao tuổi có nguy cơ thoái hóa và suy giảm miễn dịch, dẫn đến các bệnh khớp mãn tính.
  • Người hút thuốc, béo phì hoặc ít vận động làm tăng mức độ viêm trong cơ thể, khiến bệnh dễ khởi phát hoặc tiến triển nặng hơn.
  • Người từng bị chấn thương khớp hoặc nhiễm khuẩn kích hoạt phản ứng miễn dịch bất thường.

Bệnh thấp khớp có nguy hiểm không?

Đây là bệnh mạn tính, không trực tiếp đe dọa đến tính mạng. Tuy nhiên, các triệu chứng như đau nhức kéo dài, cứng khớp và mệt mỏi có thể làm giảm khả năng vận động, ảnh hưởng lớn đến sinh hoạt hằng ngày và chất lượng sống. Nếu không được điều trị kịp thời, bệnh còn có thể tiến triển nặng và dẫn đến tàn phế. Đặc biệt là ở một số dạng bệnh thấp khớp tự miễn như viêm khớp dạng thấp hay lupus ban đỏ hệ thống, bệnh còn có nguy cơ gây biến chứng ở tim, phổi, thận, mắt hoặc hệ thần kinh.

Tuy nhiên, nếu được chẩn đoán sớm và điều trị đúng cách, có thể làm chậm tiến triển bệnh, bảo vệ khớp và duy trì chất lượng sống. Điều quan trọng là người bệnh cần tuân thủ phác đồ điều trị, điều chỉnh chế độ ăn uống, vận động đúng cách và giữ tinh thần thoải mái để kiểm soát bệnh hiệu quả.

Khi nào người bệnh cần đến gặp bác sĩ?

Không phải mọi cơn đau khớp đều nguy hiểm. Đôi khi, đau khớp chỉ đơn thuần là hậu quả của những chấn thương cơ học nhẹ như bong gân, trật cổ chân và có thể tự khỏi sau vài ngày nghỉ ngơi. Tuy nhiên, nếu cơn đau kéo dài, ngày càng nặng hơn hoặc kèm theo các triệu chứng bất thường như sưng tấy, nóng đỏ, cứng khớp vào buổi sáng, phát ban da… thì người bệnh cần đi khám bác sĩ ngay để được chẩn đoán chính xác và điều trị kịp thời.

Đặc biệt, những người có tiền sử gia đình mắc các bệnh tự miễn như viêm khớp dạng thấp, lupus ban đỏ hệ thống… nên chủ động đi khám tầm soát sớm, kể cả khi chưa có biểu hiện rõ ràng để kiểm soát tốt nguy cơ và ngăn ngừa biến chứng lâu dài.

sưng đau khớp gối

Bị thấp khớp nên làm gì​? Người bệnh cần đi khám bác sĩ ngay nếu cơn đau khớp kéo dài, kèm theo sưng, nóng, đỏ, cứng khớp buổi sáng.

Quy trình các bước chẩn đoán thấp khớp hiện nay

Để chẩn đoán bệnh, bác sĩ thường kết hợp nhiều phương pháp khác nhau, nhằm xác định chính xác nguyên nhân, mức độ tổn thương khớp và phân biệt với các bệnh lý tương tự.

Quy trình chẩn đoán thường bao gồm các bước sau.

1. Khám lâm sàng

Bác sĩ sẽ bắt đầu quá trình khám lâm sàng bằng việc khai thác tiền sử bệnh chi tiết. Người bệnh cần cung cấp các thông tin về triệu chứng đang gặp phải như thời gian khởi phát, vị trí và tính chất cơn đau; tiền sử gia đình, các bệnh lý đi kèm và danh sách thuốc đang sử dụng.

Sau đó, bác sĩ sẽ tiến hành khám thực thể, kiểm tra kỹ lưỡng các khớp để đánh giá mức độ sưng, nóng, đỏ, đau, đồng thời tìm kiếm các điểm đau và dấu hiệu biến dạng khớp. Thực hiện đo biên độ vận động để xác định mức độ hạn chế chuyển động của các khớp bị ảnh hưởng; kiểm tra sức cơ và phản xạ nhằm đánh giá chức năng thần kinh cơ. Sau đó, bác sĩ có thể kiểm tra các dấu hiệu ngoài khớp như phát ban da, nốt dưới da, khô mắt, khô miệng hay các dấu hiệu của viêm mạch.

2. Xét nghiệm huyết học

Sau khi thăm khám lâm sàng, bác sĩ sẽ chỉ định người bệnh thực hiện một số xét nghiệm máu nhằm đánh giá rõ hơn mức độ viêm và các yếu tố miễn dịch liên quan đến bệnh. Để thực hiện, bác sĩ sẽ lấy một lượng máu nhỏ từ tĩnh mạch ở cánh tay của người bệnh và gửi đến phòng xét nghiệm để phân tích chuyên sâu các chỉ số quan trọng, bao gồm:

  • Tốc độ lắng máu (ESR) và Protein phản ứng C (CRP): Đây là hai chỉ số viêm không đặc hiệu, thường tăng cao khi có tình trạng viêm trong cơ thể, giúp đánh giá mức độ hoạt động của bệnh.
  • Yếu tố dạng thấp (RF) và Kháng thể anti-CCP (anti-cyclic citrullinated peptide): Đây là các kháng thể thường dương tính ở người mắc viêm khớp dạng thấp. Kháng thể anti-CCP được đánh giá là đặc hiệu hơn RF trong việc chẩn đoán sớm và tiên lượng bệnh.
  • Kháng thể kháng nhân (ANA): Xét nghiệm này thường dương tính trong các bệnh tự miễn hệ thống như Lupus ban đỏ hệ thống.
  • Axit Uric máu: Xét nghiệm để chẩn đoán bệnh Gout, một dạng viêm khớp do tích tụ tinh thể urat.
  • HLA-B27: Đây là một xét nghiệm di truyền giúp xác định nguy cơ mắc các bệnh cột sống thể huyết thanh âm tính như viêm cột sống dính khớp.
  • Công thức máu toàn phần: Cung cấp thông tin tổng quát về các thành phần trong máu, giúp đánh giá tình trạng thiếu máu (thường gặp trong các bệnh viêm mạn tính) hoặc các vấn đề khác liên quan đến tủy xương.

xét nghiệm crp

Protein phản ứng C (CRP) là một chỉ số xét nghiệm máu quan trọng giúp đánh giá tình trạng viêm trong cơ thể, thường tăng cao trong các bệnh lý thấp khớp và nhiễm trùng.

3. Chẩn đoán hình ảnh

Chẩn đoán hình ảnh giúp bác sĩ phát hiện các dấu hiệu tổn thương ngay từ giai đoạn sớm, đánh giá mức độ nghiêm trọng của bệnh, theo dõi tiến triển theo thời gian và kiểm tra hiệu quả của phác đồ điều trị để có điều chỉnh phù hợp.

Tùy vào triệu chứng và tiền sử bệnh của từng người, bác sĩ sẽ chỉ định một hoặc nhiều phương pháp chẩn đoán hình ảnh như:

  • Chụp X-quang: Chụp X-quang là kỹ thuật cho thấy các dấu hiệu điển hình như: hẹp khe khớp, bào mòn đầu xương, mọc gai xương. Phương pháp này cũng được dùng để theo dõi mức độ tiến triển của bệnh theo thời gian.
  • Siêu âm cơ xương khớp: Siêu âm sử dụng sóng âm tần số cao để tạo hình ảnh động của khớp, gân, dây chằng và mô mềm, giúp phát hiện sớm viêm hoạt mạc (synovitis), tràn dịch khớp và tổn thương mô quanh khớp. Kỹ thuật này còn được sử dụng để hướng dẫn tiêm thuốc chính xác vào khớp.
  • Chụp cộng hưởng từ: MRI cho hình ảnh chi tiết về mô mềm và cấu trúc khớp, đặc biệt có giá trị trong phát hiện tổn thương ở giai đoạn sớm như phù tủy xương, viêm màng hoạt dịch, tổn thương dây chằng hay gân. MRI cũng thường được chỉ định khi nghi ngờ thấp khớp khi kỹ thuật chụp X-quang chưa cho thấy bất thường rõ ràng.
  • Chụp cắt lớp vi tính: Cung cấp hình ảnh chi tiết về cấu trúc xương và khớp, hỗ trợ chẩn đoán khi nghi ngờ tổn thương xương, gãy xương kín, hoặc trong các trường hợp cần loại trừ nguyên nhân đau khớp khác. Tuy nhiên, kỹ thuật CT kém hiệu quả hơn MRI trong đánh giá mô mềm và viêm khớp ở giai đoạn sớm.
  • Chụp cắt lớp phát xạ Positron: Giúp đo lường hoạt động chuyển hóa tại các mô, xác định khu vực viêm hoặc tăng chuyển hóa - thường gặp ở các vùng khớp bị tổn thương. Kỹ thuật PET có thể được kết hợp với CT hoặc MRI để nâng cao độ chính xác trong chẩn đoán và theo dõi điều trị.
  • Xạ hình xương: Kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh sử dụng chất phóng xạ liều thấp tiêm vào cơ thể để phát hiện các vùng xương có tăng hoạt động chuyển hóa - dấu hiệu của viêm, nhiễm trùng hoặc u xương. Đây là phương pháp nhạy trong phát hiện tổn thương xương giai đoạn đầu, ngay cả khi X-quang chưa phát hiện bất thường.

4. Chẩn đoán phân biệt

Các triệu chứng của bệnh có thể giống với nhiều bệnh lý khác như thoái hóa khớp, gút, lupus ban đỏ hệ thống hay viêm cột sống dính khớp. Vì vậy, bác sĩ sẽ tổng hợp và phân tích toàn bộ kết quả từ khám lâm sàng, các xét nghiệm huyết học và hình ảnh để đưa ra chẩn đoán cuối cùng. Quá trình này đảm bảo người bệnh nhận được phác đồ điều trị phù hợp và hiệu quả.

Xem thêm: Bạn có nhầm lẫn thấp khớp, thấp khớp cấp và viêm khớp dạng thấp?

Cách điều trị các loại bệnh thấp khớp

Tùy vào từng loại bệnh cụ thể và mức độ tổn thương, bác sĩ sẽ cá thể hóa phác đồ điều trị cho từng người bệnh. Tuy nhiên, mục tiêu điều trị chung là kiểm soát tình trạng viêm, bảo vệ khớp, cải thiện vận động và theo dõi lâu dài nhằm ngăn ngừa tái phát.

Dưới đây là một số hướng điều trị các loại bệnh phổ biến hiện nay.

1. Sử dụng thuốc

Điều trị bằng thuốc giúp giảm viêm, giảm đau, làm chậm tiến triển bệnh và hạn chế tổn thương khớp. Tùy vào từng loại bệnh và mức độ nặng nhẹ, bác sĩ sẽ chỉ định một hoặc kết hợp nhiều loại thuốc sau:

1.1. Thuốc chống viêm không steroid (NSAIDs)

Đây là nhóm thuốc phổ biến giúp giảm đau và viêm, thường được chỉ định trong giai đoạn đầu hoặc khi bệnh tái phát. Một số loại phổ biến như ibuprofen (Advil), naproxen (Aleve), diclofenac… Tuy hiệu quả trong giảm triệu chứng nhanh, nhưng NSAIDs không tác động đến tiến triển bệnh và có thể gây tác dụng phụ trên dạ dày, gan, thận nếu dùng kéo dài.

1.2. Thuốc chống thấp khớp tác dụng chậm (DMARDs)

DMARDs là nhóm thuốc đóng vai trò kiểm soát bệnh từ gốc bằng cách ức chế hệ miễn dịch, làm chậm quá trình phá hủy khớp. Các loại thuốc phổ biến bao gồm Methotrexate, sulfasalazine, leflunomide, hydroxychloroquine... Các thuốc này cần thời gian vài tuần đến vài tháng để phát huy tác dụng và thường được phối hợp cùng NSAIDs hoặc corticosteroids trong giai đoạn đầu.

1.3. Thuốc ức chế miễn dịch

Nhóm thuốc này được sử dụng trong các thể thấp khớp tự miễn nặng hoặc khi bệnh không đáp ứng với DMARDs thông thường. Các thuốc như azathioprine, cyclophosphamide, cyclosporine… giúp ức chế mạnh hệ miễn dịch nhưng cũng làm tăng nguy cơ nhiễm trùng và cần theo dõi sát chức năng gan, thận, máu khi sử dụng.

1.4. Thuốc sinh học

Thuốc sinh học là bước tiến lớn trong điều trị bệnh thấp khớp hiện đại, thường được chỉ định khi bệnh không đáp ứng với DMARDs truyền thống. Các thuốc như adalimumab (Humira), etanercept (Enbrel), infliximab (Remicade)… hoạt động bằng cách chặn các chất gây viêm trong hệ miễn dịch như TNF-alpha, IL-6… Mặc dù hiệu quả cao nhưng thuốc sinh học có chi phí lớn và cần theo dõi sát về nguy cơ nhiễm trùng.

1.5. Corticosteroids

Corticosteroids như prednisone, methylprednisolone giúp giảm viêm nhanh chóng, đặc biệt hiệu quả trong các đợt bùng phát bệnh. Có thể sử dụng dạng uống, tiêm tĩnh mạch hoặc tiêm trực tiếp vào khớp. Tuy nhiên, do nguy cơ tác dụng phụ như loãng xương, tăng đường huyết, tăng huyết áp… nên corticosteroids chỉ được dùng trong thời gian ngắn và giảm liều từ từ theo chỉ định của bác sĩ.

thuốc chống thấp khớp methotrexate

Methotrexate là một loại thuốc chống thấp khớp tác dụng chậm (DMARDs) giúp kiểm soát bệnh và làm chậm quá trình phá hủy khớp.

2. Vật lý trị liệu

Vật lý trị liệu là một phương pháp quan trọng trong điều trị thấp khớp, đặc biệt ở giai đoạn mạn tính hoặc sau khi kiểm soát viêm cấp. Mục tiêu chính là duy trì vận động khớp, cải thiện sức mạnh cơ xung quanh, ngăn ngừa cứng khớp, teo cơ, biến dạng và nâng cao chất lượng cuộc sống cho người bệnh.

Bác sĩ chuyên khoa phục hồi chức năng sẽ xây dựng liệu trình cá nhân hóa dựa trên tình trạng bệnh và khả năng vận động của từng người. Các bài tập vận động bao gồm:

  • Vận động chủ động: Người bệnh tự thực hiện các động tác co - duỗi, xoay khớp nhằm duy trì sự linh hoạt và kiểm soát vận động.
  • Vận động bị động: Kỹ thuật viên phục hồi chức năng hỗ trợ người bệnh  thực hiện các cử động trong trường hợp khớp bị cứng, yếu cơ hoặc hạn chế vận động, giúp duy trì biên độ vận động khớp và ngăn chặn sự dính khớp.

Song song đó, người bệnh có thể thực hiện một số bài tập tăng cường sức mạnh cơ (như bài tập kháng lực nhẹ bằng dây thun, tạ nhỏ) giúp ổn định khớp, giảm đau, hỗ trợ sinh hoạt mà không gây áp lực lên khớp đang viêm.

Ngoài ra, các phương pháp vật lý trị liệu hỗ trợ như nhiệt trị liệu (nóng giãn cơ, lạnh giảm sưng viêm), sóng siêu âm, sóng ngắn và điện trị liệu cũng được áp dụng để giảm đau, chống viêm và kích thích phục hồi mô tổn thương.

3. Liệu pháp hỗ trợ

Bên cạnh các phương pháp điều trị y tế chuyên sâu, một số liệu pháp hỗ trợ cũng giúp người bệnh giảm nhẹ triệu chứng, nâng cao sức khỏe tổng thể và cải thiện chất lượng sống. Chẳng hạn như:

3.1. Xoa bóp, massage

Xoa bóp, massage khi được thực hiện đúng kỹ thuật sẽ giúp giảm đau, cải thiện tuần hoàn và tăng độ linh hoạt cho khớp. Liệu pháp này còn giúp thư giãn cơ, giảm co cứng và viêm nhẹ quanh vùng khớp tổn thương. Người bệnh có thể thực hiện các động tác đơn giản như day, xoa, ấn nhẹ quanh vùng khớp đau, theo chiều từ trong ra ngoài, từ dưới lên trên với lực vừa phải, tránh gây đau thêm. Thời gian mỗi lần xoa bóp nên kéo dài khoảng 15 - 20 phút, đều đặn 1 - 2 lần mỗi ngày. Tuy nhiên, không nên tự ý xoa bóp trong giai đoạn khớp đang sưng viêm cấp tính hoặc có dấu hiệu biến dạng khớp.

Nếu có điều kiện, bạn nên đến các cơ sở y học cổ truyền uy tín để được xoa bóp kết hợp với các phương pháp hỗ trợ khác như chườm ấm, massage bằng tinh dầu hoặc trị liệu bằng máy xung điện.

massage xoa bóp đúng kỹ thuật

Người bệnh nên đến các cơ sở y tế để được thực hiện xoa bóp, massage đúng kỹ thuật giúp giảm đau, cải thiện tuần hoàn và tăng độ linh hoạt cho khớp.

3.2. Chế độ dinh dưỡng chống viêm

Một chế độ ăn uống khoa học có ảnh hưởng lớn đến việc quản lý bệnh. Bạn nên ưu tiên các thực phẩm giàu chất chống oxy hóa và chống viêm như rau xanh đậm, trái cây tươi, cá béo giàu omega-3 (cá hồi, cá thu), các loại hạt và ngũ cốc nguyên hạt. Ngược lại, cần hạn chế tối đa thực phẩm chế biến sẵn, đường, chất béo bão hòa và chất béo chuyển hóa, vì chúng có thể thúc đẩy quá trình viêm trong cơ thể. Đối với người mắc bệnh Gout, việc kiểm soát thực phẩm giàu purin (như thịt đỏ, hải sản, nội tạng, rượu bia) là đặc biệt quan trọng.

3.3. Bổ sung canxi, vitamin D

Người bệnh đặc biệt là người bệnh dùng thuốc corticosteroids lâu dài nên bổ sung đầy đủ canxi và vitamin D để phòng ngừa loãng xương, hỗ trợ xương chắc khỏe và cải thiện chức năng vận động. Nên ưu tiên thực phẩm giàu canxi như sữa, cá nhỏ ăn cả xương, rau xanh; và bổ sung vitamin D qua ánh nắng sớm hoặc thực phẩm như cá hồi, trứng, gan cá. Trong trường hợp cần thiết, có thể dùng thêm viên bổ sung canxi, vitamin D theo chỉ định của bác sĩ.

3.4. Điều chỉnh lối sống, cân nặng phù hợp

Duy trì cân nặng hợp lý cũng cần thiết đối với người bệnh ảnh hưởng đến khớp chịu lực như khớp gối, khớp háng. Giảm cân nếu thừa cân hoặc béo phì để làm giảm áp lực lên các khớp, giúp giảm đau và làm chậm quá trình thoái hóa. Để giảm cân hiệu quả và bền vững, người bệnh cần xây dựng chế độ ăn uống khoa học (ưu tiên rau xanh, trái cây, cá béo, ngũ cốc nguyên hạt; hạn chế đường, đồ ăn nhanh, thịt đỏ, dầu mỡ). Duy trì hoạt động thể chất đều đặn với các bài tập nhẹ nhàng, phù hợp (như bơi lội, đi bộ, đạp xe) vừa giúp giảm cân vừa tăng cường sức mạnh cơ bắp và duy trì sự linh hoạt của khớp.

3.5. Châm cứu, bấm huyệt

Châm cứu và bấm huyệt là phương pháp y học cổ truyền có tác dụng giảm đau và cải thiện một số triệu chứng của bệnh. Khi châm cứu, các bác sĩ chuyên khoa sẽ sử dụng kim mảnh vô trùng tác động vào các huyệt vị liên quan đến vùng khớp bị viêm hoặc đau, giúp kích thích sản sinh endorphin - chất giảm đau tự nhiên của cơ thể và điều hòa lại dòng năng lượng khí huyết. Bấm huyệt cũng dựa trên nguyên lý tương tự, sử dụng lực từ tay tác động lên các huyệt nhằm khai thông kinh lạc, giảm căng cơ và cải thiện khả năng vận động.

Tuy nhiên, hiệu quả của phương pháp này phụ thuộc vào tay nghề và kiến thức chuyên môn của người thực hiện. Do đó, người bệnh chỉ nên áp dụng châm cứu - bấm huyệt tại các cơ sở y học cổ truyền uy tín, có bác sĩ được cấp chứng chỉ hành nghề.

thực hiện châm cứu

Châm cứu đúng cách có thể giúp giảm đau và cải thiện một số triệu chứng của bệnh thấp khớp.

4. Điều trị ngoại khoa

Phẫu thuật là phương pháp điều trị ngoại khoa được lựa chọn cuối cùng trong điều trị thấp khớp khi các phương pháp nội khoa không còn hiệu quả hoặc khi khớp đã bị tổn thương nghiêm trọng, ảnh hưởng đến chức năng vận động và chất lượng sống của người bệnh. Mục tiêu của phẫu thuật là khắc phục tổn thương, giảm đau và phục hồi chức năng khớp. Các hình thức phẫu thuật phổ biến bao gồm:

  • Phẫu thuật thay khớp: Đây là một trong những loại phẫu thuật phổ biến nhất, đặc biệt đối với các trường hợp tổn thương nặng ở khớp gối hoặc khớp háng. Bề mặt khớp bị hư hại sẽ được loại bỏ và thay thế bằng các bộ phận nhân tạo làm từ kim loại, nhựa hoặc gốm sứ.
  • Phẫu thuật nội soi khớp: Đây là một thủ thuật ít xâm lấn, sử dụng một ống nhỏ gắn camera (ống nội soi) đưa vào khớp thông qua một vết mổ nhỏ. Bác sĩ có thể quan sát trực tiếp bên trong khớp và thực hiện các thao tác như làm sạch khớp, loại bỏ mô viêm (cắt bỏ màng hoạt dịch), hoặc sửa chữa các mảnh sụn/xương bị tổn thương.
  • Cắt bỏ màng hoạt dịch: Trong một số trường hợp viêm khớp mạn tính nặng, màng hoạt dịch bị viêm và dày lên có thể được cắt bỏ. Thủ thuật này giúp giảm đau, giảm sưng và ngăn ngừa tình trạng viêm tiếp tục phá hủy cấu trúc khớp.
  • Phẫu thuật chỉnh hình xương: Đối với các trường hợp khớp bị biến dạng nghiêm trọng do thấp khớp kéo dài, phẫu thuật chỉnh hình xương có thể được thực hiện để tái tạo lại cấu trúc xương, điều chỉnh trục khớp nhằm cải thiện chức năng và giảm đau.

Quyết định phẫu thuật luôn cần được cân nhắc kỹ lưỡng bởi bác sĩ chuyên khoa cơ xương khớp và phẫu thuật viên chỉnh hình, dựa trên tình trạng cụ thể của từng người bệnh, mức độ tổn thương khớp và kỳ vọng về kết quả điều trị.

Một số lưu ý khi điều trị thấp khớp

Để giảm thiểu nguy cơ biến chứng trong quá trình điều trị, người bệnh cần tuân thủ một số nguyên tắc quan trọng sau:

1. Không lạm dụng, tự ý sử dụng thuốc

Người bệnh sau khi được chẩn đoán bị bệnh cần tuân theo chỉ định dùng thuốc của bác sĩ. Cần tránh tự ý dùng hoặc ngừng thuốc, đặc biệt là các loại thuốc chống viêm, giảm đau hay thuốc ức chế miễn dịch vì có thể gây ra một số tác dụng phụ và khiến bệnh khó kiểm soát hơn.

2. Cẩn trọng khi sử dụng các bài thuốc dân gian

Một số bài thuốc dân gian có thể có tác dụng hỗ trợ giảm viêm khớp, tuy nhiên vẫn chưa có đủ bằng chức khoa học chứng minh về hiệu quả và độ an toàn. Sử dụng không đúng cách có thể gây tương tác thuốc, ngộ độc hoặc làm chậm trễ việc điều trị y tế cần thiết. Vì vậy, người bệnh cần hỏi ý kiến bác sĩ trước khi sử dụng bất kỳ bài thuốc dân gian nào.

3. Luôn tuân thủ phác đồ điều trị

Trong quá trình điều trị bệnh, người bệnh cần tuân thủ tuyệt đối phác đồ điều trị của bác sĩ, bao gồm việc dùng thuốc đúng giờ, đúng liều, tập luyện và thay đổi lối sống khoa học.

4. Thăm khám và theo dõi định kỳ

Người bệnh cần tái khám định kỳ theo lịch hẹn của bác sĩ để đánh giá tình trạng bệnh, điều chỉnh liều thuốc (nếu cần) và phát hiện sớm các biến chứng hoặc tác dụng phụ của thuốc.

Một số câu hỏi thường gặp về bệnh lý thấp khớp

Trong quá trình tìm hiểu về bệnh, nhiều người thường có những thắc mắc chung cần được giải đáp rõ ràng. Dưới đây là những câu hỏi thường gặp nhất liên quan đến bệnh lý này.

1. Bệnh thấp khớp có chữa khỏi hoàn toàn được không?

Đây là bệnh lý mạn tính không thể chữa khỏi hoàn toàn, nhưng có thể kiểm soát tốt nếu được chẩn đoán sớm và điều trị đúng phác đồ.

2. Thấp khớp có ảnh hưởng đến tim mạch không?

Các bệnh thấp khớp như viêm khớp dạng thấp và lupus ban đỏ hệ thống, có thể làm tăng nguy cơ tim mạch do tình trạng viêm mạn tính kéo dài, gây tổn thương mạch máu, dẫn đến xơ vữa động mạch, nhồi máu cơ tim, đột quỵ và suy tim. Ngoài ra, người bệnh còn có thể gặp các biến chứng tim mạch như viêm màng ngoài tim, viêm cơ tim hoặc viêm nội tâm mạc. Một số thuốc điều trị như thuốc chống viêm không steroid (NSAIDs), corticosteroids nếu dùng sai cách cũng ảnh hưởng đến sức khỏe tim mạch. Vì vậy, trong quá trình điều trị người bệnh nên theo dõi sức khỏe tim mạch định kỳ và điều trị toàn diện để hạn chế biến chứng.

Thấp khớp là một nhóm bệnh lý viêm mạn tính chủ yếu ảnh hưởng đến hệ cơ xương khớp, nhưng cũng có thể gây tổn thương nhiều cơ quan khác nếu không được kiểm soát. Nguyên nhân gây bệnh thường liên quan đến rối loạn miễn dịch, yếu tố di truyền hoặc tác động từ môi trường. Bệnh không thể được chữa khỏi hoàn toàn, nhưng người bệnh hoàn toàn có thể kiểm soát tốt triệu chứng, làm chậm tiến triển và cải thiện chất lượng sống thông qua điều trị.

JEX banner seo bên dưới bài viết
Nguồn tham khảo