Trong giai đoạn tiền mãn kinh, sự suy giảm của estrogen và progesterone có thể ảnh hưởng đến hệ thần kinh, gây ra các triệu chứng như mất ngủ, lo âu và đặc biệt là đau đầu. Tình trạng đau đầu có thể xuất hiện theo chu kỳ, kéo dài hoặc kèm các biểu hiện như mệt mỏi, chóng mặt. Hãy cùng ECO Pharma đọc bài bên dưới để hiểu rõ nguyên nhân và cơ chế tiền mãn kinh bị đau đầu giúp phụ nữ lựa chọn hướng cải thiện phù hợp và an toàn.
Tiền mãn kinh bị đau đầu là triệu chứng khá phổ biến ở phụ nữ, đặc biệt là những người có tiền sử đau nửa đầu (migraine) hoặc nhạy cảm với thay đổi nội tiết tố. Một nghiên cứu đã chỉ ra rằng, khoảng 30% phụ nữ tiền mãn kinh phải trải qua tình trạng đau nửa đầu. Một nghiên cứu khác ở 3.664 phụ nữ độ tuổi tiền mãn kinh (trung bình 46 tuổi) cho thấy, khoảng 12,2% gặp phải tình trạng đau đầu dữ dội và xảy ra thường xuyên.
Theo thông tin từ Trung tâm Y học Đau đầu và Đau, trường Y khoa Icahn tại Mount Sinai (Mỹ), những người phụ nữ có tiền sử đau nửa đầu, khi bước vào thời kỳ tiền mãn kinh, tình trạng này trở nên tồi tệ hơn. (1)
Tình trạng tiền mãn kinh bị đau đầu có thể xuất phát từ một hoặc nhiều nguyên nhân khác nhau, cụ thể:
Trong thời kỳ tiền mãn kinh, hoạt động của hệ trục “não bộ – tuyến yên – buồng trứng” suy giảm, khiến nồng độ estrogen và progesterone trong cơ thể giảm dần theo thời gian.
Estrogen có vai trò điều hòa của chất dẫn truyền thần kinh như serotonin và dopamine – hai loại hormone giúp kiểm soát tâm trạng, giấc ngủ và cảm giác đau. Khi estrogen suy giảm, lượng serotonin trong não cũng mất cân bằng, làm giảm ngưỡng chịu đau, dẫn đến tình trạng đau đầu dễ xảy ra hơn.
Trong khi đó, progesterone – hormone có tác dụng làm dịu hệ thần kinh cũng suy giảm trong giai đoạn tiền mãn kinh, khiến cơ thể trở nên nhạy cảm hơn với kích thích và căng thẳng. Từ đó, khởi phát các cơn đau đầu, đặc biệt là đau nửa đầu (migraine).
Phụ nữ tiền mãn kinh thường khó ngủ, mất ngủ hoặc ngủ không sâu do bốc hỏa, đổ mồ hôi ban đêm, lo âu. Tình trạng rối loạn giấc ngủ làm ảnh hưởng đến hoạt động của vỏ não, thay đổi lưu lượng máu lên não, giảm khả năng tái tạo tế bào thần kinh và làm tăng nguy cơ đau đầu hoặc đau nửa đầu.
Rối loạn nội tiết tố thời kỳ tiền mãn kinh tác động trực tiếp đến tâm trạng và cảm xúc. Điều này khiến phụ nữ dễ nổi nóng, cáu gắt, lo âu, hay quên, buồn bã vô cớ. Khi tâm lý căng thẳng sẽ kích thích hệ thần kinh giao cảm, làm co mạch máu não và tăng co thắt cơ cổ, vai gáy gây đau đầu do căng cơ hoặc đau lan tỏa hai bên thái dương.
Estrogen có vai trò giãn mạch máu. Khi hormone này suy giảm, mạch máu dễ co lại thất thường, làm thay đổi áp lực nội sọ gây ra tình trạng đau đầu ở tiền mãn kinh. Ngoài ra, huyết áp có thể dao động (tăng nhẹ hoặc hạ huyết áp) trong thời kỳ tiền mãn kinh, điều này dễ gây ra các cơn đau đầu âm ỉ, nặng đầu hoặc choáng váng nhẹ.
Chế độ ăn uống thiếu khoa học, thiếu hụt một số vi chất quan trọng cũng có thể dẫn đến tình trạng tiền mãn kinh bị đau đầu. Ví dụ thiếu hụt magie – một chất tham gia điều hòa chức năng thần kinh. Ngoài đau đầu, thiếu khoáng chất này còn có thể dẫn đến co giật nhẹ. Thiếu hụt vitamin B6, B12 sẽ ảnh hưởng đến chuyển hóa tế bào thần kinh, tăng nguy cơ đau đầu. Hoặc thiếu hụt sắt và axit folic – hai chất hỗ trợ tuần hoàn máu có thể dẫn đến thiếu máu làm giảm oxy lên não, gây đau đầu.
Ngoài ra, phụ nữ lạm dụng cà phê, rượu, thuốc lá hoặc bỏ bữa cũng là yếu tố gây ra hoặc làm nặng thêm các cơn đau đầu.
Đau đầu tiền mãn kinh thường có những biểu hiện đặc trưng khác với đau đầu thông thường. Một số dấu hiệu phổ biến như:
Đau một bên đầu (kiểu migraine)
Đau âm ỉ hai bên trán hoặc vùng chẩm – gáy
Cơn đau lặp lại theo chu kỳ
Kèm theo các triệu chứng tiền mãn kinh khác
Nhạy cảm với thay đổi môi trường
Cơn đau dễ khởi phát khi thay đổi thời tiết, ánh sáng mạnh, tiếng ồn hoặc stress.
Thời gian đau đầu trong giai đoạn tiền mãn kinh tùy thuộc vào mức độ rối loạn nội tiết, thể trạng và yếu tố tâm lý của mỗi phụ nữ. Tuy nhiên, có thể chia làm hai góc độ để dễ hình dung:
Các cơn đau đầu tiền mãn kinh thường kéo dài từ vài giờ đến vài ngày (trung bình 4 – 72 giờ). Có thể xảy ra vào một thời điểm cố định trong chu kỳ, nhất là trước, trong hoặc sau kỳ kinh.
Tiền mãn kinh thường kéo dài từ 2 đến 5 năm, khi đó các cơn đau có thể xuất hiện bất kỳ lúc nào hoặc theo chu kỳ kinh nguyệt không đều. Một số phụ nữ có tiền sử đau đầu sẽ thấy cơn đau tăng tần suất và mức độ trong thời kỳ này. Sau khi mãn kinh (khoảng một năm sau khi hết kinh), các cơn đau bắt đầu giảm rõ rệt.
>>> Xem thêm: Tiền mãn kinh có bị đau vú không?
Để đối phó với tình trạng tiền mãn kinh bị đau đầu, phụ nữ có thể tham khảo một số biện pháp sau:
Chế độ ăn uống khoa học giúp hỗ trợ cân bằng nội tiết và giảm đau đầu trong thời kỳ tiền mãn kinh. Phụ nữ cần ăn uống đủ chất, đa dạng các loại thực phẩm.
Đặc biệt nên chú trọng bổ sung các thực phẩm giàu phytoestrogen như đậu nành, đậu phụ, sữa đậu nành, hạt lanh, mè đen để hỗ trợ điều hòa nội tiết tố. Thực phẩm giàu magie như hạnh nhân, hạt bí, hạt hướng dương, rau lá xanh đậm (đặc biệt là cải bó xôi), yến mạch, bơ giúp giảm co thắt mạch máu. Thực phẩm giàu omega-3 như các loại cá béo (cá hồi, cá thu, cá mòi), các loại hạt (hạt chia, hạt lanh, hạt óc chó), dầu hạt lanh, dầu cá vì giúp chống viêm, ổn định hệ thần kinh. Và thực phẩm giàu vitamin B6, B12 như chuối, ức gà, cá ngừ, trứng, ngũ cốc nguyên cám, khoai lang, hạnh nhân, cải bó xôi để giúp cân bằng nội tiết và hỗ trợ quá trình chuyển hóa.
Bên cạnh đó, phụ nữ nên nạp đủ 2 lít nước mỗi ngày; Hạn chế cà phê, rượu bia, đường tinh luyện, nước ngọt, thức ăn chế biến sẵn vì có thể làm nghiêm trọng hơn chứng đau đầu tiền mãn kinh.
Căng thẳng làm rối loạn trục thần kinh – nội tiết và miễn dịch, tác động đến quá trình điều hòa hormone tự nhiên. Khi stress kéo dài, cơ thể tiết ra nhiều cortisol, gây co mạch máu, từ đó làm tăng tần suất và mức độ đau đầu. Để giải tỏa căng thẳng, bạn có thể thiền – hít thở sâu (5 – 15 phút/ngày), giúp làm dịu hệ thần kinh giao cảm và giảm căng thẳng.
Yoga cũng là bộ môn lý tưởng cho những người bị đau đầu do căng thẳng. Việc tập các động tác mở vai, cổ, gáy – vùng hay bị căng khi đau đầu, sử dụng liệu pháp tinh dầu (đặc biệt là tinh dầu oải hương, bạc hà) có tác dụng thư giãn, giảm co cơ, trong khi massage vai gáy nhẹ nhàng giúp hạ huyết áp và giảm căng thẳng. Tất cả đều giúp ích cho việc làm giảm triệu chứng đau đầu trong thời kỳ tiền mãn kinh.
Cải thiện chất lượng giấc ngủ không chỉ giúp giảm đau đầu tiền mãn kinh mà còn hỗ trợ cân bằng nội tiết tố, từ đó giảm các triệu chứng tiền mãn kinh khác. Phụ nữ tuổi này cần giữ lịch ngủ cố định, đi ngủ và thức dậy cùng giờ mỗi ngày, kể cả cuối tuần; Tạo môi trường ngủ đủ tối, yên tĩnh, thoáng mát; Không dùng cà phê, trà, rượu, socola sau 17h và hạn chế sử dụng thiết bị điện tử 30 – 60 phút trước khi đi ngủ.
Bên cạnh đó, bạn cũng có thể đọc sách, thiền, ngâm chân bằng nước ấm để tạo cảm giác dễ chịu; uống sữa ấm hoặc trà hoa cúc cũng giúp làm dịu hệ thần kinh.
Vận động thể chất nhẹ nhàng hỗ trợ cân bằng estrogen và progesterone, từ đó giảm các triệu chứng như cáu gắt, bốc hỏa, đau đầu tiền mãn kinh. Ngoài ra, khi vận động, máu lưu thông tốt hơn, giúp cung cấp oxy đến não, giảm tình trạng co thắt mạch máu, hỗ trợ cải thiện đau đầu. Phụ nữ tiền mãn kinh có thể đi bộ nhanh, yoga, đạp xe nhẹ nhàng, thiền, bơi lội; nên duy trì 30 – 40 phút mỗi ngày.
Một số loại thuốc thường được dùng để hỗ trợ cải thiện tình trạng tiền mãn kinh bị đau đầu có thể tham khảo như thuốc giảm đau Paracetamol, ibuprofen. Các thuốc này chỉ dùng khi thật sự cần thiết, không được lạm dụng vì nguy cơ lờn thuốc, ngộ độc thuốc, ảnh hưởng đến chức năng gan, thận.
Hoặc sử dụng các liệu pháp hormone thay thế (HRT) để bổ sung estrogen và progesterone. HRT không chỉ giảm nhẹ triệu chứng đau đầu mà còn cải thiện các triệu chứng tiền mãn kinh thường gặp khác như bốc hỏa, đổ mồ hôi đêm, rối loạn giấc ngủ, tâm trạng thất thường, khô âm đạo, giảm ham muốn. Tuy nhiên, sử dụng HRT thường xuyên có nguy cơ gây ung thư vú, ung thư nội mạc tử cung, cục máu đông và đột quỵ, vì vậy cần dùng dưới sự tư vấn và hướng dẫn của bác sĩ chuyên khoa.
Các tinh chất thiên nhiên quý như Lepidium Meyenii và P. Leucotomos có khả năng tác động tích cực lên hệ trục não bộ – tuyến yên – buồng trứng, giúp cân bằng nội tiết tố theo nhu cầu của cơ thể. Từ đó, chúng hỗ trợ giảm đau đầu và các triệu chứng tiền mãn kinh khác như bốc hỏa, đổ mồ hôi đêm, cáu gắt, giảm ham muốn, khô âm đạo. Chúng cũng hỗ trợ tăng cường sức khỏe tổng thể, đời sống tình dục và duy trì sắc vóc.
Đau đầu tiền mãn kinh là triệu chứng phổ biến do sự thay đổi nội tiết tố. Nhưng đau đầu trong thời kỳ này còn có thể là biểu hiện của các tình trạng tiềm ẩn khác, chẳng hạn như rối loạn tiền đình, cao huyết áp và đột quỵ vì vậy không nên chủ quan.
Đặc biệt khi gặp các triệu chứng đau đầu sau đây, bạn cần đi thăm khám sớm:
Đau đầu xảy ra thường xuyên và kéo dài
Cơn đau đầu có dấu hiệu bất thường
Các triệu chứng này thường liên quan đến tai biến mạch máu não, viêm màng não, u não…
Tiền sử bệnh lý
Đặc biệt, phụ nữ có tiền sử mắc các bệnh như cao huyết áp, tim mạch, tiểu đường, đột quỵ, rối loạn đông máu, khi bị đau đầu tiền mãn kinh kéo dài nên đến bệnh viện thăm khám sớm.
>>> Xem thêm: Tiền mãn kinh có tăng huyết áp không? Nguyên nhân và cách kiểm soát
Tình trạng tiền mãn kinh bị đau đầu thường không quá nguy hiểm. Những thay đổi nhỏ trong lối sống, sinh hoạt có thể hỗ trợ giảm đau đầu hiệu quả. Tuy nhiên, nếu tình trạng bị đau đầu tiền mãn kinh kéo dài, với tần suất tăng lên thì không nên chủ quan. Tốt nhất bạn nên đi thăm khám để tìm nguyên nhân cụ thể từ đó có biện pháp cải thiện phù hợp, an toàn.
Đau đầu do tiền mãn kinh thường đi kèm với các triệu chứng tiền mãn kinh như bốc hỏa, đổ mồ hôi đêm, rối loạn kinh nguyệt, giảm ham muốn, khô âm đạo. Mặc dù vậy rất khó để phân biệt với các triệu chứng đau đầu do các nguyên nhân khác.
Tiền mãn kinh bị đau đầu là tình trạng phổ biến do nội tiết tố nữ suy giảm và thường không nguy hiểm. Mặc dù vậy rất khó để phân biệt với đau đầu do các nguyên nhân khác. Vì vậy nếu bị đau đầu kéo dài hơn ba tuần hoặc cơn đau đầu dữ dội kèm theo các triệu chứng bất thường, bạn nên đi thăm khám sớm để được hỗ trợ kịp thời.
