Xuất tinh ngược dòng là một dạng rối loạn khiến tinh dịch đi ngược vào bàng quang thay vì xuất ra ngoài qua niệu đạo. Tình trạng này có thể ảnh hưởng đến khả năng sinh sản, gây lo lắng và làm giảm chất lượng đời sống tình dục của nam giới. Để hiểu rõ nguyên nhân, dấu hiệu và hướng xử trí hiệu quả, hãy theo dõi bài viết sau của ECO Pharma.
Xuất tinh ngược dòng là hiện tượng tinh dịch bị đẩy ngược về phía bàng quang thay vì thoát ra ngoài dương vật khi đạt cực khoái. Bình thường, cơ cổ bàng quang sẽ đóng lại trong lúc xuất tinh để đẩy tinh dịch đi ra ngoài. Nếu cơ này không co kín hoặc hệ thần kinh điều khiển bị rối loạn, tinh dịch sẽ trào ngược vào bàng quang.
Tình trạng này có thể gây vô sinh nam và chiếm khoảng 0,3-2% các trường hợp hiếm muộn ở nam giới. Người bệnh thường xuất tinh rất ít hoặc không có tinh dịch, còn gọi là “cực khoái khô”. Điều này ngoài ảnh hưởng đến khả năng sinh sản, còn tạo áp lực tâm lý cho cả hai vợ chồng khi mong con.
Hội chứng xuất tinh ngược không làm giảm ham muốn, không ảnh hưởng đến khả năng cương cứng của dương vật và nam giới vẫn đạt được khoái cảm trọn vẹn. Về bản chất, xuất tinh ngược là một dạng của rối loạn xuất tinh. Chính sự “bình thường” này dễ khiến người bệnh chủ quan dù có một số biểu hiện xuất tinh ngược như: (1)
Không phải mọi trường hợp “cực khoái khô” đều là xuất tinh ngược. Tình trạng này cũng có thể liên quan đến tắc ống phóng tinh, thiếu tinh dịch bẩm sinh hoặc các bệnh lý đường sinh dục khác. Vì vậy, người bệnh nên thăm khám để được chẩn đoán chính xác và điều trị phù hợp.
Xuất tinh ngược dòng thường là hệ lụy từ tổn thương thực thể, sự gián đoạn dẫn truyền thần kinh hoặc tác động từ dược phẩm.
Hệ thần kinh tự chủ giữ vai trò chủ chốt trong việc phát tín hiệu xung động, điều khiển cơ cổ bàng quang co thắt nhịp nhàng lúc phóng tinh. Khi các sợi thần kinh này bị tổn thương, tín hiệu bị đóng băng hoặc suy yếu, khiến cửa ngõ bàng quang vẫn mở khi nam giới xuất tinh.
Các bệnh lý mạn tính gây thoái hóa hoặc tổn thương sợi thần kinh bao gồm:
Can thiệp ngoại khoa tại vùng chậu và hệ tiết niệu có thể vô tình cắt đứt các nhánh thần kinh chi phối hoặc làm xơ hóa, tổn thương trực tiếp cấu trúc cơ vòng bàng quang. Theo các khảo sát Nam học lâm sàng, phẫu thuật cắt đốt tuyến tiền liệt qua đường niệu đạo (TURP) là thủ thuật có tỷ lệ biến chứng gây xuất tinh ngược khá cao, dao động khoảng 10-15%. (2)
Bên cạnh đó, những loại phẫu thuật khác cũng tiềm ẩn nguy cơ cao bao gồm tạo hình cổ bàng quang, bóc tách hạch bạch huyết sau phúc mạc trong điều trị ung thư tinh hoàn và can thiệp ngoại khoa điều trị ung thư đại trực tràng, bàng quang.
Một số hoạt chất trong nhóm thuốc điều trị nội khoa có khả năng ức chế thụ thể, làm giãn cơ trơn cổ bàng quang hoặc cản trở quá trình dẫn truyền thần kinh kiểm soát xuất tinh.
Rối loạn phóng tinh do dược phẩm thường mang tính tạm thời và có thể cải thiện sau khi điều chỉnh thuốc theo hướng dẫn của bác sĩ.
Ở một số nam giới trẻ tuổi, tình trạng “xuất tinh khô” có thể xuất hiện ngay từ những lần đầu tiên. Nguyên nhân thường do dị tật bẩm sinh ở hệ tiết niệu – sinh dục như hẹp niệu đạo, bất thường cổ bàng quang, bàng quang thần kinh hoặc dị dạng đường dẫn tinh. Những dị tật này khiến cơ chế đóng mở của cổ bàng quang không thể hoạt động đồng bộ.
Chấn thương vùng chậu, tầng sinh môn hoặc cột sống thắt lưng có thể gây tổn thương các cơ và dây thần kinh tham gia kiểm soát xuất tinh. Tình trạng này thường gặp sau tai nạn giao thông, chấn thương thể thao hoặc chấn thương tủy sống. Khi hệ thần kinh vùng chậu bị ảnh hưởng, cơ cổ bàng quang có thể mất khả năng co thắt đúng thời điểm, khiến tinh dịch đi ngược vào bàng quang.
Dựa vào cơ chế bệnh sinh nêu trên, các chuyên gia nhận thấy những nhóm nam giới dưới đây có nguy cơ mắc xuất tinh ngược dòng cao hơn:
Bệnh thường không gây nguy hiểm lớn đến sức khỏe tổng thể. Hiếm khi gây đau, không làm tổn thương bàng quang, thận hay cơ quan sinh dục nam. Nam giới vẫn có thể cương dương và đạt cực khoái bình thường dù tinh dịch không xuất ra ngoài như thường lệ.
Tuy nhiên, xuất tinh ngược vẫn có thể tác động đến khả năng sinh sản. Khi đạt cực khoái, tinh dịch đi ngược vào bàng quang thay vì được phóng ra ngoài qua niệu đạo, khiến tinh trùng không tiếp cận được trứng để thụ thai tự nhiên. Đây là một trong những nguyên nhân gây vô sinh/hiếm muộn nếu không được phát hiện và hỗ trợ điều trị phù hợp.
Ngoài vấn đề sinh sản, nhiều nam giới có thể cảm thấy lo lắng, tự ti hoặc không hài lòng về đời sống tình dục do “cực khoái khô”. Tình trạng “lên đỉnh” nhưng không thấy tinh dịch xuất ra đôi khi gây áp lực tâm lý, ảnh hưởng đến chất lượng sống và mối quan hệ vợ chồng.
Trong đa số trường hợp, tinh dịch đi vào bàng quang sẽ được thải ra theo đường tiểu nên thường không gây nguy hiểm. Sau quan hệ, nam giới có thể thấy nước tiểu hơi đục hoặc trắng do lẫn tinh dịch. Các biến chứng ở đường tiết niệu khá hiếm, chủ yếu gặp ở người có bệnh lý tiết niệu hoặc tổn thương thần kinh liên quan.
Để xác định chính xác hội chứng xuất tinh ngược và phân biệt với những rối loạn phóng tinh hay nguyên nhân gây vô sinh nam khác, bác sĩ sẽ áp dụng quy trình chẩn đoán lâm sàng, cận lâm sàng, gồm:
Đầu tiên, bác sĩ sẽ hỏi chi tiết triệu chứng và tiền sử bệnh. Đồng thời, chú ý những dấu hiệu như tinh dịch giảm rõ hoặc mất hẳn khi đạt cực khoái, kèm nước tiểu đục, có cặn sau quan hệ hay thủ dâm.
Ngoài ra, bác sĩ cũng sẽ khai thác tiền sử phẫu thuật vùng chậu, tuyến tiền liệt, bệnh lý mãn tính như tiểu đường, đa xơ cứng cùng các loại thuốc đang dùng.
Bác sĩ tiến hành thăm khám trực tiếp cơ quan sinh dục ngoài (gồm dương vật, tinh hoàn, mào tinh hoàn) nhằm loại trừ dị dạng cấu trúc giải phẫu. Trong một số trường hợp cần thiết, kỹ thuật thăm khám trực tràng bằng ngón tay (DRE) sẽ được thực hiện để đánh giá trực quan kích thước và mật độ của tuyến tiền liệt.
Đây là xét nghiệm quan trọng giúp xác định chính xác xuất tinh ngược dòng. Quy trình thực hiện gồm các bước sau:
Kết quả được chẩn đoán là xuất tinh ngược khi đáp ứng các tiêu chí sau:
Xét nghiệm tinh dịch đồ song song giúp đánh giá toàn diện thể tích và chất lượng tinh trùng còn sót lại (nếu có phóng ra ngoài). Theo Tổ chức Y tế Thế giới, thể tích tinh dịch bình thường cần đạt từ 1,5 mL trở lên. Nếu thấp hơn mức này được gọi là thiểu tinh dịch, còn hoàn toàn không có tinh dịch là vô tinh dịch. (3)
Tuy nhiên, những tình trạng này cũng có thể gặp trong tắc ống phóng tinh hoặc suy chức năng sinh dục nam. Vì vậy, bác sĩ thường kết hợp tinh dịch đồ với xét nghiệm nước tiểu sau xuất tinh để chẩn đoán chính xác xuất tinh ngược dòng.
Ngoài ra, siêu âm hệ tiết niệu – sinh dục có thể được chỉ định để phát hiện dị tật hoặc bất thường ở đường dẫn tinh.
Tình trạng này có thể điều trị được, nhưng khả năng hồi phục hoàn toàn còn phụ thuộc vào nguyên nhân gây bệnh và mức độ tổn thương thần kinh – cơ cổ bàng quang.
Xuất tinh ngược dòng thường không gây nguy hiểm cho sức khỏe nên không phải trường hợp nào cũng cần điều trị. Bác sĩ chỉ can thiệp khi người bệnh muốn cải thiện khả năng sinh sản hoặc cảm thấy căng thẳng, tự ti vì tình trạng “cực khoái khô”. Nếu không gặp các vấn đề này, nam giới vẫn có thể sinh hoạt bình thường mà không cần điều trị.
Điều trị xuất tinh ngược dòng dựa trên 3 nguyên tắc chính gồm kiểm soát nguyên nhân gây bệnh, phục hồi chức năng thần kinh – cơ cổ bàng quang và hỗ trợ sinh sản nếu người có nhu cầu sinh con.
Bác sĩ sẽ ưu tiên điều trị bệnh nền có liên quan đến xuất tinh ngược như tiểu đường, đa xơ cứng hoặc các tổn thương thần kinh vùng chậu. Đồng thời, nam giới cũng được rà soát những loại thuốc đang dùng, nhất là thuốc chống trầm cảm, thuốc chẹn alpha điều trị cao huyết áp hoặc phì đại lành tính tuyến tiền liệt. Trong một số trường hợp, việc điều chỉnh liều, đổi thuốc có thể giúp cải thiện khả năng xuất tinh.
Điều trị bằng thuốc thường cho hiệu quả tốt ở các trường hợp tổn thương thần kinh nhẹ đến trung bình. Thuốc giúp cơ cổ bàng quang thắt chặt hơn khi đạt cực khoái, từ đó hạn chế tinh dịch chảy ngược vào bàng quang.
Một số thuốc thường được dùng gồm:
Những thuốc này có thể làm tăng huyết áp, nhịp tim nên nam giới có bệnh tim mạch, cao huyết áp cần được bác sĩ theo dõi chặt chẽ trong suốt quá trình điều trị.
Nếu xuất tinh ngược dòng gây hiếm muộn, không đáp ứng với điều trị nội khoa, bác sĩ có thể áp dụng các phương pháp hỗ trợ sinh sản. Tinh trùng sẽ được lấy từ nước tiểu sau xuất tinh, xử lý và chọn lọc trong phòng thí nghiệm để bơm vào buồng tử cung (IUI) hoặc thụ tinh trong ống nghiệm (IVF). Nhờ các kỹ thuật hiện đại, nhiều nam giới bị xuất tinh ngược vẫn có cơ hội làm cha.
Phẫu thuật hiện hiếm khi được áp dụng trong điều trị xuất tinh ngược và chỉ cân nhắc trong một số trường hợp đặc biệt liên quan đến bất thường cấu trúc cổ bàng quang hay đường tiết niệu. Hiệu quả điều trị phụ thuộc vào mức độ tổn thương và khả năng phục hồi chức năng thần kinh đi kèm.
Xuất tinh ngược dòng không phải lúc nào cũng có thể ngăn ngừa hoàn toàn, nhất là khi liên quan đến dị tật bẩm sinh hoặc biến chứng sau phẫu thuật. Dù vậy, nam giới vẫn có thể giảm nguy cơ mắc phải bằng cách kiểm soát tốt bệnh nền và chăm sóc sức khỏe thần kinh – tiết niệu.
Tóm lại, xuất tinh ngược dòng tuy không quá nguy hiểm nhưng có thể ảnh hưởng lớn đến khả năng sinh sản và chất lượng sống. Chủ động phòng ngừa, điều trị đúng cách là giải pháp quan trọng giúp nam giới bảo vệ sức khỏe sinh lý và duy trì khả năng làm cha.
