Trầm cảm và mất ngủ, hai căn bệnh tưởng chừng riêng biệt lại có mối quan hệ mật thiết với nhau. Người bị trầm cảm mất ngủ kéo dài phải làm sao? Cùng ECO Pharma đi tìm giải pháp cho tình trạng này trong bài viết sau đây.
Trầm cảm mất ngủ là tình trạng gì?
Trầm cảm mất ngủ là tình trạng người bị trầm cảm khó chìm vào giấc ngủ hoặc khó duy trì giấc ngủ bình thường. Trầm cảm và các vấn đề về giấc ngủ có mối liên hệ chặt chẽ. Ví dụ, những người bị mất ngủ có nguy cơ mắc chứng trầm cảm cao gấp 10 lần so với những người ngủ ngon vào ban đêm. Trong số những người bị trầm cảm, 75% gặp khó khăn để chìm vào giấc ngủ hoặc duy trì giấc ngủ. (1)
Mất ngủ do trầm cảm có nguy hiểm không?
Mất ngủ do trầm cảm là một tình trạng nguy hiểm, ảnh hưởng đến sức khỏe thể chất và tinh thần của người bệnh. Mất ngủ và trầm cảm thường là một vòng luẩn quẩn. Mất ngủ khiến triệu chứng trầm cảm trở nên tồi tệ hơn, và ngược lại, trầm cảm lại gây khó khăn cho việc ngủ ngon. Mất ngủ do trầm cảm có thể dẫn đến một số vấn đề sức khỏe như suy giảm miễn dịch, tăng nguy cơ mắc các bệnh mãn tính như tim mạch, tiểu đường, giảm khả năng tập trung, ghi nhớ,... (2)
Nguyên nhân trầm cảm gây mất ngủ
Trầm cảm gây ra mất ngủ thông qua hàng loạt các cơ chế vật lý và tâm lý. Hãy cùng ECO Pharma tìm hiểu cách trầm cảm gây ra mất ngủ cho người bệnh sau đây.
1. Do bị tiêu cực, stress
Người bị trầm cảm có tư duy tiêu cực và lo lắng gia tăng. Những cảm xúc tiêu cực có thể làm người bệnh suy nghĩ và lo âu trong thời gian ngủ, thường tự đặt ra các câu hỏi tiêu cực về bản thân và tương lai. Điều này tạo ra một tâm lý không thuận lợi cho giấc ngủ. (3)
2. Thay đổi nội tiết tố
Đối với những người bị trầm cảm, có sự biến đổi hormone, đặc biệt là corticosteroid và serotonin. Điều này ảnh hưởng đến chu kỳ giấc ngủ của người bệnh, từ đó gây ra mất ngủ hoặc gây khó khăn trong việc duy trì giấc ngủ.
3. Tăng hoạt động não bộ
Người bị trầm cảm thường có hoạt động não bộ bất thường, gây ra sự thức dậy sớm vào buổi sáng và khó chìm vào giấc ngủ. Người bệnh có thể trải qua sự bất bình tâm trạng và suy nghĩ liên tục vào các vấn đề lo âu, ngăn cản họ thư giãn đủ để ngủ.
4. Tác dụng phụ của thuốc gây ra
Một số loại thuốc trị trầm cảm gây mất ngủ do nó làm cho người bệnh dễ thức giấc vào ban đêm hoặc tạo ra sự buồn ngủ vào ban ngày. Vì thế, người bệnh luôn cần dùng thuốc theo chỉ định của bác sĩ và báo cáo về những tác dụng phụ nếu có.
5. Thói quen sống không lành mạnh
Người bị trầm cảm thường thay đổi thói quen và lối sống của họ, chẳng hạn như thức khuya hơn hoặc không duy trì một thời gian ngủ cố định. Điều này gây ra mất ngủ hoặc giảm chất lượng giấc ngủ.
Triệu chứng trầm cảm mất ngủ thường gặp
Người bệnh thường có một số triệu chứng trầm cảm mất ngủ sau đây:
- Tâm trạng buồn bã, chán nản hoặc thường xuyên cáu gắt.
- Cảm giác tuyệt vọng, vô giá trị hoặc tội lỗi.
- Mất hứng thú hoặc niềm vui trong các hoạt động.
- Giảm năng lượng và mệt mỏi.
- Khó tập trung.
- Mất ngủ, thức dậy quá sớm hoặc ngủ quên.
- Chán ăn hoặc ăn quá nhiều.
- Suy nghĩ về cái chết hoặc tự tử.
Trầm cảm phổ biến hơn ở phụ nữ và có thể có sự khác biệt về các triệu chứng trầm cảm dựa trên giới tính và độ tuổi. Đàn ông thường gặp các triệu chứng như tức giận, trong khi phụ nữ thường xuyên cảm thấy buồn bã và tội lỗi. Thanh thiếu niên bị trầm cảm có thể cáu gắt và gặp rắc rối ở trường, và trẻ nhỏ hơn có thể giả vờ bị ốm để ở nhà.
Điều trị trầm cảm mất ngủ như thế nào?
Người gặp phải tình trạng trầm cảm mất ngủ có thể được điều trị bằng liệu pháp hành vi nhận thức, dùng thuốc và thay đổi lối sống tích cực hơn.
1. Sử dụng liệu pháp hành vi nhận thức
Liệu pháp hành vi nhận thức (CBT) là phương pháp điều trị đầu tiên cho chứng mất ngủ và cũng thường được sử dụng để điều trị chứng trầm cảm. CBT do một chuyên gia sức khỏe tâm thần thực hiện, người sẽ giúp bạn tìm hiểu cách xác định và thay đổi những suy nghĩ và hành vi liên quan đến chứng mất ngủ hoặc trầm cảm. Liệu pháp này có thể được kết hợp với các kỹ thuật khác để giúp bạn ngủ ngon hơn, bao gồm các kỹ thuật vệ sinh giấc ngủ và thư giãn.
2. Dùng thuốc điều trị
Bác sĩ có thể điều trị chứng rối loạn giấc ngủ và trầm cảm bằng thuốc chống trầm cảm như SSRI (thuốc ức chế tái hấp thu serotonin có chọn lọc). Bác sĩ có thể kê đơn một trong những loại thuốc chống trầm cảm sau đây giúp người bệnh ngủ ngon:
- Thuốc SSRI như citalopram (Celexa), escitalopram (Lexapro), fluoxetine (Prozac), paroxetine (Paxil) và sertraline (Zoloft) có thể mất vài tuần hoặc lâu hơn để phát huy hiệu quả.
- Thuốc chống trầm cảm ba vòng, bao gồm amitriptyline (Elavil) và nortriptyline (Pamelor).
- Thuốc ức chế tái hấp thu serotonin/norepinephrine (SNRI) như desvenlafaxine (Khedezla), desvenlafaxine succinate (Pristiq), duloxetine (Cymbalta), levomilnacipran (Fetzima) hoặc venlafaxine (Effexor).
- Thuốc chống trầm cảm an thần như mirtazapine (Remeron). Thuốc chống trầm cảm trazodone không được sử dụng rộng rãi để điều trị trầm cảm nhưng vì nó có thể gây buồn ngủ nên thường được dùng kết hợp như một thuốc hỗ trợ giấc ngủ.
Bác sĩ cũng có thể kê đơn một trong những loại thuốc an thần sau đây để giúp giải quyết chứng mất ngủ:
- Ambien/Ambien CR
- Thuốc Daridorexant (Quviviq)
- Eszopiclone (Lunesta)
- Melatonin
- Ramelteon (Rozerem)
- Suvorexant (Belsomra)
- Temazepam (Restoril)
- Zaleplon (Sonata)
3. Thay đổi lối sống tích cực hơn
Sau đây là một số mẹo về lối sống giúp cải thiện giấc ngủ khi kết hợp với sử dụng thuốc chống trầm cảm và thuốc an thần theo chỉ định của bác sĩ:
- Thiền, nghe nhạc nhẹ hoặc đọc sách trước khi đi ngủ có thể giúp tăng sự thư giãn. Những cách này giúp tập trung suy nghĩ của bạn vào các chủ đề trung lập hoặc dễ chịu.
- Tập thể dục thường xuyên nhưng không muộn hơn vài giờ trước khi đi ngủ. Người bệnh nên vận động cơ thể hàng ngày, thực hiện các bài tập kéo giãn cơ thể, giúp làm giảm sự lo lắng và ngủ ngon hơn.
- Tránh sử dụng thiết bị điện tử như máy vi tính, tivi, điện thoại trước khi đi ngủ vì ánh sáng từ chúng phát ra có thể ngăn chặn việc giải phóng hormone melatonin tự nhiên, là hormone báo hiệu cho não đi ngủ.
- Không sử dụng caffeine, rượu hoặc nicotine vào buổi tối. Kiểm tra thành phần trong bất kỳ loại thuốc không kê đơn nào trước khi sử dụng. Một số loại thuốc như thuốc đau đầu có chứa caffeine, có thể gây mất ngủ.
- Đừng nằm trên giường trằn trọc, hãy ra khỏi giường và làm một số hoạt động nhẹ nhàng như đọc sách hoặc nghe nhạc nhẹ ở phòng khác khi bạn không ngủ được. Sau đó, quay lại giường khi bạn cảm thấy buồn ngủ.
- Chỉ sử dụng giường để ngủ và quan hệ tình dục. Không nằm trên giường để xem TV hoặc đọc sách. Theo cách này, giường của bạn trở thành tín hiệu để ngủ, không phải để nằm thức.
Ngoài ra, bạn cũng nên giữ nhiệt độ phòng ngủ ở mức mát mẻ. Hãy thử sử dụng máy tạo tiếng ồn trắng trong phòng ngủ. Lắp rèm che sáng cho phòng ngủ để tránh ánh sáng bên ngoài gây chói hoặc dùng đèn ngủ phù hợp vào ban đêm.
4. Thăm khám bác sĩ để được tư vấn
Nếu bạn hoặc người thân đang gặp phải những triệu chứng của trầm cảm, việc thăm khám bác sĩ là vô cùng quan trọng.
- Chẩn đoán chính xác: Chỉ có bác sĩ chuyên khoa mới có thể đưa ra chẩn đoán chính xác về tình trạng trầm cảm. Họ sẽ dựa trên các triệu chứng, tiền sử bệnh lý và các yếu tố khác để xác định mức độ trầm cảm và loại trừ các bệnh lý khác có thể gây ra các triệu chứng tương tự.
- Lập kế hoạch điều trị phù hợp: Sau khi chẩn đoán, bác sĩ sẽ đưa ra phác đồ điều trị phù hợp nhất cho từng trường hợp. Điều trị trầm cảm có thể bao gồm dùng thuốc, tâm lý trị liệu hoặc kết hợp cả hai.
- Theo dõi và điều chỉnh: Bác sĩ sẽ theo dõi tiến trình điều trị của bạn và điều chỉnh phác đồ khi cần thiết. Điều này giúp đảm bảo rằng bạn đang nhận được sự chăm sóc tốt nhất và đạt được kết quả mong muốn.
- Hỗ trợ và động viên: Bác sĩ sẽ cung cấp cho bạn sự hỗ trợ và động viên cần thiết trong suốt quá trình điều trị. Họ sẽ lắng nghe những khó khăn của bạn và giúp bạn tìm ra cách đối phó với chúng.
- Ngăn ngừa các biến chứng: Nếu không được điều trị kịp thời và đúng cách, trầm cảm có thể dẫn đến nhiều biến chứng nghiêm trọng, bao gồm suy nghĩ tự tử. Việc thăm khám bác sĩ sẽ giúp bạn giảm thiểu nguy cơ này.
Cần lưu ý rằng, trầm cảm là bệnh lý rất khó có thể tự khỏi. Việc tự ý sử dụng thuốc hoặc áp dụng các phương pháp điều trị không phù hợp có thể gây ra những hậu quả nghiêm trọng.
Làm thế nào để phòng ngừa trầm cảm gây mất ngủ?
Trầm cảm và mất ngủ thường đi đôi với nhau, tạo thành một vòng luẩn quẩn ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng cuộc sống. Dưới đây là một số cách để phòng ngừa và giảm thiểu tình trạng này:
- Duy trì chế độ ăn uống lành mạnh: Uống đủ nước, ăn nhiều rau xanh, trái cây và các loại hạt. Hạn chế đồ ăn nhanh, thức ăn nhiều dầu mỡ, đồ uống có ga và chất kích thích.
- Tập thể dục đều đặn: Các bài tập thể dục nhẹ nhàng như đi bộ, yoga, giúp giảm căng thẳng và cải thiện chất lượng giấc ngủ.
- Khám sức khỏe định kỳ: Kiểm tra sức khỏe tổng quát để phát hiện và điều trị sớm các bệnh lý tiềm ẩn.
- Thư giãn: Thực hành các kỹ thuật thư giãn như thiền, hít thở sâu, nghe nhạc nhẹ nhàng.
- Hạn chế tiếp xúc với tin tức tiêu cực: Tránh xem hoặc đọc những thông tin gây căng thẳng quá mức.
- Tìm kiếm sự hỗ trợ: Chia sẻ cảm xúc với bạn bè, người thân hoặc chuyên gia tâm lý.
Ngoài ra, phụ nữ nên bổ sung tinh chất Lepidium Meyenii có khả năng hỗ trợ hệ trục Não Bộ – Tuyến yên – Buồng trứng hoạt động hiệu quả, điều chỉnh bộ ba nội tiết tố đáp ứng nhu cầu của cơ thể. Từ đó cải thiện sức khỏe, nhan sắc và sinh lý nữ, giảm bớt sự suy giảm thể chất và tâm trạng, hỗ trợ phòng ngừa và vượt qua trầm cảm.
Tình trạng trầm cảm mất ngủ cần được điều trị sớm và đúng cách. Vì vậy, nếu bạn đang gặp phải tình trạng này, đừng ngần ngại tìm đến sự giúp đỡ của các chuyên gia tâm lý. Họ sẽ đồng hành cùng bạn, giúp bạn vượt qua giai đoạn khó khăn và tìm lại sự cân bằng trong cuộc sống. Người bệnh cũng cần tự chăm sóc bản thân bằng một chế độ ăn uống lành mạnh, tập thể dục đều đặn và dành thời gian thư giãn tâm trí.
