Viễn thị gây suy giảm thị lực cho khoảng 4.6% trẻ em và 30.9% người lớn trên toàn thế giới. (1) Tật khúc xạ này có thể xuất hiện từ khi sinh ra nhưng cũng có thể do mắc phải. Cùng ECO Pharma tìm hiểu mắt viễn thị là gì, nguyên nhân, dấu hiệu và cách điều trị ngay sau đây.
Viễn thị là gì?
Viễn thị là một tật khúc xạ phổ biến gây nhìn mờ nhòe ở khoảng cách gần và chỉ nhìn rõ ở khoảng cách xa ít nhất 6 mét. Nếu bệnh tiến triển nặng sẽ gây nhìn mờ ở mọi khoảng cách. Các bác sĩ thường không coi tật khúc xạ này là bệnh mà chỉ là một dạng rối loạn tập trung mắt vì nó chỉ ảnh hưởng đến cách ánh sáng hội tụ. (2)
Ở mắt bị viễn, hình ảnh của vật thể không hội tụ đúng trên võng mạc mà hội tụ phía sau do nhãn cầu quá ngắn hoặc giác mạc và thủy tinh thể có độ cong kém. Khi nhìn các vật ở gần, mắt phải điều tiết quá mức để đưa hình ảnh về đúng vị trí nên thường gây ra các triệu chứng mỏi mắt, đau đầu.
Mức độ viễn sẽ do hình dạng của mắt quyết định, bao gồm chiều dài trục nhãn cầu từ trước ra sau và độ cong của giác mạc. Hình dạng của mắt ảnh hưởng đến cách mắt tiếp nhận và xử lý ánh sáng để nhìn rõ nhưng nó không phải là yếu tố có thể kiểm soát được. Viễn thị thường xuất hiện từ khi sinh ra do di truyền nhưng cũng có thể mắc phải trong bất kỳ giai đoạn nào của cuộc đời. Trẻ em có nguy cơ cao hơn, khoảng 8% ở độ tuổi 6, 1% ở độ tuổi 15 và phổ biến hơn sau tuổi 40. (3)
Tật viễn thị có thể điều chỉnh được bằng cách đeo kính mắt, kính áp tròng hoặc phẫu thuật.
Nguyên nhân mắt bị viễn thị
Mắt bị viễn xảy ra do các bất thường trong cấu trúc mắt khiến ánh sáng không thể hội tụ chính xác trên võng mạc. Bao gồm
- Trục nhãn cầu ngắn hơn bình thường không có đủ không gian cho ánh sáng hội tụ trên võng mạc khiến chúng phải hội tụ ở một điểm nằm phía sau võng mạc. Hệ quả là mắt sẽ nhận được các hình ảnh mờ nhòe khi nhìn ở khoảng cách gần.
- Giác mạc quá phẳng không có đủ độ khúc xạ để ánh sáng hội tụ phía trước võng mạc dẫn đến phải hội tụ phía sau gây ra các hình ảnh mờ khi nhìn gần.
- Thủy tinh thể không có độ cong hoàn hảo, ánh sáng sẽ không được khúc xạ đúng cách.
Các bất thường trong cấu trúc mắt này xuất phát từ các yếu tố như:
- Yếu tố di truyền: Đây là một trong những nguyên nhân mắt bị viễn phổ biến, nhiều trẻ chào đời cùng với tật khúc xạ này. Nếu bố hoặc mẹ mắc tật khúc xạ này, khả năng con mắc phải cũng sẽ cao hơn.
- Lão hóa: Khi về già, thủy tinh thể dần mất đi tính đàn hồi và khả năng điều tiết khiến việc nhìn gần trở nên khó khăn. Tình trạng này còn được gọi là lão thị và thường đi kèm với viễn.

Dấu hiệu mắt bị viễn thị
Mắt bị viễn nhẹ có thể không gây ra bất kỳ triệu chứng nào cho đến khi trở nên nặng hơn. Các triệu chứng có thể gặp phải như:
- Nhìn mờ, đặc biệt là khi nhìn các vật ở cự ly gần: Nhìn mọi thứ như sách, điện thoại hoặc màn hình máy vi tính trở nên mờ nhòe. Đây là triệu chứng phổ biến và dễ nhận biết nhất.
- Mỏi mắt, đau nhức mắt hoặc đau xung quanh mắt: Mắt phải điều tiết liên tục để cố gắng nhìn rõ gây ra các triệu chứng đau nhức hoặc nóng rát.
- Đau đầu: Mắt phải điều tiết quá mức cũng gây ra triệu chứng đau đầu, thường xuất hiện ở vùng thái dương hoặc trán sau khi làm việc với các vật ở gần.
- Nhạy cảm với ánh sáng: Mắt trở nên nhạy cảm hơn với ánh sáng, cảm giác chói hoặc bị lóa dưới ánh đèn hoặc nắng mặt trời.
- Các triệu chứng khác: Nheo mắt, đọc chậm, nhìn đôi. Trẻ em có thể thường xuyên dụi mắt hoặc không hứng thú với việc đọc sách.
Nếu nhận thấy bất kỳ dấu hiệu nào, đặc biệt là sau khi làm việc với máy vi tính, đọc sách hoặc làm những việc đòi hỏi tập trung cao, bạn nên đi khám sớm để cắt kính.
Xem thêm: Viễn thị và loạn thị phân biệt khác nhau thế nào?Đối tượng nào có nguy cơ bệnh viễn thị?
Viễn thị có thể xảy ra với bất cứ ai nhưng nhóm người sau có nguy cơ cao hơn.
Trẻ em sơ sinh: Hầu hết trẻ sơ sinh đều có một mức độ viễn thị nhất định do trục nhãn cầu chưa phát triển hoàn thiện. Nhưng khi lớn lên nhãn cầu phát triển và tật khúc xạ này sẽ giảm dần mà không cần phải làm gì. Những trẻ đã mắc tật khúc xạ này vẫn tiếp tục tiến triển cần phải được can thiệp để tránh các biến chứng lác (lé) hoặc nhược thị và giúp các bé có thể nhìn rõ.
Người từ 40 tuổi: Từ độ tuổi này lão thị bắt đầu xảy ra (thủy tinh thể mất dần tính đàn hồi và khả năng điều tiết cũng giảm). Lão thị có nhiều điểm tương đồng với viễn ở chỗ cả hai đều gây khó khăn khi nhìn gần. Điều này giải thích tại sao nhiều người lớn tuổi thường cảm thấy mờ mắt khi đọc sách hoặc nhìn gần.
Người có tiền sử gia đình: Yếu tố di truyền đóng vai trò quan trọng trong việc xác định nguy cơ mắc viễn thị. Và gen phosphodiesterase 11A (PDE11A) được xác định là gen gây tật khúc xạ này. Nếu trong gia đình có bố mẹ hoặc anh chị em ruột mang gen này, khả năng con cái mắc phải cũng sẽ cao hơn.
Người mắc bệnh lý nền: Một số bệnh lý như tiểu đường hoặc các bệnh gây tổn thương giác mạc có thể ảnh hưởng đến thị lực và làm tăng nguy cơ mắc các vấn đề về mắt, bao gồm cả viễn thị.

Các mức độ viễn thị
Viễn thị được chia thành ba mức độ nhẹ, trung bình và nặng dựa trên độ khúc xạ ký hiệu là + Diop.
- Nhẹ (dưới +2.00 Diop): Ở mức độ này các triệu chứng thị lực có thể chưa rõ ràng. Nhưng nếu nhìn ở cự ly gần quá lâu mắt có thể bị nhức mỏi.
- Trung bình (từ +2.00 Diop đến +5.00 Diop): Mắt bắt đầu khó nhìn gần, cần phải nheo lại hoặc cố gắng điều tiết. Các triệu chứng như mỏi mắt, đau đầu xuất hiện thường xuyên hơn, đặc biệt sau khi đọc sách hoặc dùng máy vi tính.
- Nặng trên (+5.00 Diop): Đây là mức độ nghiêm trọng. Khả năng điều tiết của mắt không đủ để bù đắp dẫn đến thị lực suy giảm đáng kể. Mắt khó nhìn rõ ở cả cự ly gần và xa.
Biến chứng của viễn thị
Tật khúc xạ này có thể gây ra các biến chứng nghiêm trọng đe dọa thị lực và thẩm mỹ. Các biến chứng thường gặp nhất chẳng hạn như:
- Nhược thị: Nhược thị là biến chứng nghiêm trọng nhất, đặc biệt phổ biến ở trẻ em. Khi một bên mắt bị viễn nặng hơn, não bộ sẽ ưu tiên sử dụng mắt có thị lực tốt hơn. Theo thời gian mắt yếu sẽ mất khả năng nhìn rõ dẫn đến nhược thị. Tình trạng này có thể không hồi phục hoàn toàn nếu không được điều trị trước 7 tuổi.
- Lác (lé) mắt: Viễn thị nặng có thể gây ra tình trạng lác trong. Để nhìn rõ mắt phải điều tiết quá mức dẫn đến cơ thể mi bị co cứng quá mức, làm lệch trục nhãn cầu vào phía mũi. Lác mắt không chỉ ảnh hưởng đến thẩm mỹ mà còn gây ra tình trạng nhìn đôi và suy giảm thị lực hai mắt.
- Tăng nhãn áp góc đóng (Angle-closure Glaucoma): Trong một số trường hợp mắc bệnh nặng bẩm sinh, cấu trúc mắt có thể có tiền phòng nông, tăng nguy cơ mắc bệnh tăng nhãn áp góc đóng. Đây là bệnh lý nguy hiểm gây tăng áp lực nội nhãn đột ngột dẫn đến đau mắt dữ dội và có thể gây mù lòa vĩnh viễn nếu không được cấp cứu kịp thời.
- Mỏi mắt, đau đầu mạn tính: Mắt phải liên tục điều tiết để nhìn rõ vật ở gần sẽ gây căng thẳng lên cơ mắt dẫn đến khô mỏi mắt và đau đầu kéo dài.
- Suy giảm chất lượng sống: Tật khúc xạ này nếu không được điều chỉnh sẽ gây khó khăn trong sinh hoạt hàng ngày như đọc sách, học tập, làm việc hoặc sử dụng thiết bị điện tử dẫn đến giảm hiệu suất và sự hứng thú trong công việc cũng như các hoạt động giải trí.
- Nguy cơ an toàn: Thị lực bị suy giảm do viễn thị có thể gây nguy hiểm cho bản thân và những người xung quanh, đặc biệt khi thực hiện các công việc đòi hỏi sự tập trung cao độ như lái xe hoặc vận hành máy móc.

Biện pháp chẩn đoán
Để chẩn đoán mắt bị viễn , các bác sĩ nhãn khoa hoặc chuyên gia khúc xạ sẽ thực hiện một bài kiểm tra mắt toàn diện, bao gồm các phương pháp khách quan và chủ quan.
- Kiểm tra khúc xạ: Chuyên gia sẽ sử dụng máy khúc xạ tự động (autrefractor) hoặc kính soi đáy mắt để đo lường độ khúc xạ. Phương pháp này giúp xác định khách quan mức độ viễn. Sau đó bệnh nhân sẽ được đeo thử kính mẫu trong gọng thử hoặc máy phoropter để chọn độ kính phù hợp, nhằm đạt được thị lực tối đa.
- Thăm khám cấu trúc mắt: Bác sĩ sẽ sử dụng các dụng cụ chuyên biệt như đèn khe (slit lamp) để soi giác mạc, kết mạc, tiền phòng và mống mắt nhằm phát hiện bất thường cấu trúc hoặc bệnh lý mắt khác.
- Sử dụng thuốc nhỏ mắt: Trong một số trường hợp đặc biệt là ở trẻ em, bác sĩ có thể sử dụng thuốc nhỏ mắt giãn đồng tử như atropine. Loại thuốc này làm giãn đồng tử và làm liệt cơ thể mi giúp bác sĩ đo được độ viễn toàn phần, bao gồm cả phần viễn thị tiềm tàng mà mắt tự điều tiết. Đây là bước quan trọng để phân biệt tật khúc xạ này với các bệnh lý khác như glaucoma hoặc đục thủy tinh thể.
Đối với trường hợp viễn bẩm sinh nặng, việc chẩn đoán càng cần được tiến hành sớm. Nếu hình ảnh thu được trên võng mạc luôn mờ, não bộ sẽ gặp khó khăn trong việc hợp nhất hình ảnh từ hai mắt. Điều này có thể khiến một mắt trở nên chiếm ưu thế, mắt còn lại bị ức chế dẫn đến nhược thị hoặc lác mắt.
Phương pháp điều trị
Điều trị viễn thị nhằm mục đích giúp ánh sáng hội tụ chính xác trên võng mạc. Sau đây là các phương pháp điều trị phổ biến:
1. Kính thuốc
Đây là phương pháp điều trị đơn giản và an toàn nhất để cải thiện thị lực do viễn thị. Kính thuốc hoạt động bằng cách bù trừ độ cong giảm của giác mạc hoặc chiều dài trục nhãn cầu ngắn của mắt.
- Kính gọng: Có kính đơn tròng (loại chỉ có một độ khúc xạ) được sử dụng cho cả nhìn gần và nhìn xa. Kính hai tròng (loại có hai tiêu điểm), một để nhìn xa và một để nhìn gần. Kính đa tròng mang lại sự chuyển đổi mượt giữa các tiêu điểm nhìn xa, trung gian và gần giúp người đeo nhìn rõ ở mọi khoảng cách.
- Kính áp tròng: Là loại kính mỏng được đặt trực tiếp lên bề mặt nhãn cầu. Chúng có nhiều chất liệu và thiết kế khác nhau, bao gồm kính áp tròng mềm, kính áp tròng thấm khí cứng và các loại kính đa tiêu cự.
2. Phẫu thuật khúc xạ
Mặc dù phần lớn các phẫu thuật khúc xạ được sử dụng để điều trị cận thị nhưng chúng cũng có thể áp dụng cho các trường hợp bệnh nhẹ đến trung bình. Mục đích của phẫu thuật là thay đổi độ cong của giác mạc để điều chỉnh tật khúc xạ.
- Phẫu thuật LASIK: Bác sĩ phẫu thuật tạo một vạt mỏng trên giác mạc, sau đó sử dụng tia laser để định hình lại độ cong giác mạc. Vạt giác mạc được đặt trở lại vị trí ban đầu. Thời gian phục hồi sau phẫu thuật LASIK thường nhanh hơn và ít khó chịu hơn so với các phương pháp phẫu thuật khác.
- Phẫu thuật PRK: Trong quy trình PRK, lớp biểu mô bảo vệ bên ngoài của giác mạc sẽ được loại bỏ. Sau đó một tia laser được sử dụng để định hình lại giác mạc. Lớp biểu mô sẽ tự phục hồi và phát triển trở lại tự nhiên, thích nghi với hình dạng mới của giác mạc.

Cách phòng ngừa viễn thị và bảo vệ mắt
Mắt bị viễn là tật khúc xạ bẩm sinh hoặc do lão hóa, do đó không có cách nào phòng ngừa hoàn toàn. Tuy nhiên một số biện pháp có thể làm giảm nguy cơ viễn thị hoặc sự tiến triển của bệnh khi đã mắc phải.
1. Kiểm tra mắt định kỳ
Thăm khám mắt định kỳ là cách tốt nhất để phát hiện sớm các vấn đề về thị lực ngay khi chúng còn chưa bộc lộc triệu chứng rõ ràng. Đối với người có tiền sử gia đình đã từng mắc tật khúc xạ này hoặc các bệnh lý về mắt khác, việc này càng quan trọng hơn.
Mọi người nên khám mắt ít nhất mỗi năm một lần. Ngoài ra trẻ sơ sinh nên được tầm soát thị lực sớm.
2. Chế độ dinh dưỡng khoa học
Chế độ ăn uống giàu vitamin và khoáng chất rất cần thiết cho sức khỏe mắt. Bổ sung các loại thực phẩm giàu vitamin A, C, E, kẽm và các chất chống oxy hóa như Broccophane, Lutein, Zeaxanthin để tăng cường thị lực và sức khỏe nhãn khoa nói chung. Những loại thực phẩm được nhắc đến như rau xanh đậm (cải xoăn, cải bó xôi), các loại trái cây. Ngoài ra, axit béo omega-3 cũng thiết yếu cho đôi mắt sáng khỏe, nguồn tốt nhất là từ cá béo như cá hồi và cá ngừ.
3. Bảo vệ mắt khỏi tia UV và chấn thương
Mọi người nên đeo kính râm có khả năng chống tia cực tím (UV) 99% trở lên. Loại này có khả năng bảo vệ mắt khỏi tác hại của ánh nắng mặt trời tốt hơn. Ngoài ra sử dụng kính bảo hộ cũng cần thiết khi bạn chơi thể thao, làm việc trong môi trường hóa chất hoặc ánh sáng độc hại.
4. Hạn chế sử dụng màn hình điện tử
Màn hình điện tử đã được xác định là tác nhân gây hại mắt phổ biến nhất ngày nay. Người trưởng thành nên hạn chế sử dụng màn hình không quá bốn giờ mỗi ngày nếu không phải do tính chất công việc bắt buộc; trẻ em nên được kiểm soát việc sử dụng màn hình không quá hai giờ mỗi ngày trong khi trẻ nhỏ không quá 30 phút. Tốt nhất là hạn chế tối đa.
5. Tiếp xúc với nắng mặt trời hàng ngày
Ánh sáng mặt trời đóng vai trò quan trọng trong việc kích thích cơ thể tổng hợp vitamin D - yếu tố cần thiết cho sự phát triển và duy trì sức khỏe của giác mạc, võng mạc. Tuy nhiên bạn chỉ nên tắm nắng vào buổi sáng sớm hoặc chiều muộn, tránh thời điểm nắng gắt từ 10h đến 15h để hạn chế nguy cơ tổn thương mắt do tia UV. Khi ra ngoài trời nắng hãy đeo kính râm chống tia UV, đội mũ rộng vành để bảo vệ mắt khỏi ánh sáng trực tiếp, giảm nguy cơ thoái hóa điểm vàng và đục thủy tinh thể về sau.
6. Giảm căng thẳng cho mắt
Hãy tập thói quen cho mắt nghỉ giải lao thường xuyên khi bạn học tập, làm việc. Đừng tập trung liên tục kéo dài vào màn hình, sách vở thay vào đó hãy đi ra khỏi chỗ ngồi sau mỗi 30 phút hoặc một giờ. Nếu cảm thấy việc đứng lên ngồi xuống liên tục có thể phiền toái cho mọi người, bạn hãy áp dụng các biện pháp giải lao mắt tại chỗ. Ví dụ như cứ 20 phút tập trung làm việc lại cho mắt thư giãn bằng cách nhìn vào một vật cách bạn 6 mét trong 20 giây. Massage hoặc chớp mắt nhanh cũng giúp giảm khô mỏi.
Ngoài ra bạn có thể sử dụng nước muối sinh lý hoặc nước mắt nhân tạo và các loại nước nhỏ dưỡng mắt.
7. Kiểm soát tốt một số bệnh nền
Các bệnh như tiểu đường và huyết áp cao có thể gây biến chứng thị lực. Do đó hãy kiểm soát tốt các bệnh lý này nếu bạn đang mắc phải để bảo vệ mắt. Tốt nhất bạn hãy bỏ hút thuốc lá, vì khói thuốc có thể gây hại cho sức khỏe mắt.
8. Học tập, làm việc trong môi trường ánh sáng lành mạnh
Môi trường học tập và làm việc cần bố trí đầy đủ ánh sáng, phân bố đều, tránh chói, tương phản quá mức hoặc quá mờ. Nếu làm việc hoặc học trong điều kiện thiếu ánh sáng sẽ khiến mắt điều tiết quá mức, lâu dài có thể làm giảm khả năng nhìn rõ và tăng nguy cơ mắc các tật khúc xạ. Bạn nên ưu tiên sử dụng ánh sáng tự nhiên ban ngày, kết hợp với đèn có ánh sáng trắng hoặc vàng trung tính vào ban đêm đồng thời giữ khoảng cách từ mắt đến sách, màn hình từ 30 - 40 cm.
9. Bổ sung tinh chất hỗ trợ mắt
Tăng cường bổ sung nhóm chất hỗ trợ mắt là tinh chất Broccophane (chiết xuất từ một loại bông cải xanh giàu sulforaphane), Zeaxanthin, Lutein, DHA, EPA, Bilberry, Beta carotene, Black currant, vitamin C, vitamin E,… Chúng đã được chứng minh có tác dụng hỗ trợ nuôi dưỡng, bảo vệ mắt từ sâu bên trong, tăng cường thị lực, phòng ngừa và cải thiện các tật khúc xạ (cận, viễn và loạn thị).
Câu hỏi thường gặp
Dưới đây là một số câu hỏi thường gặp về tật khúc xạ viễn thị được nhiều người quan tâm:
1. Mắt bị viễn thị có chữa khỏi hoàn toàn không?
Mắt bị viễn có thể chữa khỏi hoàn toàn bằng phẫu thuật khúc xạ. Các phương pháp như LASIK, PRK sẽ chỉnh lại cấu trúc mắt về trạng thái ban đầu để nhìn rõ trở lại. Mặc phẫu thuật rất hiệu quả nhưng tật khúc xạ này vẫn có thể tái phát do thói quen sinh hoạt không khoa học hoặc do lão hóa tự nhiên. Khi càng nhiều tuổi thủy tinh thể sẽ dần mất tính đàn hồi làm thay đổi độ khúc xạ. Do đó sau phẫu thuật người bệnh cần chăm sóc mắt chu đáo và thăm khám định kỳ hằng năm để phòng ngừa bệnh tái phát.
2. Viễn thị có dẫn đến mù lòa không?
Viễn thị không trực tiếp gây mù lòa nhưng nếu quá nặng có thể dẫn đến đục thuỷ tinh thể. Theo Viện Y tế Quốc gia Mỹ, đục thủy tinh thể là nguyên nhân hàng đầu gây mù lòa, chiếm 50% số ca mù lòa trên toàn thế giới. Ngoài ra các biến chứng như nhược thị hoặc glaucoma góc đóng cấp tính cũng có thể dẫn đến mù lòa.
Viễn thị là một trong ba tật khúc xạ phổ biến nhất ở trẻ em lẫn người trưởng thành. Mặc dù chỉ gây nhìn mờ và các triệu chứng thị lực khó chịu khác nhưng nếu không được kiểm soát tốt viễn thị sẽ tăng độ nhanh chóng và dẫn đến các biến chứng đe dọa thị lực. Những người có mắt khỏe mạnh nên áp dụng tốt các biện pháp ngừa từ sớm, trong khi những người đã mắc phải nên cố gắng kiểm soát tăng độ và khám mắt định kỳ.





