Gan nhiễm mỡ liên quan đến vấn đề chuyển hóa, ảnh hưởng từ việc chất béo tích tụ tại gan quá nhiều. Bệnh gây ra nhiều biến chứng nguy hiểm như viêm gan nhiễm mỡ, xơ gan, ung thư gan. ECO Pharma chia sẽ một trong những cách giúp kiểm soát gan nhiễm mỡ hiệu quả là thay đổi chế độ ăn uống hợp lý. Thực đơn cho người bị gan nhiễm mỡ cần đáp ứng các nguyên tắc hạn chế chất béo, đường và tinh bột; tăng cường chất xơ và các loại thực phẩm giàu vitamin, khoáng chất.
Trong thực đơn 1 tuần cho người bị gan nhiễm mỡ, chuyên gia dinh dưỡng khuyến khích người bệnh thực hiện theo một số nguyên tắc cơ bản:
Thực đơn cho người bị gan nhiễm mỡ hàng ngày phụ thuộc vào tình trạng, mức độ nghiêm trọng của bệnh. Người bệnh không nên ăn thực phẩm chế biến sẵn, thức ăn nhanh, quá béo hoặc quá ngọt. Thay vào đó, bạn cần bổ sung nhiều rau xanh, trái cây, chất béo không bão hòa, không uống rượu bia. (1)
Việc kiểm soát chế độ ăn uống hàng ngày nhằm mục đích cân đối dinh dưỡng cần thiết cho cơ thể (carbohydrate, protein, chất béo, vitamin, khoáng chất) và loại trừ yếu tố gây hại cho gan (chất béo bão hòa, chất béo chuyển hóa, cholesterol) giúp quá trình xử lý độc tố diễn ra nhẹ nhàng, ngăn ngừa béo phì.
Dưới đây là thực đơn hàng ngày cho người bị gan nhiễm mỡ được chuyên gia dinh dưỡng khuyến khích áp dụng:
Rau xanh và trái cây là những thực phẩm không thể thiếu trong chế độ ăn uống lành mạnh cho người bị gan nhiễm mỡ. Mỗi ngày bạn nên ăn ít nhất 200g trái cây và 300g rau xanh. Đây là nguồn cung cấp vitamin, khoáng chất và chất xơ tự nhiên với những tác dụng tích cực như giúp thanh lọc giải độc gan, hỗ trợ chuyển hóa chất béo, giảm viêm.
Các loại vitamin A, C, E và các chất chống oxy hóa khác như glutathione, curcumin, glucosinolate, carotenoids, polyphenols có tác dụng bảo vệ tế bào gan khỏi gốc tự do gây tổn thương tế bào, từ đó hỗ trợ cải thiện chức năng gan. Bạn có thể bổ sung từ các nguồn thực phẩm tự nhiên như củ nghệ, các loại rau họ cải, các loại hạt (hạnh nhân, óc chó, đậu nành, đậu đen), cá hồi.
Đạm và chất béo là một trong những chất dinh dưỡng quan trọng cần thiết cho cơ thể. Chúng giúp xây dựng và sửa chữa các mô, cơ bắp, sản xuất hormone. Có hai nguồn cung cấp chất đạm và chất béo chính là từ động vật và từ thực vật.
Chất đạm động vật chủ yếu có trong các loại thịt, trứng, cá, sữa thịt còn đạm thực vật có nhiều trong các loại đậu, hạt, ngũ cốc nguyên hạt. Tuy nhiên, đối với người bệnh gan nhiễm mỡ, tiêu thụ quá nhiều mỡ và thịt đỏ từ động vật (như thịt bò, dê, lợn) sẽ làm tăng nguy cơ tích tụ mỡ trong gan. Do trong mỡ và thịt đỏ chứa rất nhiều chất béo bão hòa và cholesterol gây gia tăng lượng mỡ trong máu và tích mỡ ở gan, đồng thời dễ dẫn đến tăng cân béo phì.
Vì vậy, người mắc gan nhiễm mỡ nên hạn chế tiêu thụ các loại mỡ và thịt đỏ. Thay vào đó, bạn nên dùng các chất đạm từ cá, thịt trắng hoặc từ thực vật và các loại dầu thực vật tốt cho sức khỏe.
Người có thói quen ăn ngọt có nguy cơ làm tăng lượng mỡ tích tụ trong gan, đồng thời làm giảm khả năng chuyển hóa chất béo của gan. Điều này khiến gan khó xử lý lượng chất béo nạp vào cơ thể dẫn đến mỡ trong gan tích tụ nhiều hơn.
Trong thực đơn hàng ngày cho người bị gan nhiễm mỡ, người bệnh có thể giảm lượng đường tiêu thụ bằng cách: Đọc kỹ nhãn mác sản phẩm để lựa chọn các loại thực phẩm có hàm lượng đường thấp; Hạn chế ăn các loại thực phẩm chế biến sẵn, thông thường đồ ăn chế biến sẵn chứa nhiều cholesterol, đường và chất béo bão hòa. Ngoài ra, bạn nên tự nấu ăn tại nhà để kiểm soát lượng đường trong các món ăn một cách chủ động hơn.
Thực phẩm đóng hộp cũng là một trong những nguyên nhân gây gan nhiễm mỡ. Các loại thực phẩm này thường chứa nhiều chất béo bão hòa và cholesterol, là những yếu tố làm lượng mỡ trong gan tăng cao dẫn đến gan nhiễm mỡ. Ngoài ra, thực phẩm đóng hộp thường chứa nhiều calo khiến người dùng khó kiểm soát cân nặng dẫn đến béo phì.
Mì tôm hay gọi là mì ăn liền, mì hộp món ăn quen thuộc ở mọi gia đình. Vậy bạn có biết người mắc bệnh gan nhiễm mỡ có ăn mì tôm được không?
Khi uống rượu bia, gan sẽ phải tăng cường chuyển hóa ethanol thành acetaldehyde để tiếp tục biến đổi thành axit axetic, sau đó phân huỷ thành CO2 và nước đào thải ra ngoài. Khi acetaldehyde ứ đọng sẽ gây hại cho gan, làm suy giảm chức năng chuyển hóa mỡ của gan. Rượu bia còn làm tăng huy động chất béo từ các mô mỡ dự trữ gây gia tăng mỡ máu và tiếp tục tích tụ lại trong gan.
Trong cuộc sống hằng ngày, cơ thể không tránh khỏi các yếu tố gây hại cho gan, chủ yếu từ thực phẩm bẩn và môi trường ô nhiễm, rượu bia, thuốc lá, vi sinh vật. Khi bị tấn công, tế bào kupffer trong gan sẽ phát huy chức năng miễn dịch, chống lại yếu tố gây hại từ bên ngoài. Tuy nhiên, nếu kupffer bị kích hoạt quá mức, nó sẽ sản sinh các chất gây viêm (TNF-α, TGF-β, interleukin, leukotriene) làm tổn thương tế bào gan và ảnh hưởng đến quá trình chuyển hóa chất béo.
Ngoài thay đổi chế độ dinh dưỡng, sinh hoạt lành mạnh, việc chủ động cung cấp dưỡng chất từ thiên nhiên cũng là giải pháp tích cực giúp hạ mỡ gan. Nhờ ứng dụng thành tựu của ngành sinh học phân tử, các nhà khoa học Mỹ đã phát hiện sự kết hợp giữa tinh chất S. Marianum và Wasabia giúp điều hòa hoạt động của tế bào Kupffer, từ đó hạn chế giải phóng các chất gây viêm và ổn định quá trình chuyển hóa mỡ, ngăn ngừa tích tụ mỡ trong gan. Nhờ đó, hỗ trợ hạ men gan, phục hồi chức năng gan suy giảm do nhiễm mỡ và phòng ngừa nguy cơ mắc gan nhiễm mỡ. Đồng thời sự kết hợp này còn làm tăng hiệu quả kháng khuẩn, chống độc giúp bảo vệ gan một cách toàn diện từ trong ra ngoài.
Sau đây là gợi ý những món ăn tốt cho sức khỏe, phù hợp với người bị gan nhiễm mỡ trong vòng 1 tuần.
| Thứ | Sáng | Trưa | Tối |
| Hai | Cháo yến mạch và trái cây tươi | Salad rau xanh với thịt gà hoặc cá hồi | Cá hồi nướng với rau củ |
| Ba | Trứng luộc với rau xanh | Cơm gạo lứt với rau củ và thịt nạc | Đậu hũ sốt cà chua với cơm gạo lứt |
| Tư | Bánh mì nguyên cám với bơ đậu phộng và trái cây | Salad rau xanh với tôm | Thịt bò nướng với rau củ |
| Năm | Sinh tố trái cây với sữa chua | Mì gạo lứt với rau củ | Tôm rang với nấm |
| Sáu | Yến mạch với sữa hạnh nhân và trái cây | Cơm gạo lứt với rau củ và cá ngừ | Gà kho gừng với rau củ |
| Bảy | Trứng ốp la với bánh mì nguyên cám | Salad rau xanh với thịt bò | Đậu hũ sốt chay |
| Chủ Nhật | Cháo yến mạch với trái cây và hạt chia | Cơm gạo lứt với rau củ và tôm | Thịt gà nướng với rau củ |
Ngoài các bữa ăn chính, bữa sáng cho người gan nhiễm mỡ, thì những món ăn sau có lợi cho người bệnh, bạn có thể tham khảo:
Súp, cháo đều là những món ăn nhẹ, dễ tiêu hóa, cung cấp nước và chất dinh dưỡng cho cơ thể. Người bị gan nhiễm mỡ nên ăn và chọn những món súp, cháo nhiều rau xanh, thịt nạc, cá, tôm, trứng, đậu, nấm và các loại hạt. Tránh sử dụng nhiều dầu mỡ, bơ, phô mai, kem, nước cốt dừa và các gia vị cay nóng.
Ví dụ súp rau củ (cà rốt, cải thảo, cải bắp, bông cải xanh, củ cải, củ năng, củ sắn, hành tây, tỏi, gừng, nghệ). Bạn có thể thêm thịt nạc, cá, tôm hoặc trứng vào súp rau củ để tăng độ đậm đà. Súp nấm (nấm hương, nấm linh chi, nấm mèo, nấm đông cô, nấm enoki, nấm bào ngư) và cháo gà cũng có lợi cho người bị gan nhiễm mỡ.
Thực đơn hàng ngày cho người bị gan nhiễm mỡ nên xen kẽ thêm các món canh rau để giải nhiệt, giúp bổ sung nước và chất xơ cho cơ thể. Bạn nên ưu tiên chọn những món canh có chứa nhiều rau củ, thịt nạc, cá, tôm, trứng, đậu, nấm và các loại hạt. Chẳng hạn như canh cải bắp thịt bằm, canh đậu đỏ nấm.
Các món ăn chính là những món ăn cung cấp năng lượng và chất đạm cho cơ thể. Người bị gan nhiễm mỡ nên chọn những món ăn chính có chứa nhiều thịt nạc, cá, tôm, trứng, đậu, nấm và các loại hạt như cơm gà xào rau củ, cá hồi nướng sốt chanh, trứng chiên rau ngót.
Khi lựa chọn món tráng miệng cho người bị gan nhiễm mỡ, cần hạn chế đường và tinh bột tinh chế, thay vào đó nên ưu tiên nhiều rau xanh, trái cây và các chất dinh dưỡng như vitamin A, B, C, E.
Salad trái cây là một món ăn nhẹ lành mạnh và tươi mát. Nó chứa nhiều vitamin, khoáng chất và chất xơ, giúp bạn cảm thấy no lâu. Ngoài ra, chất chống oxy hóa của trái cây còn giúp thanh lọc gan, hạ mỡ máu. Bạn có thể chọn các loại trái cây ít đường như lê, táo, việt quất, dâu tây, bưởi, dưa hấu, trộn chúng với sữa chua hoặc mật ong nhằm tăng hương vị.
Sữa chua là một nguồn cung cấp protein, canxi và vitamin D dồi dào. Trái cây tươi cũng là một lựa chọn tốt cho người gan nhiễm mỡ vì chúng chứa nhiều vitamin, khoáng chất và chất xơ. Để làm món sữa chua trái cây, bạn chỉ cần trộn sữa chua không đường với trái cây tươi cắt nhỏ: chuối, táo, lê, việt quất, dâu tây.
Việt Nam có khoảng 20 – 30% người mắc bệnh gan nhiễm mỡ và bệnh này đang có xu hướng trẻ hóa. Nguyên nhân vì xã hội công nghiệp hóa bận rộn dẫn đến việc ăn uống, sinh hoạt không điều độ và xu hướng lạm dụng thức ăn nhanh để tiết kiệm thời gian. Gan nhiễm mỡ là bệnh lý nguy hiểm, tiến triển theo giai đoạn với mức độ nặng dần. Nhưng bạn vẫn có thể quản lý được bệnh nếu biết cách kiểm soát chất béo và thực đơn cho người bị gan nhiễm mỡ là một trong những giải pháp thường được khuyến nghị.
