Thủy đậu là bệnh truyền nhiễm do virus Varicella Zoster gây ra với triệu chứng đặc trưng là các nốt mụn nước trên da. Một số trường hợp chỉ có rất ít nốt mụn nhỏ dễ nhầm lẫn với các bệnh da liễu khác. Cùng ECO Pharma tìm hiểu về tình trạng thủy đậu nhẹ trong bài viết sau.
Thủy đậu nhẹ thường có ít mụn nước ngoài da. Nốt mụn không bị bội nhiễm, mau lành và bệnh cũng không có triệu chứng nào nghiêm trọng. Khi nhiễm Varicella Zoster có người phát bệnh nặng kéo dài nhưng cũng có người chỉ bị nhẹ mau khỏi.
Các trường hợp bị thuỷ đậu nhẹ thường có hệ miễn dịch khỏe mạnh hoặc đã được tiêm phòng vắc xin thủy đậu. Trẻ em thường bị nhẹ hơn so với người lớn. Thuỷ đậu cũng nhẹ hơn ở những người không mắc các bệnh suy giảm miễn dịch (đái tháo đường, ung thư, HIV), đang điều trị hoá – xạ trị hoặc mang thai.
Thủy đậu nhẹ thường có các triệu chứng ngoài da và triệu chứng toàn thân nhẹ.
Các triệu chứng ngoài da thường là:
Và các triệu chứng toàn thân như:
Không giống như thủy đậu nặng có các nốt mụn nước xuất hiện nhiều trên toàn thân, người bị bệnh chỉ có mụn nước mọc rải rác ở một số vị trí trên cơ thể.
Các triệu chứng ngoài da của thủy đậu nhẹ có thể dễ gây nhầm lẫn với bệnh sởi và hắc lào. Trước khi được chẩn đoán tại bệnh viện, bạn có thể tự dự đoán tại nhà thông qua việc phân biệt các đặc điểm sau giữa chúng.
| Thủy đậu (bệnh lây truyền) | Sởi (bệnh lây truyền) | Hắc lào (bệnh da liễu) | |
| Nguyên nhân | Virus Varicella-Zoster. | Virus sởi (thuộc chi Morbillivirus). | Vi nấm thuộc nhóm Dermatophytes. |
| Triệu chứng | Các nốt phát ban đỏ và sần sùi sau đó tiến triển thành mụn nước chứa đầy mủ trắng đục. Những mụn nước này sẽ vỡ ra, tạo thành vảy trong giai đoạn cuối của phát ban.
Các nốt mụn trên da có thể đi kèm với các triệu chứng toàn thân khác như sốt, mệt mỏi, đau đầu và khó chịu ở dạ dày. |
Phát ban xuất hiện dưới dạng các đốm đỏ, phẳng bắt đầu từ trên đầu sau đó di chuyển xuống thân và các chi. Các nốt phát ban không phồng rộp hoặc đóng vảy.
Các triệu chứng toàn thân thường là ho, sổ mũi, mắt đỏ và đốm Koplik bên trong miệng. Các triệu chứng này sẽ xuất hiện trước triệu chứng phát ban ngoài da. |
Các triệu chứng thường xuất hiện khoảng từ 4 đến 14 ngày sau khi tiếp xúc với mầm bệnh,
Triệu chứng trên da là các mảng phẳng có đường viền tròn, nhô lên và gây ngứa. Chúng xuất hiện ở bất kỳ vùng da nào trên cơ thể. Ngoài các triệu chứng trên da, hắc lào không có bất kỳ triệu chứng toàn thân nào. Đây chỉ đơn thuần là bệnh ngoài da. |
| Khả năng lây nhiễm | Thuỷ đậu có thể lây truyền cho người khác trước khi xuất hiện triệu chứng hai ngày; và có thể lây truyền cho đến khi các mụn nước đóng vảy.
Các con đường lây truyền là qua hô hấp, tiếp xúc trực tiếp, tiếp xúc gián tiếp qua các vật dụng cá nhân, lây từ mẹ sang con. |
Sởi có thể lây truyền cho người khác trước khi phát ban 4 ngày và sau khi phát ban 4 ngày.
Các con đường lây truyền là qua hô hấp (các giọt bắn khi người mang mầm bệnh ho, hắt hơi, nói chuyện,…) và tiếp xúc với những bề mặt bị nhiễm mầm bệnh. |
Hắc lào không lây truyền nhưng có khả năng lây lan sang người khác qua tiếp xúc da kề da hoặc mặc chung quần áo, dùng chung khăn tắm, đội chung nón, mũ. Hoặc tiếp xúc với động vật mang mầm bệnh. |
| Biến chứng | Biến chứng bội nhiễm dẫn đến nhiễm trùng huyết, viêm não (phù não), viêm phổi và các vấn đề về đông máu, mất nước.
Các biến chứng khác là viêm tai giữa và tai ngoài, viêm niêm mạc miệng, viêm hạch lympho, viêm cơ tim, viêm dây thần kinh, hội chứng Croup giả, viêm thanh quản do các nốt mụn thủy đậu mọc ở khu vực này gây lở loét, nhiễm trùng gây sưng tấy. |
Các biến chứng của bệnh sởi có thể từ nhẹ đến nguy hiểm, đe doạ tính mạng. Bao gồm nhiễm trùng tai, viêm phế quản, viêm thanh quản, viêm phổi, viêm não, mù lòa,… | Trong một số ít trường hợp hắc lào có thể ăn sâu vào da dẫn đến nhiễm trùng và để lại sẹo nghiêm trọng. Hắc lào cũng gây rụng lông, tóc ở các vùng da bệnh.
Hắc lào cũng có thể gây ra các biến chứng khác như tăng sắc tố, biến dạng móng, nhiễm trùng, u hạt. |
Bản chất của thuỷ đậu là bệnh truyền nhiễm bất kể nặng hay nhẹ vì vậy không nên chủ quan. Virus thuỷ đậu dễ dàng truyền sang người chưa có miễn dịch thông qua giọt bắn trong không khí khi người bệnh ho, hắt hơi, nói chuyện hoặc cười; Hoặc qua dùng chung các vật dụng có dính nước bọt, phổ biến nhất là dụng cụ ăn uống. Ngoài ra thuỷ đậu cũng có khả năng lây truyền qua tiếp xúc với dịch mắt, mũi của người bệnh. (1)
Vì vậy để không làm lây truyền thuỷ đậu ra cộng đồng, người bệnh nên ho hoặc hắt hơi vào khăn giấy hoặc khuỷu tay; vứt khăn giấy đã qua sử dụng vào thùng rác có nắp đậy và luôn đeo khẩu trang khi ra ngoài. Điều này sẽ giúp giảm nguy cơ lây lan virus trong không khí và trên các bề mặt.
Đối với người chưa mắc bệnh trong các đợt dịch nên rửa tay thường xuyên bằng xà phòng ít nhất 20 giây, chà xát các kẽ ngón tay, mu bàn tay và dưới móng tay; hạn chế tiếp xúc với người bệnh; đeo khẩu trang ra ngoài; không tụ tập nơi đông người.
Nhìn chung hầu hết người bệnh đều hồi phục trong vòng 3 – 6 ngày nhưng sẽ lâu hơn ở những người có hệ miễn dịch yếu. Những người có hệ miễn dịch yếu có thể cần được điều trị bằng thuốc kháng virus. Trong một số trường hợp, có thể cần phải nhập viện điều trị để phòng biến chứng nguy hiểm.
Những nốt thủy đậu nhẹ và các triệu chứng toàn thân nhẹ có thể tự điều trị được tại nhà. Các biện pháp bao gồm:
Những nốt thuỷ đậu sẽ gây ngứa nhưng người bệnh cố gắng đừng gãi. Thay vào đó, hãy thử các cách sau để giảm ngứa.
Để giúp giảm ngứa:
Để tránh trầy xước:
Nếu bị phồng rộp ở miệng:
Thuốc acetaminophen (Tylenol) có thể được dùng theo hướng dẫn để hạ sốt nhẹ khi mắc thủy đậu. Hãy tham khảo bác sĩ trước khi dùng bất kỳ loại thuốc kháng viêm không steroid (NSAID) nào, chẳng hạn như ibuprofen (Advil, Motrin IB…). Một số nghiên cứu cho thấy loại thuốc này có thể dẫn đến nhiễm trùng da hoặc tổn thương mô. Ngoài dùng thuốc, người bệnh nên đắp khăn lạnh hoặc chườm ấm hoặc dùng miếng hạ sốt để hạ thân nhiệt; Nên uống nhiều nước và bổ sung chất điện giải để ngăn mất nước.
Trong khi sốt, người bệnh không được đắp chăn vì sẽ làm tăng thân nhiệt; nên mặc quần áo mềm mát và rộng để giữ khô thoáng da và không gây cọ xát mụn. Trẻ em bị sốt không nên đóng bỉm; nếu đóng, nên kiểm tra bỉm thường xuyên để biết được bé có bị mất nước hay không. Nếu bỉm cả buổi không ướt là dấu hiệu bị mất nước cần phải bổ sung nước và điện giải gấp.
Người bệnh nên tắm rửa, gội đầu bằng nước ấm hàng ngày hoặc cách ngày. Sau khi tắm, hãy dùng khăn mềm thấm nhẹ nhàng, tránh làm vỡ các nốt mụn. Nếu lỡ làm nốt mụn bị vỡ, hãy nhanh chóng xử lý và khử trùng để ngăn nhiễm trùng và ngăn dịch mụn lan sang các vùng da khác.
Người bệnh nên đến bệnh viện khi thuỷ đậu trở nặng (sốt cao hơn 38,9 độ C kéo dài hơn 4 ngày; các nốt mụn có dấu hiệu bội nhiễm).
Người bệnh thuỷ đậu cần nghỉ ngơi, bồi bổ. Trong thời gian dưỡng bệnh nên ăn các thức mềm, giàu dinh dưỡng, dễ tiêu hóa mà bạn cảm thấy ngon miệng. Ví dụ như cháo thịt heo bằm rau củ quả, súp thịt heo; Không nên ăn hải sản, thịt gà nếu từng bị dị ứng. Bạn cũng cần tránh các thức ăn, thức uống nóng nếu miệng có nốt thuỷ đậu; tránh đồ ăn cay, chua, mặn và giòn vì sẽ gây kích ứng mụn.
Đối với người bị viêm dạ dày hay bị đau, buồn nôn và nôn nên ăn các thức mềm và ăn thành nhiều bữa nhỏ trong ngày. Đối với trẻ bú mẹ, cần cho bé bú nhiều lần trong ngày hơn. Mẹ phải canh giờ, đánh thức con dậy bú vì trẻ sốt cao thường ngủ li bì không tự thức dậy đòi ăn.
Mặc dù thủy đậu nhẹ không nhất thiết phải đến bệnh viện nhưng nếu có điều kiện, tốt nhất nên đi thăm khám.
Những người bị suy giảm miễn dịch, phụ nữ mang thai, trẻ sơ sinh nên đến bệnh viện thăm khám và điều trị vì dễ gặp phải biến chứng nghiêm trọng.
Sau đây là một số thắc mắc thường gặp có liên quan đến bệnh thủy đậu ở dạng nhẹ.
Người bị thủy đậu nhẹ vẫn thể mắc bệnh lần thứ hai, thậm chí nhiều lần mặc dù các trường hợp này không phổ biến. Nguy cơ này cao hơn ở những người bị suy giảm miễn dịch và trẻ dưới 6 tháng tuổi.
Mụn nước có thể tạo thành sẹo lõm hoặc lồi nếu nốt mụn bị tổn thương nặng. Gãi hoặc cào là nguyên nhân phổ biến gây nhiễm trùng nốt mụn dẫn đến tổn thương sâu và hình thành sẹo nghiêm trọng. Nếu lo lắng nốt thuỷ đậu để lại sẹo xấu, sau khi chúng đóng vảy, hãy hỏi bác sĩ về các loại thuốc/kem trị sẹo.
Người đã tiêm ngừa vẫn có khả năng mắc thuỷ đậu nhưng thường là thủy đậu nhẹ. Những người được đã được tiêm phòng khi bị nhiễm thuỷ đậu bệnh thường nhẹ hơn và ít biến chứng hơn. Vì vậy hãy tiêm phòng từ sớm, vắc xin có thể bảo vệ bạn trong ít nhất 10 đến 20 năm.
Bạn nên tiêm phòng tại các trung tâm tiêm chủng lớn, uy tín và hiện đại hàng đầu Việt Nam vì luôn được cung cấp các loại vắc xin chất lượng cao, quy trình chủng ngừa quốc tế. Hiện VNVC ngừa thủy đậu bằng vắc xin Varivax (Mỹ) và Varilrix (Bỉ).
Ngoài vắc xin thuỷ đậu, VNVC cung cấp tất cả các loại vắc xin được Bộ Y tế Việt Nam và các tổ chức y tế thế giới khuyến cáo, phục vụ trẻ em và người lớn. Các điểm tiêm chủng của VNVC có mặt ở hầu hết các tỉnh thành cả nước, bạn nên đặt lịch trước qua tổng đài để được tiêm nhanh chóng trong ngày được hẹn.
Thủy đậu nhẹ thường không đáng lo ngại và không nhất thiết phải đến bệnh viện. Người bệnh có thể tự điều trị tại nhà theo các hướng dẫn y tế. Nhưng những người bị suy giảm miễn dịch, phụ nữ có thai, trẻ sơ sinh nên đến bệnh viện thăm khám ngay khi bắt đầu phát hiện các triệu chứng ngoài da để phòng bệnh trở nặng và biến chứng nguy hiểm.
