Tác dụng phụ của thuốc là phản ứng thường gặp khi người bệnh sử dụng thuốc không đúng cách, quá liều hoặc dị ứng với thành phần của thuốc. Những tác dụng phụ này không chỉ ảnh hưởng đến cơ thể mà còn tác động đến tinh thần và chất lượng cuộc sống. Để hiểu rõ hơn về các tác dụng phụ; phản ứng phụ phổ biến của thuốc và những lưu ý khi dùng thuốc, hãy cùng ECO Pharma tìm hiểu qua bài viết sau đây.
Tác dụng phụ của thuốc là những dấu hiệu không mong muốn xuất phát từ quá trình điều trị y tế. Mọi loại thuốc, bao gồm cả thuốc kê đơn, thuốc không kê đơn, vắc xin và các sản phẩm bổ sung đều tiềm ẩn khả năng gây ra tác dụng phụ, trong đó có chế phẩm thảo dược, vitamin và các sản phẩm từ các nhà trị liệu tự nhiên và chuyên gia y học bổ sung.
Tác dụng phụ không chỉ xuất phát từ chính loại thuốc đang dùng mà còn có thể do tương tác với các loại thuốc khác, thực phẩm, rượu bia hoặc do cơ thể người bệnh phản ứng dị ứng với thành phần của thuốc. (1)
Tuy nhiên, không phải tất cả các tác dụng phụ đều mang tính nghiêm trọng và một số trong số chúng có thể giảm dần theo thời gian. Ví dụ, một loại thuốc mới ban đầu có thể gây buồn nôn nhưng sau đó có thể giảm dần đi.
Thậm chí, một số tác dụng phụ không xuất hiện ngay lập tức mà có thể phát triển sau thời gian dài sử dụng thuốc. Việc hiểu rõ về tác dụng phụ sẽ giúp người bệnh và bác sĩ có thể đưa ra quyết định phương pháp điều trị tốt nhất.
Trong quá trình điều trị và quản lý sức khỏe, việc sử dụng thuốc là một phương pháp phổ biến và hiệu quả. Nhưng đi cùng với những lợi ích đáng kể từ tác dụng của thuốc thì các loại thuốc này cũng đi kèm với những rủi ro và tác dụng phụ không mong muốn.
Tác dụng phụ của thuốc xảy ra khi một chất khác ảnh hưởng đến hoạt động của một loại thuốc. Ví dụ như một loại thuốc khác, thức ăn, một loại vitamin hoặc viên uống bổ sung. Không phải tất cả các tác dụng phụ đều là xấu nhưng tác dụng phụ có thể xảy ra với một số loại thuốc. Những thành phần có trong thuốc khác có thể làm tăng hoặc giảm tác dụng của một loại thuốc.
Đôi khi, nó có thể gây ra một cơ chế hoạt động khác gây ảnh hưởng đến sức khỏe khi sử dụng cùng lúc. Ví dụ, aspirin và warfarin đều là chất làm loãng máu. Khi được sử dụng cùng nhau, chúng tăng nguy cơ chảy máu và bầm tím.
Khi sử dụng thuốc cùng thức ăn có thể làm thay đổi công dụng của thuốc. Ví dụ, statins giảm mức cholesterol nhưng ăn thức ăn giàu chất béo sẽ làm tăng mức cholesterol này. Bên cạnh đó, sử dụng thuốc với thảo dược cũng có thể xảy ra tác dụng phụ, ví dụ như sử dụng thuốc chống trầm cảm với cây lúa mạch có thể gây ra tâm trạng hưng phấn ở người có rối loạn thần kinh lưỡng cực.
Các loại thuốc không kê đơn như aspirin có thể kích thích phản ứng phụ của thuốc như buồn nôn, khó chịu ở dạ dày. Do đó, ở những quốc gia có thể mua thuốc không cần kê đơn sẽ làm tăng nguy cơ gặp tác dụng phụ của thuốc đang sử dụng. Lưu ý rằng tác dụng phụ từ thuốc có thể thay đổi rất nhiều, từ buồn nôn nhẹ đến tử vong. Các loại thuốc khác nhau có các tác dụng khác nhau.
Tác dụng phụ của thuốc có thể xảy ra ở bất kỳ bộ phận nào của cơ thể nhưng một số vị trí phổ biến nhất bao gồm:
Đôi khi một số tác dụng phụ hiếm gặp của thuốc có thể gặp phải như:
Tác dụng phụ của thuốc có sao không? Khi sử dụng các loại thuốc, không phải lúc nào chúng ta cũng trải qua những trạng thái tốt nhất. Bởi chúng có thể tồn tại một số phản ứng nặng sau khi dùng thuốc gây ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe như:
Phản ứng phản vệ xuất phát từ một chuỗi phản ứng khởi đầu trong hệ thống miễn dịch của cơ thể. Hệ thống miễn dịch đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì sự an toàn của cơ thể. Ví dụ, khi bạn phản ứng dị ứng với một loại thuốc cụ thể, hệ thống miễn dịch sẽ nhận diện loại thuốc đó là chất xâm lấn hoặc gây dị ứng.
Cách hệ thống miễn dịch phản ứng với thuốc có thể đa dạng. Một trong những phản ứng miễn dịch phổ biến là sản xuất kháng thể gọi là Immunoglobulin E (IgE) đặc hiệu cho thuốc. Những kháng thể này di chuyển đến các tế bào giải phóng hóa chất, kích thích phản ứng dị ứng ngay lập tức. Kết quả là xuất hiện các tác dụng phụ tại mũi, phổi, họng, xoang, tai, niêm mạc dạ dày hoặc trên da, thường xảy ra trong khoảng vài phút đến vài giờ sau khi sử dụng thuốc.
Phản ứng phản vệ phổ biến khác là sự phát triển của tế bào T, loại tế bào bạch cầu nhận biết thuốc là một vật lạ. Các tế bào T này điều chỉnh phản ứng miễn dịch bị trì hoãn, thường ảnh hưởng đến da nhất, tạo nên các triệu chứng như phát ban ngứa, thường xuất hiện vài ngày đến vài tuần sau khi tiếp xúc với thuốc.
Trong một số trường hợp nặng, tác dụng phụ của thuốc có thể gây hình thành huyết khối (máu đông) ở tĩnh mạch hay động mạch. Bởi thuốc có thể gây tổn thương nội mô trực tiếp và làm lộ ra lớp dưới nội mạc, điều này dẫn đến sự kết dính của tiểu cầu và hình thành huyết khối ngay sau đó. Ví dụ như thuốc tránh thai hằng ngày có thể làm tăng hình thành huyết khối do sự thay đổi của các hormone. (2)
Nhiều loại thuốc và dược phẩm khác nhau có thể gây tổn thương cơ tạm thời. Một số loại thuốc gây viêm cơ bao gồm:
Viêm cơ có thể xảy ra ngay sau khi bắt đầu sử dụng một loại thuốc hoặc có thể xuất hiện sau khi sử dụng một loại thuốc trong vài tháng hoặc nhiều năm. Đôi khi, tác dụng phụ này xảy ra do tương tác thuốc giữa hai loại thuốc khác nhau. Tuy nhiên, đây là tác dụng phụ nặng và khá hiếm gặp.
Khi sử dụng thuốc kết hợp với một số chất khác như rượu bia, nước ép có thể gây ra các phản ứng nặng. Ví dụ, việc sử dụng thuốc giảm đau có thể gây quá liều nếu kết hợp với việc uống rượu có thể dẫn đến hậu quả nghiêm trọng, thậm chí là tử vong.
Do đó, trước khi sử dụng bất kỳ loại thuốc nào hãy tham khảo ý kiến từ các chuyên gia thật kỹ để hạn chế tối đa những tác dụng phụ không đáng có.
Việc sử dụng thuốc đóng vai trò quan trọng, giúp kiểm soát và điều trị bệnh lý trở nên hiệu quả hơn. Tuy nhiên, một số loại thuốc kê toa và không kê toa dưới đây có thể gây ảnh hưởng đến sức khỏe do tác dụng phụ của thuốc.
Thuốc theo toa là thuốc được kê đơn và sử dụng theo chỉ dẫn của bác sĩ, tuy nhiên tình trạng lạm dụng thuốc theo toa ngày nay càng trở nên phổ biến gây nhiều hệ lụy đến sức khỏe. Một số thuốc theo toa thường gây ra tác dụng phụ bao gồm: (3)
Thuốc không kê toa là nhóm thuốc không cần đến bác sĩ kê toa và bạn có thể mua tại các tiệm thuốc tây. Tuy nhiên, cũng như các nhóm thuốc khác, thuốc không kê toa cũng gây ra những tác dụng phụ không đáng có nếu sử dụng không đúng mục đích hoặc quá liều.
Một số loại thuốc không kê toa thường gây ra tác dụng phụ phổ biến như:
Gồm nguyên nhân liên quan tới thuốc và nguyên nhân liên quan tới người bệnh (4)
Lần tiếp theo bạn sử dụng thuốc, những kháng thể cụ thể này sẽ đánh dấu thuốc và hướng hệ miễn dịch tấn công chất cụ thể đó. Các chất hóa học được giải phóng ra từ hoạt động này gây ra các triệu chứng liên quan đến phản ứng dị ứng.
Nghiên cứu cho thấy rằng một số loại thuốc có thể trực tiếp kết hợp với một loại cụ thể của tế bào bạch huyết trong hệ thống miễn dịch được gọi là tế bào T. Điều này gây ra sự giải phóng các chất hóa học có thể dẫn đến một phản ứng dị ứng khi bạn sử dụng loại thuốc đó lần đầu tiên.
Nếu bạn trải qua dấu hiệu của phản ứng nghiêm trọng hoặc có nghi ngờ về sốc phản vệ sau khi sử dụng thuốc, việc gọi xe cấp cứu là cực kỳ quan trọng. Trong trường hợp bạn chỉ gặp các triệu chứng nhẹ của dị ứng thuốc, hãy tự theo dõi tình trạng và đến cơ sở y tế ngay lập tức để nhận được điều trị kịp thời. Việc đưa ra quyết định nhanh chóng có thể giúp giảm nguy cơ tác dụng phụ và tăng khả năng phục hồi một cách hiệu quả.
Không có cách chữa tác dụng phụ của thuốc nhưng một số điều sau có thể giúp giảm bớt tác dụng phụ khi nó xảy ra.
Nếu có bất kỳ dấu hiệu tác dụng phụ nào nghiêm trọng, hãy liên hệ với bác sĩ ngay lập tức để được tư vấn chính xác và an toàn.
Hầu hết mọi loại thuốc đều đi kèm với các hạn chế và chống chỉ định. Các chống chỉ định phổ biến nhất cho thuốc bao gồm:
Khi dùng thuốc điều trị, việc lưu ý đến cách sử dụng, đối tượng, liều lượng, tương tác,… cũng là một phần quan trọng để giảm thiểu nguy cơ gây ra tác dụng phụ của thuốc. Một số lưu ý nhỏ dưới đây sẽ giúp bạn sử dụng thuốc an toàn hơn:
Khi sử dụng thuốc theo đơn thuốc, một số lưu ý dưới đây cần được chú trọng để giảm thiểu nguy cơ gây ra tác dụng phụ:
Thuốc kê đơn (là các thuốc được bác sĩ kê toa dựa trên các kết quả chẩn đoán lâm sàng). Bạn không được dùng đơn thuốc của người khác để điều trị. Vì cùng một bệnh lý nhưng nó có thể khác nhau về mức độ. Ngoài ra, mỗi người có một thể trạng khác nhau, chẳng hạn như mắc hơn một bệnh lý cùng lúc. Trường hợp này bác sĩ có thể cần kê đơn thuốc điều trị cho hai bệnh lý. Như vậy, nếu bạn sử dụng đơn thuốc của người khác là rất nguy hiểm.
Để giảm phản ứng phụ sau khi sử dụng thuốc, có một số biện pháp bạn có thể thực hiện:
Đối với những tác dụng phụ nhẹ, chúng chỉ kéo dài trong vài giờ và tự biến mất ngay sau đó. Tuy nhiên đối với những tác dụng phụ nặng, chúng có thể kéo dài đến vài ngày hoặc vài tháng. Do đó, nếu gặp phải tác dụng phụ của thuốc kéo dài mà không thuyên giảm, hãy đến các cơ sở y tế nhanh nhất để được thăm khám kịp thời.
Việc kết hợp rượu bia với thuốc có thể gây tác dụng phụ và có ảnh hưởng đáng kể đến sức khỏe của người sử dụng. Rượu và bia có thể tương tác với một số loại thuốc, tăng nguy cơ phản ứng không mong muốn. Chẳng hạn, một số thuốc như thuốc chống trầm cảm, thuốc an thần, hoặc thuốc chống đau có thể tạo ra tác dụng phụ nếu sử dụng đồng thời với rượu. Hơn nữa, việc uống rượu khi sử dụng một số loại thuốc cũng có thể làm giảm hiệu quả của thuốc hoặc tăng rủi ro cho sự tổn thương gan và thận. (5)
Hiểu rõ về tác dụng phụ của thuốc là rất quan trọng để người dùng có thể sử dụng chúng một cách an toàn nhất. Tuy nhiên, không phải ai cũng trải qua tác dụng phụ và mức độ ảnh hưởng có thể thay đổi tùy thuộc vào cơ địa và yếu tố cá nhân. Nếu xuất hiện bất kỳ biểu hiện nào khác thường, hãy ngừng sử dụng thuốc và đến các cơ sở y tế gần nhất để được điều trị kịp thời.
