Bạn đã bao giờ trải qua tình huống chân tay như bị ai đó ghim chặt xuống giường, mặc dù tâm trí rất muốn thoát khỏi trạng thái này hay chưa? Vâng, điều ECO Pharma đang nhắc đến chính là hiện tượng bóng đè. Vậy bóng đè là gì, có liên quan đến vấn đề tâm linh hay không? Hãy cùng chúng tôi lý giải hiện tượng này theo góc nhìn khoa học để biết cách xử lý và phòng ngừa hiệu quả.
Bóng đè (tiếng Anh: Sleep Paralysis) là một loại rối loạn giấc ngủ xảy ra khi chúng ta đang ở trạng thái chuyển tiếp giữa ngủ và thức. Khi bị bóng đè, dù tinh thần tỉnh táo, nhưng chúng ta không thể cử động hay nói chuyện, kể cả cất lên tiếng gọi ú ớ trong vài giây hoặc vài phút.
Hiện tượng này khiến nhiều người cảm thấy nghẹt thở, hoang mang và sợ hãi. Đặc biệt, bóng đè thường đi kèm với các loại rối loạn giấc ngủ khác, trong đó phổ biến nhất là chứng ngủ rũ.
Khi tìm hiểu sâu về tình trạng này, chúng tôi biết được rằng, bóng đè được chia thành hai loại: Bóng đè đơn lẻ và bóng đè tái phát. Dưới đây là sự khác biệt của hai loai bóng đè này: (1)
Trong lúc bị bóng đè, bạn có thể cảm nhận hoặc nhìn thấy những thứ không thực sự tồn tại (ảo giác). Tuy nhiên, hiện tượng bóng đè không phải một giấc mơ hay một cơn ác mộng.
Quan điểm dân gian cho rằng, bóng đè liên quan đến vấn đề tâm linh. Điều này có đúng không? Câu trả lời là không. Theo góc nhìn khoa học, bóng đè là hiện tượng mất kết nối tạm thời giữa hoạt động của não bộ và cơ thể, không liên quan đến các yếu tố siêu nhiên như lời đồn đoán. Mặc dù cảm giác bị bóng đè khá đáng sợ, nhưng hiện tượng này gần như không gây nguy hiểm đến tính mạng của chúng ta.
Trong vài giây hoặc vài phút bị bóng đè, ngoài việc vẫn tỉnh táo và nhận thức được những gì đang xảy ra, bạn còn cảm thấy những triệu chứng sau đây: (2)
Hiện tượng bóng đè thường bắt đầu xuất hiện ở tuổi thiếu niên và trở nên tồi tệ hơn khi chúng ta bước vào độ tuổi 30. Và không phải ai cũng trải qua hiện tượng này với cùng triệu chứng, mức độ và tần suất.
Đến nay, nguyên nhân dẫn đến hiện tượng bóng đè vẫn chưa được giải thích một cách rõ ràng và đầy đủ. Tuy nhiên, các nhà nghiên cứu cho rằng, bóng đè khi ngủ là do chu kỳ chuyển động mắt nhanh (REM) bị rối loạn. Trong giai đoạn ngủ này, não bộ thường làm tê liệt các cơ của cơ thể để con người không thực hiện được các hành động trong giấc mơ. Bên cạnh đó, bóng đè còn liên quan đến các vấn đề về sức khỏe, lối sống và thói quen sinh hoạt, cụ thể như sau: (3)
Mỗi người có thể bị bóng đè theo một cách khác nhau. Điều quan trọng là phải xác định đúng nguyên nhân và yếu tố nguy cơ để tìm được giải pháp khắc phục cũng như phòng ngừa hiệu quả nhất.
Hiện tượng bóng đè không trực tiếp gây nguy hiểm đến tính mạng, nhưng nếu tình trạng này diễn ra thường xuyên sẽ làm gián đoạn giấc ngủ, khiến cơ thể mệt mỏi vào ban ngày và làm tăng mức độ nghiêm trọng của các bệnh lý toàn thân khác. Hơn nữa, cảm giác khó thở và sợ hãi khi bị bóng đè có thể khiến một người mắc chứng sợ ngủ (Somniphobia) và lo lắng quá mức, dẫn đến thiếu ngủ mạn tính.
Vì vậy, để đảm bảo sức khỏe và chất lượng cuộc sống, chúng ta cần tìm cách kiểm soát và giảm tần suất bóng đè khi ngủ. Đặc biệt, nếu tình trạng bóng đè liên quan đến chứng ngủ rủ hoặc rối loạn hoảng sợ, người bệnh cần được điều trị y tế càng sớm càng tốt.
Khi cơn bóng đè đang diễn ra, không có cách nào để chấm dứt nó ngay lập tức. Tuy nhiên, bạn có thể thoát khỏi hiện tượng này nhanh hơn nếu áp dụng các biện pháp sau:
Trên đây chỉ là một số cách giúp bạn rút ngắn thời gian bị bóng đè. Để giảm hoặc loại bỏ hoàn toàn tình trạng này, điều quan trọng nhất là phải xác định được vấn đề (nguyên nhân) tiềm ẩn gây ra chứng bóng đè là rối loạn giấc ngủ, lo âu, trầm cảm hay chứng ngủ rũ. Dựa vào nguyên nhân dẫn đến hiện tượng này, bác sĩ sẽ đưa ra phương pháp điều trị cụ thể, bao gồm:
Như đã chia sẻ, bóng đè không trực tiếp gây nguy hiểm đến tính mạng, nhưng hiện tượng này có thể ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe tổng thể (đặc biệt là chất lượng giấc ngủ) về lâu dài. Vậy nên, bạn hãy đến gặp bác sĩ chuyên khoa thần kinh nếu thường xuyên bị bóng đè để giảm thiểu nguy cơ bệnh tật và đảm bảo chất lượng cuộc sống.
Do bóng đè có liên quan mật thiết đến các vấn đề về giấc ngủ, nên việc cải thiện chất lượng giấc ngủ được xem là mắt xích quan trọng trong việc phòng ngừa và giảm tái phát hiện tượng này. Dưới đây là một số lời khuyên của ECO Pharma để bạn xây dựng và duy trì được chu kỳ ngủ – thức đều đặn:
Tư thế ngủ (nằm ngửa) cũng là yếu tố dẫn đến hiện tượng bóng đè. Do đó, những ai thường nằm ngủ ngửa, hãy thay đổi tư thế ngủ mới như nằm nghiêng để ngăn chặn hiện tượng này xảy ra.
Cuối cùng, nếu bạn được chẩn đoán mắc các bệnh lý về sức khỏe tâm thần như: rối loạn lo âu hoặc căng thẳng sau chấn thương, ECO Pharma khuyên bạn nên tuân thủ nghiêm ngặt phác đồ điều trị của bác sĩ chuyên khoa. Khi bệnh lý tâm thần được kiểm soát sẽ giúp bạn xử lý hiện tượng bóng đè hiệu quả.
Sau khi tìm hiểu những điểm chính về bóng đè, chúng ta nên cùng nhau làm rõ thêm một số vấn đề sau đây để có cái nhìn toàn diện và đầy đủ hơn về hiện tượng này.
Nếu nhận thấy ai đó đang trong tình huống bị bóng đè, bạn hoàn toàn có thể đánh thức họ để họ tỉnh giấc hẳn và cử động cơ thể trở lại. Lưu ý, khi đánh thức người bị bóng đè, bạn cần dùng tay vỗ hoặc lay nhẹ, kết hợp gọi tên với âm lượng vừa đủ và đều đặn. Tuyệt đối không hò hét lớn tiếng và rung lắc mạnh, vì những hành động này có thể khiến người bị bóng đè cảm thấy hoảng loạn hơn khi tỉnh dậy.
Chúng ta hoàn toàn có thể bị bóng đè trong lúc ngủ trưa. Khi ngủ trưa, nhất là trong tình trạng thiếu ngủ, cơ thể bước vào giai đoạn ngủ REM nhanh hơn. Nếu giai đoạn REM bắt đầu nhanh, nguy cơ mất trương lực cơ trong giai đoạn ngủ này sẽ tăng lên và đây là điều kiện thuận lợi để hiện tượng bóng đè xảy ra.
Tê liệt khi ngủ có thể có tính di truyền, tức là bạn sẽ dễ bị bóng đè hơn nếu các thành viên trong gia đình thường xuyên trải qua tình trạng này. Dẫu vậy, để kết luận di truyền là nguyên nhân gây ra bóng đè, chúng ta cần thực hiện những nghiên cứu lâm sàng quy mô lớn hơn.
Hiện tại chưa có thuốc điều trị bóng đè. Chúng ta chỉ dùng thuốc để chữa các bệnh lý hoặc vấn đề sức khỏe làm tăng nguy cơ bóng đè khi cần thiết, từ đó giúp kiểm soát và phòng ngừa bóng đè tốt hơn.
Khi bị bóng đè, một số người gặp ảo giác (nghe thấy hoặc nhìn thấy thứ gì đó đáng sợ) tương tự như cơn ác mộng. Tuy nhiên, bản chất của bóng đè hoàn toàn khác với ác mộng. Nếu trong lúc bị bóng đè bạn vẫn tỉnh táo, thì khi trải qua cơn ác mộng, bạn gần như không nhận thức được mình đang nằm mơ thấy ác mộng.
Tóm lại, bóng đè không phải bệnh lý nghiêm trọng, cũng không phải hiện tượng tâm linh, nhưng bạn không nên chủ quan. Hãy thăm khám sức khỏe khi liên tục bị bóng đề để kịp thời điều trị những vấn đề sức khỏe tiềm ẩn.
