Bệnh co thắt mạch vành được Prinzmetal mô tả lần đầu tiên vào năm 1959 là cơn đau thắt ngực kèm theo sự thay đổi đoạn ST thoáng qua trên điện tâm đồ (1). Theo dõi bài viết sau đây của ECO Pharma để hiểu hơn về tình trạng tim mạch này.

Co thắt mạch vành là sao?
Co thắt mạch vành là hiện tượng tạm thời thu hẹp một hoặc nhiều động mạch cung cấp máu cho cơ tim. Tình trạng này làm giảm lượng máu chảy đến cơ tim, gây ra cơn đau thắt ngực (đau và tức ngực). Cần lưu ý, co thắt động mạch vành không phải do tắc nghẽn động mạch, đây là một nguyên nhân phổ biến khác gây đau thắt ngực. Tuy nhiên, hai tình trạng này có thể xảy ra cùng nhau.
Nhiều người bị co thắt động mạch vành mà không có các yếu tố nguy cơ tim mạch nào như cholesterol cao hoặc huyết áp cao. Khoảng 2% người bị đau thắt ngực có co thắt động mạch vành (2). Đây là hiện tượng khó dự đoán nhưng thường xảy ra khi nghỉ ngơi, thường là vào nửa đêm đến sáng sớm. Điều này khác với chứng đau thắt ngực điển hình, thường xảy ra khi hoạt động thể chất.
Căn nguyên gây co thắt động mạch vành
Bệnh co thắt mạch vành có thể do sự phối hợp của rất nhiều yếu tố gây ra, cụ thể:
1. Rối loạn chức năng cơ trơn, tế bào nội mô và oxy hóa
Một số tình trạng rối loạn sau đây có thể dẫn đến bệnh:
- Rối loạn oxy hóa: Tình trạng rối loạn này gây viêm, tổn thương tế bào nội mô và khiến thành mạch co lại. Hút thuốc lá là một trong những nguyên nhân gây ra rối loạn oxy hóa.
- Rối loạn chức năng cơ trơn: Mạch vành được tạo thành từ cơ trơn. Sự rối loạn về cách thức hoạt động của cơ này dẫn đến co thắt mạch vành.
- Rối loạn tế bào nội mô: Những tế bào này nằm bên trong tim. Ở một số trường hợp, các tế bào nội mô không giải phóng đủ oxit nitric, dẫn đến động mạch vành bị co thắt.
2. Hệ thần kinh tự chủ
Hệ thần kinh tự chủ có chức năng kiểm soát các hoạt động như nhịp tim và huyết áp. Các nhà nghiên cứu cho rằng, hệ thống này có thể góp phần gây có thắt mạch vành vì cơn co thắt thường xảy ra vào ban đêm và có thể được kích hoạt bởi chất dẫn truyền thần kinh acetylcholine và hormone catecholamine. Tuy nhiên, cách thức các yếu tố này hoạt động cùng nhau rất phức tạp và chưa được hiểu đầy đủ.
3. Do di truyền
Hiện chưa có xét nghiệm di truyền nào cho bệnh co thắt động mạch vành. Tuy nhiên, một số người mắc bệnh này có sự khác biệt về gen dẫn đến tình trạng bệnh. Ví dụ, một số người có sự khác biệt về gen ảnh hưởng đến cách các tế bào nội mô giải phóng oxit nitric.
4. Yếu tố nguy cơ
Nếu bạn có các yếu tố nguy cơ mắc bệnh tim mạch, bạn cũng có khả năng bị co thắt mạch vành tim. Các yếu tố phổ biến nhất là:
- Huyết áp cao (tăng huyết áp).
- Cholesterol cao (tăng lipid máu).
- Hút thuốc lá.
Nhiều người không bị huyết áp cao hoặc cholesterol cao vẫn bị co thắt động mạch vành. Thường thì những người này hút thuốc thường xuyên.
Đặc điểm nhận biết cơn co thắt mạch vành
Tình trạng này có thể không gây triệu chứng hoặc khiến người bệnh bị đau thắt ngực. Thông thường, người bệnh có cảm giác tức ngực, nặng nề, bị bóp nghẹt. Cơn đau có thể lan đến: cánh tay (thường là cánh tay trái), hàm, cổ, vai.
Một số người miêu tả bản thân có cảm giác như đầy hơi hoặc khó tiêu, thường thì cơn đau rất dữ dội. Ngoài ra, cơn đau do co thắt động mạch vành còn có thể nhận biết qua một số đặc điểm như:
- Thường xảy ra khi nghỉ ngơi, không phải do vận động cơ thể.
- Hiện tượng này có thể xảy ra vào cùng một thời điểm mỗi ngày, thường là nửa đêm và 8 giờ sáng.
- Kéo dài từ 5 đến 30 phút.
- Người bệnh có thể bất tỉnh.
Bị co thắt mạch vành có đáng lo ngại?
Động mạch vành bị co thắt là tình trạng đáng lo, đây có thể là dấu hiệu cho thấy bạn có nguy cơ cao bị nhồi máu cơ tim hoặc rối loạn nhịp tim gây tử vong. Nhìn chung, tiên lượng khá tốt nếu bạn tuân thủ điều trị, thực hiện theo lời khuyên của bác sĩ.
Lưu ý, nếu cơn co thắt kéo dài đủ lâu có thể gây ra cơn nhồi máu cơ tim do co thắt mạch vành, một tình trạng rất nguy hiểm, đe dọa trực tiếp đến tính mạng, cần được cấp cứu càng sớm càng tốt.
Phương pháp xác định bệnh co thắt động mạch vành
Người bệnh sẽ được khám lâm sàng, sau đó thực hiện các phương pháp như siêu âm, điện tâm đồ,... để có thêm thông tin cần thiết cho việc chẩn đoán.
1. Lâm sàng
Đầu tiên, bác sĩ sẽ hỏi về tiền sử bệnh lý, thời gian xuất hiện và mức độ của các triệu chứng, các chất kích thích sử dụng, lối sống,... Tiếp theo, bác sĩ có thể:
- Nghe tim: Kiểm tra nhịp tim, tiếng thổi tim.
- Đo huyết áp: Kiểm tra các yếu tố nguy cơ tim mạch đi kèm.
- Khám phổi: Loại trừ các nguyên nhân gây đau ngực do hô hấp.
2. Cận lâm sàng
Sau khi khám lâm sàng, bác sĩ sẽ sử dụng các phương pháp kiểm tra sức khỏe tim mạch như:
- Siêu âm tim sử dụng sóng âm để chụp ảnh tim.
- Điện tâm đồ (EKG) đo các tín hiệu điện của tim.
- Chụp mạch vành để theo dõi dòng chảy của máu qua các động mạch tim.
Bác sĩ cũng có thể cho người bệnh đeo máy theo dõi tim lưu động tại nhà. Thiết bị này ghi lại hoạt động điện tim, giúp bác sĩ theo dõi nhịp tim trong suốt cả ngày. Máy theo dõi cũng ghi lại hoạt động tim vào ban đêm, đây là điều quan trọng trong việc chẩn đoán co thắt động mạch vành.
Xem thêm: Đo điện tâm đồ bệnh mạch vành ECG cho biết những gì?
Cách khắc phục bệnh co thắt mạch vành tim
Để điều trị bệnh này, bác sĩ có thể chỉ định dùng thuốc và hướng dẫn điều chỉnh lối sống khoa học.
1. Điều trị bằng thuốc
Một số loại thuốc có thể điều trị hoặc ngăn ngừa co thắt mạch vành. Các loại thuốc đó bao gồm:
- Thuốc nitrat: Thuốc này giúp ngăn ngừa co thắt động mạch vành và nhanh chóng làm giảm đau ngực.
- Thuốc chẹn kênh canxi: Những loại thuốc này làm giãn động mạch, giúp giảm nguy cơ động mạch vành bị co thắt.
Thuốc hạ cholesterol gọi là statin có thể được sử dụng nếu có sự tích tụ mảng bám trong động mạch tim.
2. Điều chỉnh lối sống
Trong quá trình điều trị, bạn nên ăn chế độ ăn ít chất béo, ít muối. Bạn cũng nên bỏ hút thuốc và không uống rượu bia. Những thay đổi lối sống này có thể làm giảm hơn nữa nguy cơ mạch vành bị co thắt. Bác sĩ sẽ có thêm lời khuyên cụ thể cho từng trường hợp.
Cần làm gì ngay khi bị co thắt mạch vành?
Khi tình trạng co thắt mạch vành xảy ra, người bệnh cần ngừng mọi cử động, tránh di chuyển, nằm nghỉ, thường chỉ nghỉ ngơi như vậy cũng có thể hết đau. Tuy nhiên, nếu cơn đau tăng lên bạn phải đến bệnh viện ngay.
Ngoài ra, với những người đã có chứng đau thắt ngực mãn tính, bác sĩ có thể chỉ định mỗi lần đau ngậm nitroglycerin dưới lưỡi hoặc amyl nitrit (loại ống 1ml chứa 3 giọt), khi cơn đau thắt ngực xuất hiện bẻ một ống bọc vào miếng gạc để ngửi.
Biện pháp phòng tránh co thắt động mạch vành tim
Bạn có thể giảm nguy cơ co thắt động mạch vành bằng cách ngăn ngừa xơ vữa động mạch. Hãy thực hiện những điều sau đây:
- Hãy ăn những thực phẩm ít chất béo bão hòa, chất béo chuyển hóa, cholesterol, natri (muối) và đường. Tăng cường trái cây, rau củ, ngũ cốc nguyên hạt, các loại hạt, đậu, thịt nạc và cá.
- Thường xuyên vận động thể chất. Bắt đầu bằng những quãng đi bộ ngắn và tăng dần lên 30 phút mỗi ngày, hầu hết các ngày trong tuần.
- Hãy duy trì cân nặng phù hợp bằng cách kết hợp giữa chế độ ăn uống khoa học và tập luyện đều đặn.
- Kiểm soát các vấn đề sức khỏe, đặc biệt là tiểu đường, huyết áp cao và cholesterol cao.
- Không sử dụng thuốc lá, rượu bia và những chất kích thích gây hại khác.
- Bổ sung các tinh chất thiên nhiên như Policosanol (GDL-5), Gynostemma, Red Yeast Rice, Apple Cider Vinegar,... giúp ngăn ngừa xơ vữa động mạch, huyết khối, hỗ trợ kiểm soát tim mạch, huyết áp ổn định.
- Khám sức khỏe định kỳ hàng năm.
Thắc mắc thường gặp
1. Cơn co thắt mạch vành kéo dài bao lâu?
Các cơn co thắt động mạch vành có thời gian khác nhau. Chúng có thể kéo dài từ 5 đến 30 phút khiến người bệnh mất ý thức. Như đã đề cập, sự co thắt kéo dài có thể dẫn đến nhồi máu cơ tim.
2. Co thắt động mạch vành khác gì nhồi máu cơ tim?
Co thắt động mạch vành tim là tình trạng động mạch tạm thời co thắt gây thiếu máu cơ tim (có thể hồi phục). Trong khi nhồi máu cơ tim là tổn thương hoại tử mô cơ tim do mạch vành tắc nghẽn. Co thắt thường xảy ra trên mạch máu bình thường hoặc hẹp nhẹ, còn nhồi máu cơ tim truyền thống do mảng xơ vữa nứt vỡ.
Co thắt mạch vành là tình trạng tim mạch không nên xem nhẹ, bởi những cơn co thắt thoáng qua cũng có thể để lại hậu quả nghiêm trọng nếu không được kiểm soát kịp thời. Việc nhận biết sớm các dấu hiệu bất thường, kết hợp với lối sống lành mạnh và tuân thủ chỉ định điều trị của bác sĩ sẽ góp phần quan trọng trong việc bảo vệ sức khỏe tim mạch lâu dài.





