Bệnh co thắt mạch vành được Prinzmetal mô tả lần đầu tiên vào năm 1959 là cơn đau thắt ngực kèm theo sự thay đổi đoạn ST thoáng qua trên điện tâm đồ (1). Theo dõi bài viết sau đây của ECO Pharma để hiểu hơn về tình trạng tim mạch này.
Co thắt mạch vành là hiện tượng tạm thời thu hẹp một hoặc nhiều động mạch cung cấp máu cho cơ tim. Tình trạng này làm giảm lượng máu chảy đến cơ tim, gây ra cơn đau thắt ngực (đau và tức ngực). Cần lưu ý, co thắt động mạch vành không phải do tắc nghẽn động mạch, đây là một nguyên nhân phổ biến khác gây đau thắt ngực. Tuy nhiên, hai tình trạng này có thể xảy ra cùng nhau.
Nhiều người bị co thắt động mạch vành mà không có các yếu tố nguy cơ tim mạch nào như cholesterol cao hoặc huyết áp cao. Khoảng 2% người bị đau thắt ngực có co thắt động mạch vành (2). Đây là hiện tượng khó dự đoán nhưng thường xảy ra khi nghỉ ngơi, thường là vào nửa đêm đến sáng sớm. Điều này khác với chứng đau thắt ngực điển hình, thường xảy ra khi hoạt động thể chất.
Bệnh co thắt mạch vành có thể do sự phối hợp của rất nhiều yếu tố gây ra, cụ thể:
Một số tình trạng rối loạn sau đây có thể dẫn đến bệnh:
Hệ thần kinh tự chủ có chức năng kiểm soát các hoạt động như nhịp tim và huyết áp. Các nhà nghiên cứu cho rằng, hệ thống này có thể góp phần gây có thắt mạch vành vì cơn co thắt thường xảy ra vào ban đêm và có thể được kích hoạt bởi chất dẫn truyền thần kinh acetylcholine và hormone catecholamine. Tuy nhiên, cách thức các yếu tố này hoạt động cùng nhau rất phức tạp và chưa được hiểu đầy đủ.
Hiện chưa có xét nghiệm di truyền nào cho bệnh co thắt động mạch vành. Tuy nhiên, một số người mắc bệnh này có sự khác biệt về gen dẫn đến tình trạng bệnh. Ví dụ, một số người có sự khác biệt về gen ảnh hưởng đến cách các tế bào nội mô giải phóng oxit nitric.
Nếu bạn có các yếu tố nguy cơ mắc bệnh tim mạch, bạn cũng có khả năng bị co thắt mạch vành tim. Các yếu tố phổ biến nhất là:
Nhiều người không bị huyết áp cao hoặc cholesterol cao vẫn bị co thắt động mạch vành. Thường thì những người này hút thuốc thường xuyên.
Tình trạng này có thể không gây triệu chứng hoặc khiến người bệnh bị đau thắt ngực. Thông thường, người bệnh có cảm giác tức ngực, nặng nề, bị bóp nghẹt. Cơn đau có thể lan đến: cánh tay (thường là cánh tay trái), hàm, cổ, vai.
Một số người miêu tả bản thân có cảm giác như đầy hơi hoặc khó tiêu, thường thì cơn đau rất dữ dội. Ngoài ra, cơn đau do co thắt động mạch vành còn có thể nhận biết qua một số đặc điểm như:
Động mạch vành bị co thắt là tình trạng đáng lo, đây có thể là dấu hiệu cho thấy bạn có nguy cơ cao bị nhồi máu cơ tim hoặc rối loạn nhịp tim gây tử vong. Nhìn chung, tiên lượng khá tốt nếu bạn tuân thủ điều trị, thực hiện theo lời khuyên của bác sĩ.
Lưu ý, nếu cơn co thắt mạch vành kéo dài đủ lâu, có thể gây ra nhồi máu cơ tim, một tình trạng rất nguy hiểm, đe dọa trực tiếp đến tính mạng, cần được cấp cứu càng sớm càng tốt.
Người bệnh sẽ được khám lâm sàng, sau đó thực hiện các phương pháp như siêu âm, điện tâm đồ,… để có thêm thông tin cần thiết cho việc chẩn đoán.
Đầu tiên, bác sĩ sẽ hỏi về tiền sử bệnh lý, thời gian xuất hiện và mức độ của các triệu chứng, các chất kích thích sử dụng, lối sống,… Tiếp theo, bác sĩ có thể:
Sau khi khám lâm sàng, bác sĩ sẽ sử dụng các phương pháp kiểm tra sức khỏe tim mạch như:
Bác sĩ cũng có thể cho người bệnh đeo máy theo dõi tim lưu động tại nhà. Thiết bị này ghi lại hoạt động điện tim, giúp bác sĩ theo dõi nhịp tim trong suốt cả ngày. Máy theo dõi cũng ghi lại hoạt động tim vào ban đêm, đây là điều quan trọng trong việc chẩn đoán co thắt động mạch vành.
Xem thêm: Đo điện tâm đồ bệnh mạch vành ECG cho biết những gì?
Để điều trị bệnh này, bác sĩ có thể chỉ định dùng thuốc và hướng dẫn điều chỉnh lối sống khoa học.
Một số loại thuốc có thể điều trị hoặc ngăn ngừa co thắt mạch vành. Các loại thuốc đó bao gồm:
Thuốc hạ cholesterol gọi là statin có thể được sử dụng nếu có sự tích tụ mảng bám trong động mạch tim.
Trong quá trình điều trị, bạn nên ăn chế độ ăn ít chất béo, ít muối. Bạn cũng nên bỏ hút thuốc và không uống rượu bia. Những thay đổi lối sống này có thể làm giảm hơn nữa nguy cơ mạch vành bị co thắt. Bác sĩ sẽ có thêm lời khuyên cụ thể cho từng trường hợp.
Khi tình trạng co thắt mạch vành xảy ra, người bệnh cần ngừng mọi cử động, tránh di chuyển, nằm nghỉ, thường chỉ nghỉ ngơi như vậy cũng có thể hết đau. Tuy nhiên, nếu cơn đau tăng lên bạn phải đến bệnh viện ngay.
Ngoài ra, với những người đã có chứng đau thắt ngực mãn tính, bác sĩ có thể chỉ định mỗi lần đau ngậm nitroglycerin dưới lưỡi hoặc amyl nitrit (loại ống 1ml chứa 3 giọt), khi cơn đau thắt ngực xuất hiện bẻ một ống bọc vào miếng gạc để ngửi.
Bạn có thể giảm nguy cơ co thắt động mạch vành bằng cách ngăn ngừa xơ vữa động mạch. Hãy thực hiện những điều sau đây:
Các cơn co thắt động mạch vành có thời gian khác nhau. Chúng có thể kéo dài từ 5 đến 30 phút khiến người bệnh mất ý thức. Như đã đề cập, sự co thắt kéo dài có thể dẫn đến nhồi máu cơ tim.
Co thắt động mạch vành tim là tình trạng động mạch tạm thời co thắt gây thiếu máu cơ tim (có thể hồi phục). Trong khi nhồi máu cơ tim là tổn thương hoại tử mô cơ tim do mạch vành tắc nghẽn. Co thắt thường xảy ra trên mạch máu bình thường hoặc hẹp nhẹ, còn nhồi máu cơ tim truyền thống do mảng xơ vữa nứt vỡ.
Co thắt mạch vành là tình trạng tim mạch không nên xem nhẹ, bởi những cơn co thắt thoáng qua cũng có thể để lại hậu quả nghiêm trọng nếu không được kiểm soát kịp thời. Việc nhận biết sớm các dấu hiệu bất thường, kết hợp với lối sống lành mạnh và tuân thủ chỉ định điều trị của bác sĩ sẽ góp phần quan trọng trong việc bảo vệ sức khỏe tim mạch lâu dài.
