Viêm gan B thể hoạt động là giai đoạn virus gây tổn thương gan nghiêm trọng có thể dẫn đến xơ gan hoặc ung thư gan nếu chậm trễ điều trị. Điều đáng lo ngại là nhiều người chỉ phát hiện khi biến chứng đã xảy ra. Cùng ECO Pharma tìm hiểu cách nhận biết sớm để bảo vệ sức khỏe ngay dưới đây.
Viêm gan B thể hoạt động là giai đoạn bệnh mà virus viêm gan B (virus HBV) đang nhân lên mạnh trong cơ thể. Chúng tấn công trực tiếp vào tế bào gan và gây ra tình trạng viêm gan mạn tính tiến triển nguy hiểm như xơ gan, suy gan hoặc ung thư biểu mô tế bào gan. Viêm gan B ở thể hoạt động thường tiến triển âm thầm, có thể không bộc lộ triệu chứng rõ rệt trong nhiều năm dẫn đến không được chẩn đoán. Chỉ khi gan đã bị tổn thương nặng, các biến chứng mới xuất hiện.
Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) năm 2022 có khoảng 254 triệu người trên toàn cầu đang sống chung với viêm gan B mạn tính (1). Tại Việt Nam tỷ lệ nhiễm virus viêm gan B (HBV) và viêm gan C (HCV) cao, trong đó tỷ lệ kháng nguyên bề mặt viêm gan B (HBsAg) chiếm 8,8% – 19% (2). Nhiều người trong số này không biết mình mắc bệnh dẫn đến không được chẩn đoán và điều trị.
Nguyên nhân gây viêm gan B thể hoạt động chủ yếu xuất phát từ sự lây nhiễm virus HBV. Virus này có thể truyền qua đường máu (truyền máu, tiêm chích, dụng cụ y tế không vô trùng), đường tình dục không an toàn hoặc từ mẹ sang con trong thai kỳ và lúc sinh. Không phải mọi người mang HBV đều chuyển sang thể hoạt động, nhưng những người có tải lượng virus cao, nhiễm từ nhỏ, đồng nhiễm virus khác (HCV, HDV, HIV), hoặc có thói quen uống rượu, hút thuốc, thường có nguy cơ cao hơn.
Cơ chế sinh bệnh của viêm gan B ở thể hoạt động liên quan chặt chẽ đến phản ứng miễn dịch. Khi HBV nhân lên mạnh trong tế bào gan, các kháng nguyên của virus kích thích hệ miễn dịch. Tế bào T độc (CD8+) được hoạt hóa sẽ tấn công trực tiếp tế bào gan nhiễm virus gây hoại tử và viêm. Quá trình viêm mạn tính này lặp đi lặp lại khiến nhu mô gan dần bị thay thế bởi mô sẹo, hình thành xơ hóa và tiến triển thành xơ gan hoặc ung thư gan nguyên phát. Ở giai đoạn thể hoạt động, người bệnh thường có men gan ALT, AST tăng cao và nồng độ HBV DNA lớn trong xét nghiệm. Đây là minh chứng cho tình trạng virus nhân lên mạnh và quá trình phá hủy tế bào gan đang diễn ra.
Viêm gan B thể hoạt động thường diễn tiến âm thầm, nhiều người không có triệu chứng rõ rệt trong giai đoạn đầu. Tuy nhiên khi virus nhân lên mạnh và gan bắt đầu bị tổn thương có thể xuất hiện một số dấu hiệu sau:
Điều cần lưu ý là không phải ai cũng có triệu chứng. Một số trường hợp chỉ được phát hiện khi đi khám sức khỏe định kỳ hoặc làm xét nghiệm máu. Do đó người mang virus viêm gan B cần được theo dõi men gan, tải lượng virus (HBV-DNA) và siêu âm định kỳ để phát hiện sớm thể hoạt động.
Để xác định người bệnh có đang ở giai đoạn viêm gan B thể hoạt động hay không, bác sĩ sẽ kết hợp nhiều phương pháp tùy theo tình trạng bệnh.
Đối với người bệnh đã được xác định nhiễm HBV, bác sĩ sẽ theo dõi chỉ số men gan ALT (alanine aminotransferase) và AST (aspartate aminotransferase) thông qua xét nghiệm sinh hóa máu nhằm đánh giá mức độ viêm và hoại tử tế bào gan; đồng thời bác sĩ sẽ chỉ định xét nghiệm định lượng HBV-DNA để xác định tải lượng virus trong máu và đánh giá mức độ nhân lên của virus HBV. Các kỹ thuật hình ảnh như siêu âm gan và FibroScan giúp phát hiện tổn thương cấu trúc và xơ hóa gan, trong khi sinh thiết gan chỉ định trong những trường hợp khó đánh giá để xác định chính xác mức độ viêm và xơ hóa.
Đối với người bệnh lần đầu khám, bác sĩ có thể chỉ định xét nghiệm huyết thanh học (HBsAg, HBeAg, anti-HBe) để phát hiện virus và đánh giá khả năng lây truyền. Trong trường hợp HBsAg dương tính kéo dài trên 6 tháng sẽ được coi là mạn tính và cần tiếp tục đánh giá men gan, tải lượng HBV-DNA cùng hình ảnh gan để xác định thể hoạt động.
Như đã đề cập, viêm gan B ở thể hoạt động nếu không được kiểm soát có thể tiến triển và gây biến chứng nguy hiểm. Thống Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Mỹ, khoảng 15% – 25% bệnh nhân viêm gan B mạn tính sẽ tiến triển thành xơ gan, suy gan hoặc ung thư gan. Biến chứng này xuất phát từ tình trạng viêm gan kéo dài, tế bào gan bị tổn thương, dẫn đến xơ hóa, mất chức năng gan và làm tăng nguy cơ đột biến tế bào dẫn đến ung thư. (3)
Bởi vì viêm gan B ở thể hoạt động là giai đoạn virus HBV nhân lên gây tổn thương trực tiếp đến tế bào gan nên để điều trị cần kết hợp nhiều biện pháp. Bác sĩ có thể chỉ định thuốc kháng virus đường uống như Tenofovir và Entecavir giúp ức chế virus lâu dài, an toàn và giảm nguy cơ xơ gan, ung thư gan. Hoặc liệu pháp Interferon cho người trẻ, chức năng gan còn tốt để loại bỏ virus mặc dù hiệu quả không cao và thường gây tác dụng phụ như sốt, mệt mỏi, rối loạn tâm trạng.
Song song với điều trị, người bệnh cần thường xuyên theo dõi định kỳ chỉ số men gan (ALT, AST), tải lượng HBV-DNA, HBeAg và siêu âm gan mỗi 3 tháng – 6 tháng để đánh giá đáp ứng điều trị. Đối với trường hợp người bệnh có xơ gan, cần theo dõi bằng xét nghiệm định lượng AFP huyết thanh (Alpha-Fetoprotein), một chất chỉ điểm khối u giúp đánh giá nguy cơ và phát hiện sớm ung thư gan (HCC) (4). Việc theo dõi này thường được thực hiện định kỳ cùng siêu âm gan mỗi 6 tháng, kết hợp chụp MRI hoặc CT gan để tầm soát và phát hiện sớm tổn thương ác tính. Người bệnh cũng cần thay đổi sang lối sống khoa học bằng cách bỏ hoàn toàn rượu bia, tránh các thuốc có hại cho gan như paracetamol liều cao, duy trì cân nặng khỏe mạnh, ăn uống lành mạnh với nhiều chất xơ từ rau xanh, trái cây và tập thể dục vừa sức.
Điều quan trọng hơn hết là không được tự ý ngưng thuốc khi thấy triệu chứng cải thiện, bởi virus vẫn có thể tái nhân lên và gây bùng phát viêm gan cấp. Toàn bộ quá trình điều trị và theo dõi cần được thực hiện dưới sự giám sát và chỉ định của bác sĩ chuyên khoa gan mật để đạt hiệu quả tốt nhất.
Viêm gan B thể hoạt động hoàn toàn có thể phòng ngừa được bằng nhiều cách khác nhau. Dưới đây là một số biện pháp phòng ngừa thường được khuyến nghị.
Tiêm phòng đầy đủ vắc-xin viêm gan B để tạo miễn dịch lâu dài có hiệu quả phòng bệnh trên 90%. Các loại vắc-xin hiện có gồm vắc-xin tái tổ hợp 3 liều, vắc-xin 4 liều kết hợp với các vắc-xin khác hoặc liều tăng cường khi cần. Lịch tiêm khuyến cáo cho trẻ sơ sinh là liều đầu tiên trong 24 giờ sau sinh, liều thứ hai sau 1 tháng và liều thứ ba sau 6 tháng. Người lớn chưa tiêm hoặc chưa có miễn dịch có thể tiêm theo phác đồ 0 – 1 – 6 tháng hoặc 0 – 1 – 2 – 12 tháng tùy loại vắc-xin.
Những nhóm nguy cơ cao như nhân viên y tế, người có quan hệ tình dục không an toàn, người sống chung với bệnh nhân viêm gan B hoặc người chạy thận nhân tạo cần tiêm chủng đầy đủ. Phụ nữ mang thai chưa có miễn dịch cũng nên tiêm vắc-xin trước hoặc trong thai kỳ an toàn, đồng thời trẻ sinh ra từ mẹ HBsAg dương tính cần được tiêm vắc-xin và globulin miễn dịch HBIG trong vòng 12 giờ sau sinh để đạt hiệu quả bảo vệ tối đa. Trung tâm tiêm chủng VNVC là địa chỉ tiêm phòng uy tín có quy trình tiêm chủng an toàn, cung cấp đầy đủ vắc-xin viêm gan B cho cả trẻ em và người lớn. Hệ thống bảo quản vắc-xin đạt chuẩn GSP giúp đảm bảo hiệu quả và chất lượng vắc-xin luôn ổn định.
Ngoài tiêm phòng cần tránh tiếp xúc với máu, dịch cơ thể của người nhiễm và không dùng chung vật dụng cá nhân; đồng thời duy trì lối sống lành mạnh, hạn chế rượu bia, tránh thuốc hại gan, ăn uống cân đối và tập thể dục hàng ngày.
Xem thêm: Viêm gan B thể ngủ (thể không hoạt động) là gì?
Người bệnh cần theo dõi sức khỏe định kỳ và tuân thủ điều trị kháng virus theo hướng dẫn của bác sĩ để kiểm soát tải lượng virus HBV, ngăn ngừa chúng chuyển sang thể hoạt động. Tại Hệ thống BVĐK Tâm Anh, người phơi nhiễm với virus viêm gan B, trẻ sơ sinh có mẹ dương tính với virus viêm gan B và các bà bầu dương tính với virus viêm gan B được điều trị bằng globulin miễn dịch HBIG để bảo vệ và ngăn ngừa lây nhiễm ngay từ sớm. Tâm Anh có sự phối hợp đa chuyên khoa trong điều trị giúp các bà bầu nhiễm viêm gan B được theo dõi và điều trị tích cực suốt thai kỳ; và sinh nở an toàn dưới sự hỗ trợ đặc biệt của kỹ thuật tiên tiến và đội ngũ bác sĩ Sản Phụ khoa giàu kinh nghiệm, giảm tối đa nguy cơ lây nhiễm HBV từ mẹ sang con trong quá trình sinh.
Song song với điều trị, người bệnh cần điều chỉnh về lối sống khoa học, bao gồm bỏ rượu bia, tránh các thuốc có hại cho gan, duy trì cân nặng khỏe mạnh, ăn nhiều chất xơ (đặc biệt từ nguồn rau xanh và trái cây), đồng thời tập thể dục vừa sức. Bạn cũng cần thận trọng trong sinh hoạt để ngăn lây truyền virus cho người khác. Bao gồm như sử dụng bao cao su khi quan hệ tình dục, không dùng chung kim tiêm, dao cạo, bàn chải đánh răng hoặc các vật dụng cá nhân có nguy cơ lây nhiễm; không hiến máu.
Viêm gan B thể hoạt động là giai đoạn virus HBV nhân lên mạnh, gây tổn thương trực tiếp tế bào gan nhưng thường diễn ra âm thầm và khó nhận biết. Khi xuất hiện các dấu hiệu như mệt mỏi, vàng da, chán ăn, đau hạ sườn phải hoặc men gan tăng, người bệnh cần đi khám ngay để chẩn đoán và điều trị kịp thời, ngăn ngừa tổn thương gan nghiêm trọng. Điều quan trọng là ở cả người đã nhiễm virus HBV và người khỏe mạnh cần chủ động duy trì lối sống lành mạnh, hạn chế rượu bia, tránh thuốc hại gan, ăn uống cân đối giàu rau xanh, chất xơ và tập thể dục đều đặn sẽ giúp bảo vệ gan và kiểm soát virus hiệu quả.
