Tại sao bị bốc hỏa khi mang thai? Mẹ điều hòa thế nào?

Bốc hỏa khi mang thai không hiếm gặp khi có tới 35% bà bầu gặp tình trạng này về đêm. Nghiên cứu cho thấy phụ nữ trẻ tuổi, có BMI cao trước mang thai dễ trải qua các bốc hỏa nhiều hơn. Yếu tố nội tiết, tâm lý, nhất là trầm cảm thường có liên quan mật thiết. (1) Vì sao hiện tượng này xuất hiện và phụ nữ nên điều hòa thân nhiệt như thế nào? Cùng ECO Pharma tìm hiểu cụ thể qua bài viết sau.

Bốc hỏa khi mang thai là gì?

Bốc hỏa khi mang thai là cảm giác nóng bừng đột ngột, lan từ ngực lên mặt ra toàn thân đi kèm vã mồ hôi, tim đập nhanh và cảm giác bứt rứt. Triệu chứng này thường thấy ở phụ nữ mãn kinh nhưng thực tế cũng xảy ra khi mang thai với tần suất cao, chủ yếu vào tuần thứ 30 của thai kỳ.

Sau sinh khoảng ¼ phụ nữ tiếp tục bị bốc hỏa, rõ nhất trong 1 – 2 tuần đầu rồi giảm dần. Mặc dù không gây nguy hiểm nhưng cơn bốc hỏa có thể làm rối loạn giấc ngủ, ảnh hưởng tâm trạng và khiến bà bầu mệt mỏi. Đây là phản ứng sinh lý liên quan đến biến động nội tiết và sự thay đổi hoạt động của hệ thần kinh – nội tiết trong thai kỳ.

Nguyên nhân gây bốc hỏa khi mang thai

Trong thai kỳ nồng độ estrogen và progesterone biến đổi liên tục để duy trì sự phát triển của thai nhi. Những dao động này tác động lên vùng dưới đồi – tuyến yên, cơ quan điều phối thân nhiệt khiến ngưỡng kích hoạt phản ứng tỏa nhiệt nhạy hơn. Đồng thời sự tăng đột biến hormone hoàng thể (Luteinizing Hormone – LH) cũng góp phần làm xuất hiện các cơn nóng bừng. Estrogen còn ảnh hưởng đến lưu lượng máu và hoạt động mạch máu ngoại biên khiến cơ thể dễ tăng nhiệt, bốc hỏa.

Mặc dù thay đổi nội tiết xảy ra ở tất cả bà bầu nhưng không phải ai cũng xuất hiện bốc hỏa. Điều này cho thấy khả năng điều hòa thân nhiệt, hoạt động của hệ thần kinh – nội tiết và hệ thần kinh tự chủ ở mỗi người làm việc khác nhau. (2)

Nhiều nghiên cứu chỉ ra rằng bốc hỏa ở phụ nữ mang thai ảnh hưởng của nhiều nhóm yếu tố: (3)

• Yếu tố tâm lý: Trầm cảm, cảm xúc tiêu cực hoặc có tiền sử rối loạn khí sắc đều làm tăng nguy cơ xuất hiện cơn bốc hỏa.
• Đặc điểm cơ thể: Chỉ số BMI cao trước mang thai hoặc tăng cân quá mức trong thai kỳ làm cơ thể khó thoát nhiệt khiến cơn bốc hỏa diễn ra thường xuyên hơn.
• Yếu tố xã hội – lối sống: Phụ nữ trẻ, trình độ học vấn thấp, thất nghiệp, thuộc nhóm dân tộc thiểu số hoặc hút thuốc thường dễ bị bốc hỏa hơn.
• Biến đổi sinh lý của thai kỳ: Lưu lượng máu tăng thêm khoảng 50% trong thai kỳ làm các mạch máu giãn ra khiến phụ nữ dễ cảm thấy nóng bừng. Tình trạng ngủ kém, dùng nhiều chất kích thích như đồ ăn cay, rượu, cà phê hoặc thiếu nước cũng khiến các bốc hỏa xuất hiện thường xuyên.
• Quần áo và hoạt động: Trang phục bó sát, chất liệu giữ nhiệt hoặc vận động mạnh khiến thân nhiệt tăng nhanh.
• Bệnh lý đi kèm: Tiểu đường thai kỳ, cường giáp và rối loạn lo âu làm triệu chứng bốc hỏa nặng hơn.

Nhìn chung các cơ chế và yếu tố nguy cơ này có nhiều điểm tương đồng với bốc hỏa ở phụ nữ mãn kinh, phản ánh sự biến động chung của hệ trục hạ đồi – tuyến yên – buồng trứng.

Triệu chứng nhận biết cơn bốc hỏa khi mang thai

Cơn bốc hỏa xuất hiện đột ngột và thường có những biểu hiện:

• Nóng lan nhanh từ ngực lên cổ và mặt;
• Da đỏ bừng, có cảm giác nóng rát ở vùng mặt – ngực;
• Đổ mồ hôi nhiều, đặc biệt về đêm;
• Tim đập nhanh, hồi hộp thoáng qua;
• Choáng nhẹ, chóng mặt, mệt lả;
• Có cảm giác lạnh run khi cơ thể hạ nhiệt.

Đặc biệt phụ nữ mang thai cần đi khám ngay nếu xuất hiện các dấu hiệu bất thường như sốt kéo dài, sụt cân không rõ nguyên nhân, hồi hộp liên tục, ngất xỉu, rối loạn nhịp tim – đây không phải triệu chứng đặc trưng của bốc hỏa ở phụ nữ mang thai.

Bốc hỏa có thể dự đoán giới tính của thai nhi không?

Phụ nữ mang thai thường truyền tai nhau rằng bốc hỏa là triệu chứngcó thể gợi ý giới tính thai nhi. Tuy nhiên tương tự các quan niệm như “nổi mụn là mang bé gái”, “bụng thấp là bé trai” hay “nhịp tim thai quyết định giới tính”, những quan niệm này thiếu cơ sở khoa học. Đến nay chưa có nghiên cứu nào chứng minh bốc hỏa liên quan đến giới tính của em bé. Cơn nóng bừng xuất hiện hay không phụ thuộc chủ yếu vào biến đổi nội tiết, trạng thái tâm lý và cơ chế điều hòa thân nhiệt của từng người, không phản ánh thai là trai hay gái.

Một số bà bầu còn cho rằng bốc hỏa mạnh, xuất hiện sớm có thể là “dấu hiệu” mang song thai. Lý do có sự truyền miệng này là vì thai đôi làm nồng độ hormone tăng cao hơn. Tuy nhiên khoa học chưa từng ghi nhận mối liên quan giữa mức độ bốc hỏa và việc mang đa thai. Những dấu hiệu thường thấy hơn khi mang thai đôi vẫn là ốm nghén nặng, tăng cân nhanh, căng tức ngực rõ nhưng chúng vẫn có thể xuất hiện ở thai kỳ khác. Do vậy không thể dùng các triệu chứng để khẳng định mang song thai. Phương pháp duy nhất để biết mẹ có mang song thai hay không vẫn là siêu âm.

Bốc hỏa thường xuất hiện vào tuần thai nào?

Bốc hỏa ở phụ nữ mang thai có thể khởi phát sớm, thậm chí ngay trong 30 tuần đầu. Khoảng 18 – 24% phụ nữ mang thai đã trải qua các cơn bốc hỏa được ghi nhận khi thăm khám. Ở một số người bốc hỏa xuất hiện rất sớm và trở thành một trong những dấu hiệu đầu tiên của thai kỳ. Tuy nhiên đỉnh điểm của bốc hỏa thường xảy ra vào tam cá nguyệt thứ ba, khi nội tiết tố thay đổi và lưu lượng tuần hoàn đạt mức cao nhất.

Khi nào bốc hỏa là dấu hiệu nguy hiểm?

Phần lớn tình trạng bốc hỏa khi mang thai là biểu hiện sinh lý bình thường, không gây nguy hiểm. Tuy nhiên phụ nữ cần phân biệt rõ bốc hỏa và sốt, vì sốt là dấu hiệu cảnh báo nhiễm trùng có thể ảnh hưởng xấu đến thai nhi. Một số dữ liệu cho thấy sốt trong tam cá nguyệt đầu làm tăng nguy cơ dị tật ống thần kinh. (3)

Phụ nữ mang thai cần chú ý:

• Bốc hỏa là cảm giác nóng bừng, mặt đỏ, vã mồ hôi nhưng nhiệt độ cơ thể không tăng.
• Sốt là thân nhiệt trên 38°C, kéo dài hơn 24 – 48 giờ, cần liên hệ bác sĩ để thăm khám.

Nếu bạn không bị sốt nhưng vẫn cảm thấy nóng liên tục rất có thể cơ thể đang rơi vào trạng thái tăng thân nhiệt (overheating). Khi đó nên uống đủ nước, nghỉ ngơi ở nơi thoáng mát, có thể tắm nước mát để hạ nhiệt. Thông thường bốc hỏa chỉ gây khó chịu chứ không làm tăng thân nhiệt đến mức nguy hiểm. Mặt khác thân nhiệt tăng quá mức lại gây ảnh hưởng đến sự phát triển thần kinh và cột sống của thai nhi, đặc biệt trong giai đoạn đầu thai kỳ. Vì vậy bà bầu cần tránh ngâm mình trong nước nóng, xông hơi lâu; hạn chế ở ngoài trời khi thời tiết quá nóng và không tập luyện trong môi trường bức bối nếu không bổ sung đủ nước.

Tóm lại nếu chỉ là bốc hỏa khi mang thai, bạn không cần lo lắng. Nhưng nếu là sốt hoặc có dấu hiệu cơ thể tăng nhiệt, hãy liên hệ bác sĩ sớm để đảm bảo an toàn cho mẹ và bé.

Cách giảm bốc hỏa an toàn cho phụ nữ mang thai

Để kiểm soát cơn bốc hỏa ở phụ nữ mang thai bạn nên nên ưu tiên giữ cơ thể trong trạng thái mát, thoải mái. Môi trường sinh hoạt như phòng ngủ cần thoáng khí, duy trì nhiệt độ mát bằng cách dùng quạt hoặc điều hòa khi cần. Khi ra ngoài hãy chuẩn bị quạt mini, khăn lạnh, bình xịt khoáng để làm dịu cảm giác nóng bừng; tắm nước mát cũng giúp ổn định thân nhiệt nhanh. Các bà bầu nên mặc đồ bầu chất liệu thoáng mát như cotton, sợi tự nhiên để giúp cơ thể thoát nhiệt tốt và dễ điều chỉnh khi cơn bốc hỏa xuất hiện.

Bổ sung nước là rất cần thiết, bạn nên uống đủ 1,5 – 2 lít nước mỗi ngày và tăng lượng nước nếu cơ thể ra mồ hôi nhiều; đồng thời hạn chế ăn đồ cay nóng, chiên rán và tránh dùng caffeine, rượu bia. Thay vào đó hãy tăng cường trái cây, rau củ giàu nước và chia nhỏ bữa ăn để giữ đường huyết ổn định. Phụ nữ mang thai cần tránh các yếu tố có thể làm tăng thân nhiệt như tắm nước nóng, xông hơi lâu hoặc ra ngoài khi nắng gắt; Vận động nhẹ nhàng như đi bộ, bơi lội, yoga bầu kết hợp tập hít thở sâu và thư giãn giúp làm dịu hệ thần kinh – nội tiết, nhờ đó giảm tần suất, mức độ của cơn bốc hỏa.

Phần lớn trường hợp bốc hỏa ở phụ nữ mang thai là lành tính. Tuy nhiên nếu có sốt trên 38℃ kéo dài hơn 1 – 2 ngày hoặc xuất hiện triệu chứng khiến cơ thể suy kiệt, hãy liên hệ bác sĩ để được kiểm tra, loại trừ các vấn đề sức khỏe khác.

>>> Xem thêm: Phụ nữ nên ăn gì để giảm bốc hỏa, kiêng gì để dễ chịu hơn?

Có thể phòng ngừa bị bốc hỏa ở phụ nữ mang thai không?

Mặc dù không thể ngăn chặn hoàn toàn nhưng phụ nữ có thể giảm nguy cơ xuất hiện bốc hỏa khi mang thai thông qua việc duy trì lối sống khoa học và tối ưu sức khỏe từ sớm:

• Duy trì nhịp sống ổn định: Một lịch sinh hoạt đều đặn với thời gian ngủ – thức ổn định giúp hệ thần kinh – nội tiết làm việc nhịp nhàng hơn. Giấc ngủ sâu còn làm giảm hoạt hóa hệ giao cảm, từ đó hạn chế cơn bốc hỏa về đêm.
• Kiểm soát căng thẳng và cảm xúc: Stress, lo âu, rối loạn khí sắc, đặc biệt là trầm cảm làm tăng nguy cơ xuất hiện bốc hỏa. Những kỹ thuật thư giãn như thiền, hít thở sâu, massage, trò chuyện trị liệu hoặc tham vấn tâm lý giúp ổn định vùng dưới đồi – trung tâm điều hòa thân nhiệt, qua đó giảm nguy cơ khởi phát bốc hỏa. Chia sẻ cảm xúc cùng người thân cũng góp phần giải tỏa tâm trạng.
• Giữ cân nặng trong mức khuyến nghị: Chỉ số BMI cao trước hoặc trong thai kỳ làm giảm khả năng tản nhiệt khiến phụ nữ dễ bị bốc hỏa. Vì vậy hãy áp dụng chế độ ăn lành mạnh, theo dõi cân nặng định kỳ theo hướng dẫn của bác sĩ để duy trì thân nhiệt ổn định.
• Ưu tiên thực phẩm hỗ trợ tuần hoàn, điều hòa nội tiết: Nhóm thực phẩm giàu nước, vitamin C, E, nhóm B, flavonoid và chất chống oxy hóa giúp tăng sức bền thành mạch, cải thiện tuần hoàn ngoại biên và hỗ trợ quá trình điều hòa thân nhiệt. Rau xanh, trái cây tươi, các loại hạt và ngũ cốc nguyên cám là lựa chọn phù hợp để đưa vào thực đơn mỗi ngày.
• Hạn chế các yếu tố kích thích từ môi trường: Không gian bí bách, nhiệt độ cao, ánh sáng mạnh, đồ ăn cay, caffeine, rượu hoặc trang phục bó sát đều có thể kích hoạt cơ chế tỏa nhiệt, làm cơn bốc hỏa xuất hiện nhiều hơn. Hãy điều chỉnh môi trường sống thoáng mát và tránh các yếu tố này để bạn cảm thấy dễ chịu hơn trong thai kỳ.
• Theo dõi sức khỏe định kỳ: Khám thai định kỳ giúp phát hiện sớm rối loạn nội tiết, bệnh lý tuyến giáp, tiểu đường thai kỳ hoặc vấn đề tâm lý góp phần làm tăng tần suất bốc hỏa. Hiện nay Trung tâm Sản Phụ khoa, Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh là một trong những địa chỉ uy tín được nhiều phụ nữ lựa chọn nhờ đội ngũ bác sĩ giỏi, trang thiết bị hiện đại và quy trình chăm sóc chuẩn quốc tế. Tại đây phụ nữ được theo dõi thai kỳ toàn diện, tư vấn dinh dưỡng – vận động phù hợp, sàng lọc và xử trí kịp thời các biến chứng. Hệ thống còn cung cấp các gói thai sản linh hoạt, dịch vụ sinh an toàn, tiện nghi, giúp hành trình mang thai và sinh nở trở nên nhẹ nhàng hơn.

Bốc hỏa khi mang thai là biểu hiện sinh lý thường gặp do biến động nội tiết và hoạt động của hệ thần kinh – nội tiết. Mặc dù không nguy hiểm, tình trạng này vẫn gây khó chịu, ảnh hưởng giấc ngủ, cảm xúc của mẹ bầu. Việc duy trì lối sống khoa học, quản lý căng thẳng, lựa chọn thực đơn lành mạnh và khám thai định kỳ sẽ giúp phụ nữ chủ động kiểm soát các cơn bốc hỏa, đồng thời trải qua thai kỳ an toàn và thoải mái hơn.