5 nhóm thuốc ngủ liều mạnh: Khi nào nên dùng, có tác dụng phụ không?

Thuốc ngủ liều mạnh thường được kê đơn trong điều trị rối loạn giấc ngủ nghiêm trọng và một số chứng bệnh tâm thần, chẳng hạn như trầm cảm. Bên cạnh lợi ích điều trị, các loại thuốc cũng tiềm ẩn tác dụng phụ bất lợi cho sức khỏe. Cùng ECO Pharma tìm hiểu các nhóm thuốc liều mạnh và các loại thuốc ngủ liều mạnh phổ biến qua bài viết sau đây.

Thuốc ngủ liều mạnh là thuốc gì?

Thuốc ngủ liều mạnh (hay thuốc ngủ liều nặng) là nhóm thuốc chứa các dược chất hàm lượng cao, có tác dụng gây buồn ngủ mạnh. Những loại thuốc này thường được bác sĩ kê đơn để điều trị mất ngủ mãn tính và các tình trạng rối loạn giấc ngủ nghiêm trọng, hoặc một số chứng bệnh tâm thần.

Các nhóm được biết đến phổ biến như^{: (1)}

• Thuốc chống trầm cảm (ví dụ: trazodone, doxepin)
• Thuốc chống loạn thần (ví dụ: risperidone, quetiapine)
• Benzodiazepine (ví dụ: temazepam, triazolam)
• Thuốc chủ vận thụ thể benzodiazepine (ví dụ: zaleplon, eszopiclone, zolpidem)
• Thuốc chủ vận thụ thể melatonin (ramelteon)
• Thuốc đối kháng thụ thể orexin (ví dụ: lemborexant, suvorexant)

Thuốc ngủ liều mạnh có tác dụng gì?

Các loại thuốc ngủ liều mạnh có tác dụng điều trị chứng rối loạn giấc ngủ, đặc biệt là chứng mất ngủ khi các biện pháp điều trị nhẹ như thay đổi thói quen ngủ hoặc dùng thuốc ngủ liều nhẹ không hiệu quả. Tác dụng chính bao gồm:

• Giúp người bệnh nhanh chóng chìm vào giấc ngủ, đặc biệt với người khó ngủ kéo dài, ngủ chập chờn hoặc tỉnh giấc giữa đêm
• Kéo dài thời gian ngủ sâu, giảm số lần tỉnh giấc ban đêm, đảm bảo giấc ngủ liên tục.
• Ổn định nhịp sinh học với người bị rối loạn đồng hồ sinh học như người làm ca đêm, người bị rối loạn múi giờ nặng.
• Giảm căng thẳng và lo âu vì một số loại thuốc thuộc nhóm an thần, có thể giúp bạn thư giãn hệ thần kinh và giảm căng thẳng.

Hầu hết các loại thuốc này chỉ nên dùng trong thời gian ngắn như một phần của phác đồ điều trị nhằm cải thiện chất lượng giấc ngủ. Việc lạm dụng hoặc sử dụng kéo dài có thể dẫn đến các rủi ro sức khỏe, bao gồm phụ thuộc thuốc và tác dụng phụ không mong muốn. Vì vậy, người bệnh cần tuân thủ chỉ định của bác sĩ để đảm bảo an toàn và hiệu quả trong điều trị.

Các nhóm thuốc ngủ liều mạnh

Dưới đây là 3 nhóm thuốc  phổ biến được sử dụng trong điều trị mất ngủ:

1. Nhóm Benzodiazepin

Benzodiazepin là một nhóm thuốc có tác dụng an thần, giúp làm chậm hoạt động của cơ thể và não bộ. Việc sử dụng nhóm thuốc này có thể giúp người bệnh dễ dàng đi vào giấc ngủ và giảm nguy cơ thức giấc giữa đêm.

Cơ chế tác động của benzodiazepin là tăng cường tác dụng của gamma aminobutyric acid (GABA) – một chất dẫn truyền thần kinh có vai trò ức chế hoạt động của các vùng não liên quan đến cảm xúc, trí nhớ, lý trí và một số chức năng sống quan trọng (chẳng hạn như hô hấp). GABA vốn đã có mặt tự nhiên trong cơ thể, và benzodiazepin chỉ giúp tăng cường tác động của nó, tạo cảm giác thư giãn và gây buồn ngủ.

Một số thuốc thuộc nhóm thuốc benzodiazepin thường được sử dụng bao gồm:⁽²⁾

• Estazolam
• Loprazolam
• Lormetazepam
• Nitrazepam
• Temazepam
• Triazolam

Benzodiazepin chỉ được chỉ định điều trị mất ngủ nghiêm trọng, sử dụng một lần hoặc trong thời gian ngắn, tối đa 4 tuần. Ngoài ra, bác sĩ có thể khuyến cáo người bệnh không nên dùng thuốc mỗi ngày để hạn chế tình trạng phụ thuộc.

Nguyên nhân là do hiệu quả của benzodiazepin có thể giảm dần theo thời gian khi não bộ thích nghi với thuốc. Hơn nữa, nếu sử dụng kéo dài, người bệnh có thể bị lệ thuộc và gặp khó khăn khi ngừng thuốc.

Nhóm benzodiazepin cũng có nguy cơ gây ra một số tác dụng phụ, phổ biến nhất là: chóng mặt, choáng váng, lú lẫn, yếu cơ và suy giảm trí nhớ.

2. Nhóm thuốc Z

Các thuốc nhóm Z được gọi như vậy vì tên hoạt chất của chúng đều bắt đầu bằng chữ Z có cơ chế tác động tương tự benzodiazepin. Các loại thuốc này có hiệu quả cao trong việc giúp người bệnh đi vào giấc ngủ và duy trì giấc ngủ. Tuy nhiên, giống như nhóm benzodiazepin, nhóm thuốc này cũng tiềm ẩn nguy cơ gây nghiện và lệ thuộc nếu sử dụng kéo dài.

Ba thuốc thuộc nhóm thuốc Z bao gồm:⁽³⁾

• Zolpidem
• Zopiclone
• Zaleplon

Các tác dụng phụ thường gặp bao gồm vị đắng hoặc kim loại trong miệng, khô miệng và cảm giác mệt mỏi. Ngoài ra, thuốc cũng có thể gây ra một số tác dụng phụ nghiêm trọng hơn như mộng du, lái xe trong lúc ngủ và ảo giác.

Nếu người bệnh có các tình trạng sức khỏe mà nhóm thuốc benzodiazepin không được khuyến cáo sử dụng, các thuốc nhóm Z cũng có thể không được chỉ định.

3. Thuốc chống trầm cảm

Thuốc chống trầm cảm thường được sử dụng để điều trị các rối loạn sức khỏe tâm thần như trầm cảm và lo âu. Nhóm thuốc này cũng có thể hỗ trợ điều trị mất ngủ. Tuy nhiên, các thuốc này thường được kê đơn khi người bệnh mắc cả rối loạn tâm thần và mất ngủ, thay vì chỉ để điều trị rối loạn giấc ngủ đơn thuần.

Một số thuốc chống trầm cảm có thể được sử dụng trong điều trị mất ngủ bao gồm:

• Amitriptyline
• Doxepin
• Mirtazapine
• Trazodone

Các loại thuốc ngủ liều mạnh

Cùng tìm hiểu các loại thuốc ngủ liều mạnh dưới đây. Lưu ý, các loại thuốc này cần có chỉ định từ bác sĩ.

1. Seduxen

Thuốc Seduxen là một trong các loại thuốc ngủ liều mạnh trên thị trường hiện nay. Đây là loại thuốc kê đơn với hoạt chất chính là diazepam - hoạt chất thuộc nhóm benzodiazepin. Thuốc có tác dụng an thần, giảm stress, căng thẳng, hỗ trợ điều trị rối loạn, co thắt cơ, hội chứng cai rượu cũng như hỗ trợ điều trị tình trạng mất ngủ.

Chỉ nên sử dụng thuốc Seduxen với liều thấp nhất, trong thời gian càng ngắn càng tốt. Không nên dùng kéo dài quá 4 tuần.

Tác dụng phụ thường gặp sau khi ngưng dùng thuốc Seduxen bao gồm buồn ngủ, cảm thấy mệt mỏi, xuất hiện các cơn đau đầu. Tình trạng chóng mặt, khó tập trung, yếu cơ, xuất hiện ảo giác, kích động, phản ứng dị ứng, vàng da, hạ huyết áp, nhịp tim chậm. Tăng độc tính lên gan cũng có thể xảy ra ở một số người bệnh.

Người bệnh cần lưu ý, thuốc Seduxen có tác dụng rất mạnh. Do đó cần thông qua ý kiến của bác sĩ và cẩn trọng khi sử dụng.

2. GHB

GHB (Gamma hydroxybutyrate) là loại thuốc ngủ liều mạnh dạng nước có tác dụng hỗ trợ người bệnh có giấc ngủ ngon và sâu hơn và duy trì từ 7 - 8 giờ/lần.

Ở liều cao hơn, thuốc GHB có thể gây chóng mặt, mất phối hợp, buồn nôn, và nôn. Chứng hôn mê và suy hô hấp cũng có thể xảy ra. Kết hợp GHB với bất kỳ loại thuốc an thần nào khác, đặc biệt là rượu, cực kỳ nguy hiểm, gây suy giảm trạng thái tâm thần và các cơn ngưng thở. Hầu hết tình trạng tử vong xảy ra khi GHB uống cùng rượu. Do đó, người bệnh cần thông qua ý kiến của bác sĩ trước khi dùng và chỉ dùng với liều lượng < 5mg/lần.

3. Diazepam

Diazepam là loại thuốc ngủ liều mạnh thuộc nhóm thuốc benzodiazepin, có tác dụng cải thiện tình trạng căng thẳng, lo âu và kích động một cách rõ rệt. Thuốc cũng được sử dụng như một loại thuốc an thần giúp ngủ ngon. Diazepam được điều chế ở dạng nước, không màu và cũng không có mùi vị.

Tuy vậy, Diazepam là một trong những loại thuốc liều mạnh gây nguy hiểm cho sức khỏe, nhất là đối với người bị suy giảm chức năng gan, thận, bệnh glocom góc đóng và bệnh phổi mãn tính. Ngoài ra, trong quá trình sử dụng thuốc có thể bị tổn thương não bộ hoặc xơ cứng động mạch.

4. Doxepin

Doxepin là loại thuốc được sử dụng để điều trị lo âu hoặc trầm cảm, ngoài ra còn được chỉ định trong điều trị chứng mất ngủ. Doxepin thuộc nhóm thuốc chống trầm cảm ba vòng, nó tác động lên hệ thần kinh trung ương bằng cách làm tăng nồng độ của một số chất dẫn truyền thần kinh trong não.

Doxepin là thuốc ngủ liều mạnh dạng viên, chỉ có tác dụng trong thời gian ngắn và người bệnh có thể tỉnh giấc trong thời gian ngủ. Một số tác dụng phụ thường gặp khi dùng thuốc Doxepin bao gồm táo bón, khó tiểu, khô miệng, buồn ngủ, chóng mặt, rối loạn ý thức, buồn nôn, nhiễm trùng đường hô hấp trên.

Loại thuốc ngủ liều cực mạnh này chỉ được sử dụng theo đơn của bác sĩ. Không sử dụng quá liều vì có thể gây nguy hiểm các cơ quan trong cơ thể.

5. Thuốc ngủ Ketamine HCL

Ketamine HCL là thuốc ngủ liều cực mạnh giúp người bệnh nhanh chóng đi vào giấc ngủ, quên cảm giác mệt mỏi, căng thẳng, lo âu do tình trạng mất ngủ gây ra. Thuốc ngủ Ketamine HCL được điều chế ở dạng dung dịch tiêm. Đây là thuốc kê đơn và chỉ được sử dụng khi có chỉ định của bác sĩ.

Các tác dụng phụ của thuốc ngủ Ketamine HCL có thể kể đến như tăng huyết áp, nhịp tim nhanh, cử động co cứng, xuất hiện ảo giác, rối loạn nhịp tim, chán ăn, buồn nôn và rung giật nhãn cầu.

Xem thêm: Top 11 loại thuốc ngủ thông dụng nhất hiện nay

Thuốc ngủ liều mạnh giá bao nhiêu?

Giá của các loại thuốc liều mạnh không có mức tham khảo cố định do đây đều là các loại thuốc kê đơn. Mức giá có thể khác nhau tùy vào từng loại, nhãn hàng, và cửa hàng thuốc. Để biết chính xác giá thuốc, người bệnh nên tham khảo trực tiếp tại các nhà thuốc uy tín hoặc theo hướng dẫn của bác sĩ.

Tác hại của thuốc ngủ liều mạnh

Việc sử dụng thuốc ngủ liều mạnh có thể tiềm ẩn nhiều rủi ro đối với sức khỏe, đặc biệt khi lạm dụng hoặc sử dụng không đúng cách. Một số tác dụng phụ nghiêm trọng có thể xảy ra khi dùng thuốc sai chỉ định:

• Tác động tiêu cực đến sức khỏe: Thuốc ngủ có thể làm suy giảm hô hấp, đặc biệt nguy hiểm đối với những người mắc bệnh phổi mạn tính như khí phế thũng, hen suyễn hoặc bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD). Ngoài ra, thuốc ngủ kê đơn còn có thể gây lú lẫn, chóng mặt, ngứa ran hoặc nóng rát ở tay/chân, giảm khả năng phối hợp vận động, buồn ngủ kéo dài vào ban ngày, rối loạn tiêu hóa, suy giảm trí nhớ và mệt mỏi.
• Nguy cơ tử vong: Dùng quá liều thuốc ngủ có thể gây ra những hậu quả nghiêm trọng, tùy thuộc vào loại thuốc và liều lượng sử dụng. Nếu dùng thuốc ngủ mạnh với liều cao gấp 5 – 20 lần so với mức điều trị, nguy cơ tổn hại sức khỏe tăng cao, thậm chí có thể dẫn đến tử vong. Do đó, người bệnh cần tuân thủ nghiêm ngặt chỉ định của bác sĩ, không tự ý tăng liều.
• Nguy cơ phụ thuộc thuốc: Một số loại thuốc ngủ mạnh, đặc biệt là nhóm benzodiazepin có thể dẫn đến tình trạng phụ thuộc hoặc nghiện nếu sử dụng kéo dài hoặc với liều cao. Khi ngưng thuốc đột ngột, người bệnh có thể gặp phải các triệu chứng như mất ngủ, kích thích, bồn chồn và khó chịu. Vì vậy, cần tuân thủ thời gian điều trị và nguyên tắc sử dụng thuốc, không tự ý ngừng thuốc đột ngột mà nên giảm liều từ từ theo hướng dẫn của bác sĩ.
• Nguy cơ gây ra các vấn đề sức khỏe khác: Một số tác động tiêu cực của thuốc ngủ liều cực mạnh ảnh hưởng đến sức khỏe như:

• • Ngủ quá nhiều, mê man
  • Mất kiểm soát hành vi
  • Táo bón, chán ăn, đau bụng
  • Rối loạn chức năng hô hấp, thở chậm

Để đảm bảo an toàn, người bệnh nên tham khảo ý kiến của bác sĩ trước khi sử dụng thuốc ngủ và tuân thủ đúng hướng dẫn điều trị.

Những lưu ý khi sử dụng thuốc ngủ liều mạnh

Để sử dụng các loại thuốc ngủ liều mạnh an toàn và hiệu quả, người bệnh cần chú ý các vấn đề sau:⁽⁴⁾

• Kiểm tra sức khỏe trước khi dùng thuốc: Trước khi bắt đầu sử dụng thuốc ngủ, hãy đến gặp bác sĩ để được thăm khám kỹ lưỡng. Bác sĩ có thể xác định nguyên nhân gây mất ngủ và đưa ra hướng điều trị phù hợp. Nếu bạn cần dùng thuốc ngủ trong thời gian dài, hãy lên lịch tái khám định kỳ để theo dõi và điều chỉnh thuốc nếu cần.
• Đọc kỹ hướng dẫn sử dụng: Hãy đọc tờ hướng dẫn sử dụng thuốc để hiểu rõ cách dùng, thời điểm sử dụng và các tác dụng phụ có thể gặp phải. Nếu có bất kỳ thắc mắc nào, người bệnh nên tham khảo ý kiến của dược sĩ hoặc bác sĩ.
• Chỉ uống thuốc khi chuẩn bị đi ngủ: Thuốc ngủ có thể làm giảm nhận thức và tăng nguy cơ xảy ra tình huống nguy hiểm. Vì vậy, người bệnh chỉ nên uống thuốc ngay trước khi đi ngủ, sau khi đã hoàn thành mọi hoạt động buổi tối.
• Đảm bảo thời gian ngủ đủ giấc: Chỉ nên dùng thuốc ngủ khi người bệnh có thể ngủ ít nhất 7 – 8 tiếng. Một số loại thuốc có tác dụng ngắn có thể được sử dụng khi tỉnh giấc giữa đêm, nhưng cần đảm bảo bạn vẫn có thể ngủ tiếp ít nhất 4 tiếng.
• Theo dõi tác dụng phụ: Nếu bạn cảm thấy buồn ngủ vào ban ngày, chóng mặt hoặc gặp bất kỳ tác dụng phụ nào gây khó chịu, hãy trao đổi với bác sĩ. Bác sĩ có thể thay đổi loại thuốc, điều chỉnh liều lượng hoặc hướng dẫn bạn ngừng thuốc an toàn. Không nên thử thuốc mới vào đêm trước những sự kiện quan trọng để tránh những phản ứng không mong muốn.
• Tránh uống rượu bia: Tuyệt đối không kết hợp thuốc ngủ với rượu bia vì rượu có thể làm tăng tác dụng an thần của thuốc, gây chóng mặt, lú lẫn hoặc ngất xỉu. Một số trường hợp nguy hiểm hơn có thể dẫn đến suy hô hấp hoặc mất ý thức. Ngoài ra, rượu bia có thể làm trầm trọng tình trạng mất ngủ.
• Không dùng thuốc ngủ chung với opioid: Opioid là nhóm thuốc giảm đau mạnh, bao gồm oxycodone, hydrocodone, morphine, methadone và fentanyl, cũng như các chất ma túy như heroin. Kết hợp thuốc ngủ với opioid có thể làm tăng nguy cơ suy hô hấp, mất ý thức, thậm chí ngừng thở.
• Tuân thủ đúng liều lượng theo chỉ định: Một số loại thuốc ngủ chỉ được sử dụng trong thời gian ngắn. Không tự ý tăng liều khi thấy thuốc không có tác dụng mà không tham khảo ý kiến bác sĩ.
• Ngừng thuốc đúng cách: Khi muốn dừng thuốc ngủ, người bệnh cần tuân theo hướng dẫn của bác sĩ. Một số loại thuốc cần giảm liều từ từ để tránh hội chứng cai thuốc. Ngoài ra, bạn có thể gặp tình trạng mất ngủ tạm thời trong vài ngày sau khi ngừng thuốc.

Giải pháp tự nhiên thay thế cho thuốc ngủ liều mạnh

Bạn có thể áp dụng một số giải pháp thay thế thuốc ngủ liều nặng sau để nâng cao chất lượng giấc ngủ:

• Tạo môi trường ngủ lý tưởng bằng cách giữ không gian yên tĩnh, sạch sẽ, nhiệt độ phù hợp, đủ tối, hạn chế ánh sáng và tiếng ồn. Trước khi ngủ, bạn có thể tắm nước ấm hoặc tập yoga để thư giãn tinh thần.
• Tránh các chất kích thích và đồ uống có cồn trước khi đi ngủ để hạn chế ảnh hưởng tiêu cực đến giấc ngủ.
• Duy trì giờ giấc ngủ cố định bằng cách đi ngủ và thức dậy vào cùng một khung giờ mỗi ngày.
• Kiểm soát căng thẳng để ngủ ngon hơn. Bạn có thể cải thiện tâm trạng bằng cách nghe nhạc, vận động nhẹ nhàng, đi dạo hoặc trò chuyện cùng người thân, bạn bè.
• Ăn tối hợp lý để tránh khó tiêu hoặc đói về đêm. Không nên ăn quá no trước khi ngủ, nhưng cũng không để bụng quá đói. Tốt nhất, nên ăn bữa tối cách giờ ngủ khoảng 2 - 3 tiếng.
• Hạn chế ngủ nhiều vào ban ngày, đặc biệt là ngủ trưa không quá 30 phút. Nên dậy sớm vào buổi sáng, tránh ngủ bù hay ngủ nướng, ngay cả vào cuối tuần để duy trì nhịp sinh học ổn định.
• Thận trọng khi sử dụng thuốc ngủ, chỉ nên bắt đầu với thuốc có tác dụng nhẹ theo hướng dẫn của bác sĩ, tránh dùng ngay thuốc liều mạnh.
• Sử dụng trà thảo mộc có thể giúp cải thiện giấc ngủ tự nhiên.
• Bổ sung vitamin và khoáng chất như nhóm B, C để giảm căng thẳng, lo âu; cung cấp đầy đủ sắt, kali, magie... để hỗ trợ giấc ngủ tốt hơn.
• Dùng các hoạt chất thiên nhiên như Ginkgo Biloba (bạch quả), Blueberry (việt quất)... để tăng cường tuần hoàn máu não, giảm căng thẳng, cải thiện tình trạng đau đầu, thiếu máu não và rối loạn giấc ngủ.

Thuốc ngủ liều mạnh chỉ được sử dụng khi có chỉ định của bác sĩ nhằm giúp người bệnh cải thiện triệu chứng rối loạn giấc ngủ, mất ngủ. Lưu ý, các loại thuốc ngủ liều nặng này chỉ được sử dụng trong một thời gian ngắn, với liều lượng thấp và sử dụng dưới sự giám sát của bác sĩ. Nếu có những phản ứng bất thường, người bệnh cần nhanh chóng thông báo đến bác sĩ.