Thắc mắc: Viêm phổi do RSV có gây vấn đề gì đáng ngại?

Viêm phổi do virus RSV là nguyên nhân hàng đầu gây nhiễm trùng đường hô hấp dưới nghiêm trọng ở trẻ nhỏ trên toàn thế giới, dẫn đến hàng nghìn ca nhập viện mỗi năm. Ở đa số trẻ lớn và người trưởng thành khỏe mạnh, RSV chỉ gây bệnh nhẹ giống cảm cúm thông thường. Tuy nhiên, với trẻ sơ sinh, người cao tuổi hoặc người có bệnh nền, virus này có thể gây viêm phổi nặng, thậm chí đe dọa tính mạng nếu không được điều trị kịp thời. Cùng ECO Pharma tìm hiểu nguyên nhân, triệu chứng và cách điều trị viêm phổi do RSV ngay sau đây.

Viêm phổi do RSV là gì?

Viêm phổi do virus hợp bào hô hấp (Respiratory Syncytial Virus – RSV) là tình trạng nhiễm trùng phổi phát sinh do sự xâm nhập và gây bệnh của virus RSV. Đây là loại virus đường hô hấp phổ biến, thường chỉ khu trú ở đường hô hấp trên như mũi và họng. Tuy nhiên, trong một số trường hợp nhất định, đặc biệt ở trẻ sơ sinh, trẻ nhỏ hoặc người có hệ miễn dịch yếu, RSV có thể lan xuống phổi và đường hô hấp dưới, gây viêm phổi. (1)

Về cơ chế bệnh sinh, viêm phổi là tình trạng nhiễm trùng tại nhu mô phổi, khiến các túi khí (phế nang) bị viêm và chứa đầy dịch hoặc mủ. Sự tích tụ này làm giảm khả năng trao đổi oxy, tăng gánh nặng cho hệ hô hấp, khiến người bệnh khó thở, mệt mỏi và có thể dẫn đến suy hô hấp nếu không được điều trị kịp thời. RSV gây viêm phổi thường diễn tiến nặng ở trẻ sơ sinh và người cao tuổi, cần được theo dõi, can thiệp y tế sớm để ngăn ngừa biến chứng nguy hiểm.

Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ gây viêm phổi do RSV

Nguyên nhân ban đầu

Viêm phổi do RSV thường khởi phát khi virus RSV gây nhiễm trùng đường hô hấp trên rồi lan xuống các đường dẫn khí nhỏ trong phổi (phế quản nhỏ và phế nang). Khi virus xâm nhập sâu, gây viêm và phù nề mô phổi, dịch và mủ có thể tích tụ trong các túi khí, dẫn đến tình trạng viêm phổi.

Nghiên cứu cho thấy mắc phải dạng RSV nghiêm trọng có thể khiến một số người dễ bị nhiễm trùng vi khuẩn thứ phát. Một trong những dấu hiệu sớm của bệnh nặng là ho rít (ho như tiếng sủa) hoặc thở khò khè, cho thấy nhiễm trùng đã lan đến phổi. Ngoài ra, nghiên cứu cũng chỉ ra rằng RSV nghiêm trọng có thể làm suy yếu hệ miễn dịch tại chỗ, khiến một số người dễ bị nhiễm trùng thứ cấp do vi khuẩn hơn. Đây là nguyên nhân phổ biến khiến bệnh chuyển biến nặng và kéo dài hơn.

Yếu tố nguy cơ

Viêm phổi do virus RSV có xu hướng phát triển ở trẻ em và người lớn mắc một số tình trạng bệnh lý nhất định. Những đối tượng có nguy cơ cao mắc bệnh bao gồm:

• Trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ, đặc biệt là trẻ sinh non hoặc dưới 6 tháng tuổi.
• Người cao tuổi (trên 65 tuổi) do hệ miễn dịch suy giảm theo tuổi.
• Trẻ nhỏ dưới 2 tuổi mắc bệnh tim bẩm sinh, bệnh phổi mạn tính hoặc từng phải thở máy.
• Người trưởng thành có bệnh nền như suy tim, hen phế quản, tiểu đường hoặc bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD).
• Người có hệ miễn dịch suy yếu, chẳng hạn người đang hóa trị, ghép tạng hoặc dùng thuốc ức chế miễn dịch.
• Trẻ em và người mắc bệnh thần kinh – cơ như bại não, loạn dưỡng cơ, do khó khăn trong việc ho và tống đờm, khiến virus dễ xâm nhập sâu vào phổi.

Nếu bạn hoặc người thân thuộc nhóm nguy cơ và nhận thấy các triệu chứng xấu đi nhanh chóng (ví dụ khó thở tăng, ho rít). Đây có thể là dấu hiệu RSV đã lan xuống phổi và cần được chăm sóc y tế ngay lập tức.

Biểu hiện nhiễm virus hợp bào hô hấp gây viêm phổi

Các triệu chứng của viêm phổi do virus hợp bào hô hấp (RSV) khởi phát tương tự như cảm lạnh thông thường, chẳng hạn sổ mũi, đau họng, ho hoặc sốt nhẹ. Tuy nhiên, khi nhiễm trùng lan sâu xuống phổi và gây viêm phổi, người bệnh có thể xuất hiện các biểu hiện hô hấp nghiêm trọng hơn, tiến triển từ từ hoặc đột ngột.

Biểu hiện viêm phổi do RSV thường gặp gồm:

• Ho có đờm vàng, xanh hoặc lẫn máu, kèm khó thở, thở nhanh hoặc thở nông.
• Sốt, ớn lạnh, có thể kèm đau ngực khi hít sâu hoặc ho.
• Tim đập nhanh, mệt mỏi, chán ăn, cơ thể suy kiệt.
• Ở trẻ sơ sinh, các dấu hiệu viêm phổi đôi khi không rõ ràng, có thể chỉ là bú kém, thở nhanh, thở rút lõm ngực hoặc tím tái nhẹ.
• Trẻ nhỏ có thể gặp các triệu chứng như buồn nôn và nôn mửa kèm theo viêm phổi.
• Người lớn tuổi có thể xuất hiện các dấu hiệu không điển hình như lú lẫn, giảm tỉnh táo hoặc khó khăn trong tư duy (rối loạn nhận thức).

Viêm phổi do virus RSV có ảnh hưởng gì không?

Viêm phổi do virus hợp bào hô hấp RSV không chỉ gây ra các triệu chứng đường hô hấp mà còn tiềm ẩn nguy cơ dẫn đến nhiều biến chứng nguy hiểm. Các biến chứng hô hấp nghiêm trọng như:

Suy hô hấp

Đây là biến chứng nghiêm trọng nhất của viêm phổi do virus RSV. Virus tấn công gây tổn thương nghiêm trọng đến các tế bào niêm mạc đường hô hấp dưới và làm viêm tiểu phế quản (viêm phế quản nhỏ), tắc nghẽn đường lưu thông không khí, dẫn đến thiếu oxy máu. Người bệnh khó thở, thở nhanh, co kéo cơ hô hấp, tím tái, nặng hơn có thể phải thở oxy hoặc thở máy. Trẻ sơ sinh, đặc biệt là trẻ sinh non hoặc dưới 6 tháng tuổi, là nhóm có nguy cơ cao nhất.

Hội chứng suy giảm hô hấp cấp tính (ARDS)

ARDS xảy ra khi virus gây tổn thương phổi nặng nề, khiến các phế nang bị viêm, tích tụ dịch và suy giảm nghiêm trọng khả năng trao đổi oxy vào máu. Bệnh nhân mắc ARDS có biểu hiện khó thở nghiêm trọng, tím tái và cần được hỗ trợ hô hấp tích cực. ARDS không chỉ ảnh hưởng đến phổi mà còn có thể gây suy giảm chức năng đa cơ quan (não, tim, thận) do thiếu oxy toàn thân. Nếu không được can thiệp kịp thời, ARDS có thể dẫn đến tử vong.

Nhiễm trùng huyết

Trong trường hợp virus lan rộng ra ngoài hệ hô hấp và xâm nhập vào máu, nhiễm trùng huyết có thể xảy ra, gây viêm toàn thân. Tình trạng này làm suy giảm chức năng của nhiều cơ quan trong cơ thể. Trẻ mắc nhiễm trùng huyết thường có triệu chứng sốt cao, thở nhanh, lơ mơ, da nhợt nhạt hoặc xanh tái. Nhiễm trùng huyết cần cấp cứu y tế khẩn cấp để tránh dẫn đến suy đa cơ quan và tử vong.

Áp xe phổi

Một số trường hợp RSV gây viêm nhiễm nặng sẽ tạo điều kiện cho vi khuẩn xâm nhập, hình thành ổ mủ trong nhu mô phổi (áp xe phổi). Triệu chứng ban đầu gồm sốt cao 39 – 40 độ C, ho kéo dài kèm mủ, đau ngực.

Vào giai đoạn vỡ mủ, bệnh nhân ho dữ dội, khạc ra mủ đặc, có mùi hôi, do đó cần chú ý tư thế để tránh mủ tràn vào đường thở gây ngạt thở. Áp xe phổi nếu không điều trị kịp thời có thể gây tổn thương mô phổi vĩnh viễn và dẫn đến các biến chứng thứ phát nặng nề như viêm mủ màng phổi, áp xe não hoặc ho ra máu nặng, nguy cơ tử vong.

Biện pháp chẩn đoán viêm phổi do RSV

Chẩn đoán viêm phổi do virus hợp bào hô hấp (RSV) bắt đầu bằng thăm khám lâm sàng và khai thác tiền sử bệnh. Bác sĩ sẽ hỏi về các triệu chứng hiện tại, thời gian xuất hiện, mức độ khó thở, ho, sốt và các yếu tố nguy cơ đi kèm.

Các phương pháp xét nghiệm thường được sử dụng để chẩn đoán RSV bao gồm:

• Chụp X-quang ngực: Bác sĩ quan sát và đánh giá tình trạng viêm nhiễm hoặc tổn thương trong phổi (ví dụ thâm nhiễm phổi, đông đặc phổi).
• Xét nghiệm máu toàn bộ (CBC): Đánh giá tổng quan về tình trạng viêm và phản ứng của cơ thể với nhiễm trùng.
• Đo độ bão hòa oxy trong máu SpO2: Sử dụng cảm biến nhỏ gắn vào ngón tay hoặc tai để đo nồng độ oxy (SpO2) trong máu. Chỉ số này rất quan trọng để đánh giá chức năng hô hấp và mức độ suy hô hấp.
• Xét nghiệm PCR: Xét nghiệm này phân tích mẫu dịch tiết đường hô hấp (dịch mũi họng hoặc đờm) để phát hiện sự hiện diện của virus RSV và các virus đường hô hấp khác.

Tùy thuộc vào mức độ nghiêm trọng của triệu chứng và tiền sử bệnh lý của người bệnh, bác sĩ có thể chỉ định thêm các xét nghiệm RSV chuyên sâu sau:

• Xét nghiệm khí máu động mạch: Đánh giá chính xác nồng độ oxy và carbon dioxide trong máu, cũng như cân bằng acid-base.
• Nhuộm Gram đờm và Cấy máu: Được thực hiện để tìm kiếm dấu hiệu nhiễm trùng do vi khuẩn thứ cấp (bội nhiễm).
• Nội soi phế quản: Đây là thủ thuật xâm lấn, giúp bác sĩ quan sát trực tiếp đường hô hấp và lấy mẫu để xét nghiệm khi các phương pháp khác không xác định được.
• Chụp CT Ngực: Cung cấp hình ảnh chi tiết hơn X-quang, đánh giá chính xác tổn thương nhu mô phổi.
• Nuôi cấy dịch màng phổi: Phương pháp này được thực hiện nếu có nghi ngờ tràn dịch màng phổi kèm nhiễm trùng.

Cách điều trị viêm phổi do RSV an toàn

Cơ thể có xu hướng tự loại bỏ virus RSV trong vòng 1 – 2 tuần mà không cần điều trị đặc hiệu. Tuy nhiên, viêm phổi liên quan đến RSV thường do bội nhiễm vi khuẩn thứ cấp, vì thế, phương pháp điều trị tập trung vào việc kiểm soát nhiễm trùng và hỗ trợ chức năng hô hấp.

1. Điều trị tại nhà

Đa số trẻ em và người lớn mắc RSV nhẹ có thể được chăm sóc tại nhà với các biện pháp sau:

• Uống đủ nước và các chất lỏng khác để duy trì độ ẩm cho cơ thể, giúp loãng đờm, ngăn ngừa mất nước.
• Nghỉ ngơi đầy đủ để hệ miễn dịch có thời gian hồi phục.
• Sử dụng thuốc giảm đau, hạ sốt theo hướng dẫn của bác sĩ hoặc dược sĩ.
• Dùng máy tạo độ ẩm hoặc máy phun sương để duy trì độ ẩm không khí, giúp làm thông thoáng đường thở.

2. Điều trị tại bệnh viện

Một số trường hợp đặc biệt như trẻ sơ sinh dưới 6 tháng tuổi, người cao tuổi hoặc người có bệnh nền, có thể cần nhập viện để chăm sóc và theo dõi tích cực. Các biện pháp điều trị tại bệnh viện bao gồm:

• Liệu pháp Oxy: Cung cấp oxy qua mặt nạ hoặc ống thông mũi để đảm bảo nồng độ oxy trong máu đạt mức an toàn.
• Điều trị hô hấp: Sử dụng thuốc giãn phế quản hoặc các phương pháp khí dung khác giúp mở đường thở.
• Truyền dịch tĩnh mạch: Truyền dịch trực tiếp vào tĩnh mạch phòng mất nước và cung cấp dinh dưỡng khi người bệnh không thể uống đủ.
• Đặt nội khí quản và thở máy: Trong trường hợp suy hô hấp nghiêm trọng hoặc ARDS, người bệnh sẽ cần được đặt nội khí quản và hỗ trợ thở máy để duy trì chức năng hô hấp.

Phương pháp chăm sóc và ngăn ngừa bệnh viêm phổi do RSV

Chăm sóc và phòng ngừa viêm phổi do virus RSV đúng cách giúp hạn chế nguy cơ mắc bệnh nặng, gặp phải biến chứng nguy hiểm.

1. Chăm sóc người bệnh

• Giữ ấm cơ thể đúng cách, tránh sốc nhiệt đột ngột và hạn chế cho trẻ dùng đồ lạnh.
• Khuyến khích người bệnh uống đủ chất lỏng (nước lọc, nước trái cây, oresol) để ngăn ngừa mất nước, làm loãng đờm và dễ ho khạc hơn.
• Trẻ sơ sinh tiếp tục bú sữa mẹ để tăng cường miễn dịch. Trẻ lớn nên ăn thực phẩm dễ tiêu, giàu vitamin, khoáng chất và protein như rau xanh, trái cây, thịt, cá, trứng. Hạn chế đồ ăn quá ngọt, mặn hoặc nhiều dầu mỡ để tránh khó tiêu.
• Sử dụng thuốc hạ sốt và giảm đau không kê đơn theo chỉ định của bác sĩ (ví dụ paracetamol/acetaminophen hoặc ibuprofen).
• Người bệnh nên ngủ đủ giấc và tập luyện thể thao vừa sức giúp nâng cao đề kháng.
• Rửa tay thường xuyên, tắm rửa hàng ngày, vệ sinh mũi bằng nước muối sinh lý, khử trùng đồ chơi và bề mặt tiếp xúc, không dùng chung đồ cá nhân.
• Tránh đưa trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ đến nơi đông người khi có dịch, không để trẻ tiếp xúc với người đang ho, hắt hơi hoặc môi trường có khói bụi, thuốc lá.
• Theo dõi sát sao nhịp thở, nhiệt độ và khả năng ăn uống của trẻ. Đưa trẻ đi khám lại ngay nếu xuất hiện các dấu hiệu nguy hiểm (khó thở tăng, lừ đừ, tím tái).

2. Biện pháp phòng ngừa bệnh

Tiêm vắc xin RSV có thể giúp người bệnh tránh bị nhiễm RSV và giảm đáng kể nguy cơ mắc các bệnh nghiêm trọng do RSV, chẳng hạn như viêm phổi do RSV.

Vắc xin RSV (Người lớn và phụ nữ mang thai)

Vắc xin RSV giúp hệ miễn dịch tạo ra kháng thể chống lại protein RSV-F (protein virus sử dụng để xâm nhập tế bào), giảm nguy cơ mắc bệnh nặng, bao gồm cả viêm phổi do virus RSV.

• Người lớn trên 60 tuổi: Hai loại vắc xin được FDA phê duyệt là Arexvy và Abrysvo. Nghiên cứu cho thấy một liều vắc xin có hiệu quả trên 80% trong việc ngăn ngừa virus hợp bào hô hấp gây viêm phổi ở người khỏe mạnh. (2)
• Phụ nữ mang thai: Vắc xin Abrysvo cũng được chấp thuận cho phụ nữ mang thai từ 32 – 36 tuần. Tiêm chủng giúp truyền kháng thể bảo vệ cho thai nhi, làm giảm nguy cơ nhập viện do RSV lên tới 57% trong 6 tháng đầu đời của trẻ. (3)

Kháng thể đơn dòng (Trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ)

Kháng thể đơn dòng hoạt động tương tự hệ miễn dịch tự nhiên của cơ thể, trực tiếp nhận diện và trung hòa virus RSV. Nhờ đó, chúng giúp phòng ngừa nhiễm trùng nghiêm trọng, đặc biệt ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ có nguy cơ cao.

• Nirsevimab (Beyfortus): Khuyến nghị tiêm một liều duy nhất cho tất cả trẻ sơ sinh dưới 8 tháng tuổi trong mùa dịch RSV đầu tiên. Nghiên cứu cho thấy Beyfortus làm giảm nguy cơ mắc bệnh RSV nghiêm trọng lên đến 80%. Trẻ có các bệnh lý nền nhất định có thể đủ điều kiện tiêm thêm một liều trong mùa dịch thứ hai.
• Palivizumab (Synagis): Được phê duyệt riêng cho trẻ sơ sinh có nguy cơ cao mắc bệnh RSV nghiêm trọng. Hiệu quả bảo vệ của Synagis không kéo dài, do đó trẻ cần được tiêm hàng tháng trong suốt mùa dịch RSV đầu tiên.

Tiêm vắc xin hô hấp khác

Phụ huynh hãy cho trẻ tiêm chủng đầy đủ và đúng lịch các vắc xin phòng bệnh hô hấp như phế cầu, cúm mùa, ho gà để tăng cường miễn dịch và giảm nguy cơ mắc bệnh chồng chéo.

Viêm phổi do RSV là bệnh lý đường hô hấp dưới nghiêm trọng, đặc biệt phổ biến ở trẻ sơ sinh, trẻ nhỏ, người cao tuổi và người có bệnh lý nền. Bệnh có thể gây ra các triệu chứng nặng như khó thở, sốt cao, suy hô hấp và dẫn đến những biến chứng nguy hiểm nếu không được phát hiện, điều trị kịp thời. Việc áp dụng các biện pháp phòng ngừa như tiêm vắc xin, sử dụng kháng thể đơn dòng và duy trì lối sống khoa học giúp giảm nguy cơ tiến triển nặng của bệnh. Nếu bạn có bất kỳ triệu chứng nào như khó thở, cánh mũi phập phồng, môi hoặc đầu ngón tay có màu xanh, hãy đến bệnh viện ngay.