Xét nghiệm RF là gì? Vai trò, chi phí và cách đọc chỉ số, kết quả

Xét nghiệm RF thường được thực hiện trong chẩn đoán và điều trị viêm khớp dạng thấp. Tuy nhiên, không phải người bệnh nào cũng hiểu rõ về loại xét nghiệm này. Hãy cùng ECO Pharma tìm hiểu kỹ hơn về vai trò, quy trình thực hiện và cách đọc kết quả xét nghiệm ở bài viết dưới đây.

Xét nghiệm RF là gì?

Xét nghiệm RF nhằm kiểm tra định lượng yếu tố dạng thấp trong máu, hỗ trợ chẩn đoán các bệnh viêm khớp có yếu tố tự miễn, thường là viêm khớp dạng thấp. RF – Rheumatoid Factor là một nhóm protein được hình thành từ hệ thống miễn dịch, nhưng thay vì tấn công vi khuẩn gây bệnh, lại tấn công các tế bào khỏe mạnh như immunoglobulin G (IgG).

Thông thường, nồng độ RF trong cơ thể khoảng < 15 U/ml. Tuy nhiên, nếu chỉ số này tăng cao, chẳng hạn như 200 – 300 U/ml có thể là dấu hiệu cho thấy hệ miễn dịch hoạt động quá mức, thúc đẩy bệnh viêm khớp tự miễn, đặc biệt là viêm khớp dạng thấp. Tuy nhiên, nồng độ RF cao chưa đủ để chẩn đoán chính xác. Một số trường hợp viêm khớp dạng thấp nhưng vẫn có mức RF bình thường. Vì vậy,  bác sĩ thường yêu cầu người bệnh thực hiện thêm các kiểm tra khác như siêu âm, chụp X-quang. (1)

Xét nghiệm yếu tố dạng thấp RF được sử dụng để làm gì?

Xét nghiệm yếu tố dạng thấp (RF) chủ yếu nhằm mục đích:

• Chẩn đoán các rối loạn tự miễn: Thường là viêm khớp dạng thấp, ngoài ra còn có lupus, hội chứng Sjogren, viêm khớp tự phát thiếu niên, bệnh mô liên kết hỗn hợp, viêm gan C, lao, viêm nội tâm mạc.
• Ước tính mức độ nghiêm trọng của bệnh: Cung cấp thông tin về mức độ nghiêm trọng của viêm khớp dạng thấp. Nếu nồng độ RF cao, người bệnh có nguy cơ mắc viêm khớp dạng thấp nặng. Ngoài ra, yếu tố dạng thấp cũng có thể ảnh hưởng đến các bộ phận khác như phổi, mắt và tim.

Ưu và nhược điểm

Xét nghiệm máu RF có cả ưu và nhược điểm:

Ưu điểm:

• Dễ thực hiện: Quy trình lấy máu đơn giản, nhanh chóng.
• Giá trị chẩn đoán cao: Đặc biệt là với viêm khớp dạng thấp. Khoảng 70% người mắc viêm khớp dạng thấp có sự hiện diện của yếu tố dạng thấp. Ngoài ra, RF cao còn gợi ý các bệnh tự miễn khác như lupus ban đỏ, hội chứng Sjogren.
• Hỗ trợ tiên lượng bệnh: Nồng độ RF cao có thể liên quan đến mức độ nghiêm trọng của viêm khớp dạng thấp.

Nhược điểm:

• Độ đặc hiệu không cao: RF dương tính có thể xuất hiện ở cả người khỏe mạnh (đặc biệt là người lớn tuổi) hoặc trong nhiều bệnh lý không liên quan đến khớp như viêm gan C, lao. Ngược lại, vẫn có trường hợp mắc viêm khớp dạng thấp nhưng RF âm tính. Điều này có thể gây khó khăn trong việc chẩn đoán.
• Không đủ chẩn đoán độc lập: Do độ đặc hiệu không cao nên xét nghiệm RF không được sử dụng đơn lẻ để chẩn đoán viêm khớp dạng thấp. Bác sĩ thường phải kết hợp với siêu âm, chụp X-quang.

Khi nào cần làm xét nghiệm RF?

Xét nghiệm RF định tính​ thường được chỉ định nếu người bệnh có dấu hiệu viêm khớp dạng thấp như: (2)

• Đau, cứng khớp khi vận động, thường nặng hơn vào buổi sáng hoặc sau khi nghỉ ngơi một thời gian. Viêm khớp dạng thấp có xu hướng ảnh hưởng hai bên khớp tương ứng. Nếu một tay hoặc đầu gối bị ảnh hưởng, thì tay/đầu gối còn lại cũng vậy.
• Khớp sưng, đỏ, nóng, gây khó khăn trong các hoạt động hàng ngày như đứng lên, ngồi xuống, leo cầu thang.
• Mệt mỏi, sốt, chán ăn.

Quy trình xét nghiệm yếu tố dạng thấp (RF)

Quy trình xét nghiệm yếu tố RF gồm các bước:

1. Chuẩn bị trước xét nghiệm

Trước xét nghiệm, người bệnh thực hiện thăm khám thông thường. Nếu nghi ngờ mắc viêm khớp dạng thấp, bác sĩ có thể chỉ định xét nghiệm RF. Bạn sẽ được hướng dẫn thủ tục, quy trình, chi phí và những vấn đề cần lưu ý.

2. Tiến hành xét nghiệm

Xét nghiệm yếu tố dạng thấp tương tự như xét nghiệm máu, gồm các bước:

• Bác sĩ lấy máu từ tĩnh mạch (khoảng 3ml) vào ống có hoặc không có chất chống đông. Máu không vỡ hồng cầu.
• Mẫu máu được ly tâm, tách thành huyết thanh và bệnh phẩm.
• Bệnh phẩm được mang đi phân tích chỉ số RF.
• Bác sĩ ghi lại kết quả vào phiếu xét nghiệm và trả cho người bệnh.

Xét nghiệm máu RF không gây đau nhiều, nhưng có thể khiến bạn cảm thấy hơi nhói hoặc khó chịu nhẹ. Nếu chóng mặt hoặc choáng váng, hãy dành một phút để thư giãn trước khi đứng dậy.

Cách đọc chỉ số xét nghiệm RF trong chẩn đoán viêm khớp dạng thấp

Sau xét nghiệm, kết quả định lượng RF có thể xảy ra các trường hợp:

• Chỉ số RF < 12 U/ml: Yếu tố dạng thấp trong phạm vi bình thường, tình trạng sức khỏe ổn định.
• Chỉ số RF > 12 U/ml: Định lượng RF trong máu cao hơn bình thường, có thể cảnh báo rối loạn tự miễn. Người bệnh thực hiện thêm các xét nghiệm khác để tìm kiếm nguyên nhân chính xác.

Những yếu tố ảnh hưởng đến kết quả xét nghiệm yếu tố dạng thấp RF

Một số yếu tố ảnh hưởng đến chỉ số xét nghiệm máu R​F như:

• Tuổi tác: Người cao tuổi thường có chỉ số RF cao hơn do thoái hóa xương khớp.
• Thuốc: Sử dụng thuốc như steroid, aspirin có thể ảnh hưởng đến kết quả xét nghiệm.
• Tiêm vắc xin hoặc truyền máu: Tiêm vắc xin hoặc truyền máu có nguy cơ tác động đến chỉ số xét nghiệm.
• Tình trạng sức khỏe: Một số vấn đề sức khỏe như máu nhiễm mỡ, huyết thanh đục, bệnh về gan, phổi hoặc béo phì cũng có thể khiến kết quả xét nghiệm không chính xác.

Một số xét nghiệm chẩn đoán viêm khớp dạng thấp phổ biến khác

Ngoài RF, một số xét nghiệm khác cũng có thể được áp dụng trong chẩn đoán viêm khớp dạng thấp:

1. Xét nghiệm Anti CCP

Xét nghiệm kháng thể peptide citrullinated vòng (Cyclic citrullinated peptide – CCP) giúp phát hiện và đo lường kháng thể CCP trong máu. Kháng thể CCP được sản xuất bởi hệ thống miễn dịch và có thể tấn công nhầm các mô khỏe mạnh. Thông thường, bác sĩ sẽ dựa vào kết quả xét nghiệm Anti CCP kết hợp RF để chẩn đoán hoặc loại trừ viêm khớp dạng thấp. Kết quả có thể là:

• Dương tính: Cho thấy sự hiện diện của kháng thể anti-CCP, có thể là dấu hiệu của viêm khớp dạng thấp. Tuy nhiên, không phải tất cả trường hợp dương tính đều mắc bệnh.
• Âm tính: Không có kháng thể anti-CCP, khả năng mắc viêm khớp dạng thấp thấp. Thế nhưng, kết quả âm tính không loại trừ hoàn toàn khả năng mắc bệnh, đặc biệt là ở giai đoạn sớm, chưa có biểu hiện rõ triệu chứng.

2. Xét nghiệm Protein phản ứng C (CRP)

CRP được gan sản xuất, nhằm đáp ứng với tình trạng viêm. Vì vậy, đo nồng độ CRP trong máu có thể giúp chẩn đoán, theo dõi viêm khớp dạng thấp. Kết quả xét nghiệm CRP tiêu chuẩn thường thuộc các trường hợp: (3)

• Dưới 0.3 mg/dL: Đây là nồng độ bình thường ở hầu hết người lớn khỏe mạnh.
• Từ 0.3 đến 1.0 mg/dL: Bình thường hoặc tăng nhẹ, thường thấy ở người béo phì, mang thai, trầm cảm, tiểu đường, cảm lạnh thông thường, viêm nướu, viêm nha chu, lối sống ít vận động, hút thuốc lá và đa hình gen.
• Từ 1.0 đến 10.0 mg/dL: Tăng vừa phải, có thể liên quan đến tình trạng viêm toàn thân như viêm khớp dạng thấp, lupus ban đỏ hệ thống hoặc các bệnh tự miễn khác.
• Trên 10.0 mg/dL: Tăng đáng kể, thường liên quan đến nhiễm trùng cấp tính do vi khuẩn, nhiễm trùng do virus hoặc viêm mạch hệ thống.
• Trên 50.0 mg/dL: Tăng cao nghiêm trọng, thường thấy trong nhiễm trùng cấp tính do vi khuẩn.

3. Xét nghiệm tốc độ lắng máu (ESR):

Xét nghiệm tốc độ lắng máu (ESR – Erythrocyte sedimentation rate) giúp kiểm tra tốc độ hồng cầu lắng xuống đáy ống nghiệm. Nếu chúng lắng nhanh hơn bình thường, điều này có thể cảnh báo tình trạng viêm trong cơ thể, bao gồm viêm khớp dạng thấp. Thông thường, tốc độ lắng máu ở người khỏe mạnh là:

• Nam dưới 50 tuổi: < 15 mm/giờ
• Nam trên 50 tuổi: < 20 mm/giờ
• Nữ dưới 50 tuổi: < 20 mm/giờ
• Nữ trên 50 tuổi: < 30 mm/giờ

Lưu ý, phạm vi giá trị bình thường có thể thay đổi giữa các phòng xét nghiệm. Trong xét nghiệm viêm khớp dạng thấp, ESR có thể tăng cao, cho thấy tình trạng viêm, nhưng không có chỉ số ESR duy nhất nào giúp chẩn đoán chính xác bệnh. Bác sĩ thường kết hợp tốc độ lắng máu cùng các xét nghiệm khác. Chẳng hạn như ESR ≥ 28 mm/giờ và/hoặc CRP bất thường có khả năng cảnh báo viêm khớp dạng thấp.

4. Xét nghiệm kháng thể kháng nhân (ANA)

Đây là xét nghiệm máu nhằm tìm kiếm kháng thể kháng nhân – loại kháng thể tấn công các cấu trúc nhân tế bào như DNA, RNA và protein, dẫn đến bệnh tự miễn, bao gồm viêm khớp dạng thấp. Kháng thể kháng nhân dương tính có thể hỗ trợ chẩn đoán bệnh lý này, khi kết hợp cùng các xét nghiệm khác.

5. Xét nghiệm Anti DNA và Anti Smith

Xét nghiệm này giúp phân biệt viêm khớp dạng thấp và lupus ban đỏ. Nếu ANA dương tính và có sự hiện diện của Anti DNA và Anti Smith thì có thể chẩn đoán người bệnh mắc lupus ban đỏ, loại trừ viêm khớp dạng thấp.

6. Chẩn đoán hình ảnh

Xét nghiệm hình ảnh phổ biến đối với viêm khớp dạng thấp gồm:

• Siêu âm: Nhằm đánh giá viêm màng hoạt dịch, có thể phát triển thành pannus – dấu hiệu đặc trưng của viêm khớp dạng thấp.
• Chụp X-quang: Thường áp dụng khi viêm khớp dạng thấp đã tiến triển, giúp phát hiện tổn thương xương (bào mòn), hẹp khe khớp.
• MRI: Giúp phát hiện tình trạng viêm và tổn thương tại mô mềm của khớp trước khi quá trình xói mòn xương diễn ra. Tuy nhiên, MRI thường không cần thiết trong chẩn đoán viêm khớp dạng thấp, vì tương tự siêu âm nhưng lại tốn nhiều chi phí hơn.

Xét nghiệm chỉ số RF bao nhiêu tiền?

Giá xét nghiệm RF định lượng​ và định tính tùy vào cơ sở thực hiện, thường dao động từ 85.000 – 130.000 đồng. Để biết chi phí chính xác, bạn nên liên hệ trực tiếp với cơ sở y tế mà bạn muốn xét nghiệm.

Một số câu hỏi thường gặp về xét nghiệm máu RF

Về chỉ số xét nghiệm máu RF, nhiều người bệnh còn băn khoăn một số vấn đề:

1. Xét nghiệm RF có cần nhịn ăn không?

Xét nghiệm máu RF không cần nhịn ăn. Nhưng nếu bạn được chỉ định thực hiện thêm các xét nghiệm khác, hãy hỏi bác sĩ hoặc nhân viên y tế để đảm bảo quy trình diễn ra thuận lợi.

2. RF thấp hay âm tính loại trừ được mắc bệnh viêm khớp dạng thấp không?

RF thấp hay âm tính không loại trừ hoàn toàn bệnh viêm khớp dạng thấp. Bởi vì, khoảng 30% người mắc viêm khớp dạng thấp vẫn có kết quả âm tính khi thực hiện loại xét nghiệm này. Vì vậy, người bệnh thường được chỉ định thực hiện thêm các xét nghiệm khác như siêu âm, chụp X-quang. Để hiểu rõ hơn về RF âm tính, bạn có thể xem chi tiết tại bài viết: Viêm khớp dạng thấp huyêt thanh âm tính

Xét nghiệm RF ở đâu uy tín, chính xác?

Nếu xuất hiện các dấu hiệu viêm khớp dạng thấp, người bệnh nên xét nghiệm máu RF tại Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh. Khoa Cơ xương khớp sẽ phối hợp cùng Trung tâm xét nghiệm để chẩn đoán và xây dựng phác đồ điều trị cá thể hóa.

Bệnh viện quy tụ đội ngũ chuyên gia đầu ngành, giàu kinh nghiệm và tận tâm. Các bác sĩ sử dụng nhiều thiết bị hiện đại như máy chụp CT 768 lát cắt Somatom Drive, máy cộng hưởng từ thế hệ mới Magnetom Amira BioMatrix, hệ thống X-quang treo trần DigiRAD-FP, máy đo mật độ xương, hệ thống xét nghiệm tích hợp cobas pro,… hỗ trợ quá trình khám chữa bệnh nhanh chóng, hiệu quả.

Hiểu rõ ý nghĩa xét nghiệm RF sẽ giúp bạn có cái nhìn toàn diện hơn về tình trạng sức khỏe. Tuy nhiên, chỉ số RF thường phải kết hợp với các xét nghiệm khác để có thể chẩn đoán bệnh lý cụ thể. Điều quan trọng là người bệnh cần lựa chọn cơ sở uy tín để thực hiện đúng kỹ thuật, đảm bảo kết quả chính xác.