Men gan cao phản ánh các bất thường trong gan cần được điều chỉnh sớm. Một số thay đổi trong lối sống sẽ giúp ích cho mục tiêu này. Khi bị men gan cao kiêng gì, cùng ECO Pharma tìm hiểu trong bài viết sau đây.

Người bị men gan cao kiêng gì?
Gan tham gia vào quá trình thải độc, chuyển hóa thuốc và chất dinh dưỡng, sản xuất protein cần thiết cho đông máu và miễn dịch, tạo mật hỗ trợ tiêu hóa chất béo; đồng thời dự trữ vitamin, khoáng chất và glycogen để cung cấp năng lượng cho cơ thể. Vì vậy tất cả những gì chúng ta tiêu thụ hàng ngày từ đồ ăn thức uống cho đến các loại thuốc men và thực phẩm bổ sung đều ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe gan.
Đối với tình trạng men gan tăng cao cho thấy đã có viêm và tổn thương, một số loại chất có thể gây viêm, tăng gánh nặng chuyển hoá cần phải hạn chế hoặc tạm ngừng tiêu thụ. Ngoài ra những thói quen sinh hoạt, căng thẳng cũng ảnh hưởng đến cách gan hoạt động và nghỉ ngơi nên khi men gan cao cần phải điều chỉnh lại sao cho khoa học.
Men gan cao kiêng gì? Đây là danh sách những thứ cần bỏ hẳn hoặc tạm ngưng:
1. Rượu, bia, đồ uống có cồn
Khi bị men gan cao có uống rượu được không? Đây là nhóm chất kích thích cần phải ngừng ngay khi được chẩn đoán men gan cao. Độc tố acetaldehyde được gan chuyển hoá từ ethanol trong các loại đồ uống có cồn có khả năng phá hủy cấu trúc tế bào gan, gây stress oxy hóa và kích hoạt phản ứng viêm. Vì vậy nếu tiếp tục uống rượu bia các tổn thương sẽ không được phục hồi, ngày càng trở nên nghiêm trọng. Các tổn thương cấp tính có thể tiến triển thành các bệnh mãn tính như gan nhiễm mỡ do rượu, viêm gan do rượu, xơ gan và ung thư gan; các tổn thương mãn tính có nguy cơ tiến triển xấu dần và tiên lượng kém hơn. (1)
2. Các thuốc và thảo dược
Người bệnh men gan cao nên kiêng gì? Ngưng sử dụng các loại thuốc và thảo dược là cần thiết để giúp gan phục hồi vì một số hoạt chất có thể gây độc tế bào gan hoặc kích hoạt phản ứng miễn dịch bất thường làm tổn thương tăng nặng.
Phần lớn thuốc, thảo dược và hoạt chất ngoại sinh sau khi được hấp thu sẽ được gan xử lý thông qua hệ enzyme cytochrome P450 (CYP). Quá trình này giúp biến đổi các chất ngoại lai thành dạng dễ tan trong nước để đào thải qua thận hoặc mật; nhưng đồng thời cũng có thể tạo ra các chất trung gian có độc tính nếu hoạt chất không được kiểm soát tốt về liều lượng và độ tinh khiết. Vì vậy việc sử dụng thuốc hoặc thảo dược trong lúc men gan cao đặc biệt các sản phẩm không rõ nguồn gốc là không an toàn.
3. Cà phê và trà
Cà phê và trà chứa nhiều caffeine là nhóm đồ uống nên tạm ngưng khi được chẩn đoán men gan cao. Lý do là caffeine được chuyển hoá tại gan nên có thể trở thành gánh nặng cho gan trong lúc đang suy yếu. Tăng gánh nặng chuyển hóa sẽ làm chậm quá trình phục hồi, thậm chí có thể khiến tổn thương nghiêm trọng hơn.
Ngoài ra caffeine còn kích thích hệ thần kinh trung ương dễ gây rối loạn giấc ngủ. Vì hoạt động thải độc và tái tạo gan diễn ra trong giấc ngủ nên caffeine có thể gián tiếp làm chậm quá trình phục hồi tổn thương.
4. Bỏ bữa, ăn khuya, ăn uống không có giờ giấc khoa học
Thói quen ăn uống thất thường cần được điều chỉnh ngay khi bị men gan cao. Bởi gan tham gia điều hòa đường huyết, chuyển hóa lipid và dự trữ năng lượng nên việc bỏ bữa hoặc thay đổi thời điểm ăn liên tục sẽ gây rối loạn nhịp chuyển hóa, làm các tổn thương tăng nặng tình trạng viêm gan và gan nhiễm mỡ. Ăn khuya cũng cản trở quá trình nghỉ ngơi, thải độc và tái tạo tế bào của gan vào ban đêm. Nghiên cứu trên cho thấy thói quen ăn sát giờ ngủ làm tăng nguy cơ gan nhiễm mỡ không do rượu.
Ngoài ra các nghiên cứu về nhịp sinh học cho thấy ăn muộn hoặc rối loạn thời điểm ăn uống khiến hoạt động chuyển hóa của gan bị mất đồng bộ, làm tích tụ mỡ gan và khiến men gan khó giảm. Bỏ bữa sáng cũng có liên quan đến nguy cơ gan nhiễm mỡ cao hơn và rối loạn độ nhạy insulin.
5. Stress, căng thẳng quá mức
Gan là cơ quan tiếp nhận và lọc một lượng lớn vật chất lạ và sau đó duy trì khả năng dung nạp miễn dịch trong điều kiện sinh lý. Tuy nhiên trong điều kiện căng thẳng khả năng dung nạp miễn dịch sẽ bị gián đoạn dẫn đến viêm gan. Sự sản sinh quá mức hormone gây stress (cortisol) đã được xác định là một trong những yếu tố góp phần vào quá trình này. Hơn nữa tăng cortisol còn gây mất cân bằng chuyển hóa đường, chất béo ảnh hưởng đến cách gan hoạt động.
Vì vậy trong những thời điểm men gan tăng cao người bệnh nên làm việc, nghỉ ngơi hợp lý; tránh căng thẳng quá mức để gan được phục hồi tốt hơn.
6. Thuốc lá
Khói thuốc chứa nicotine, carbon monoxide và nhiều chất độc tạo ra gốc tự do, chúng vừa khiến gan phải làm việc nhiều hơn để thải độc vừa làm tăng stress oxy hóa gây tổn thương tế bào gan. Hút thuốc lá hoặc hít phải khói thuốc lá thụ động có thể làm cho các tổn thương trở nặng dẫn đến men gan khó giảm. Nghiêm trọng hơn nó có thể gây ra nguy cơ ung thư gan đặc biệt ở gan nhiễm mỡ và viêm gan do rượu mãn tính.
Viện Ung thư Quốc gia Mỹ và Hiệp hội Ung thư Mỹ khuyến cáo mọi người nên bỏ thuốc lá vì nguy cơ ung thư gan. (2)
7. Thức khuya, ngủ không đủ giấc
Người bị men gan cao cần tránh thức khuya, thiếu ngủ vì các yếu tố này sẽ làm chậm tốc độ phục hồi và có thể làm cho tổn thương nặng hơn. Thời gian ngủ là lúc gan được nghỉ ngơi để hồi phục và tái tạo. Nếu thức khuya, thiếu ngủ nhịp sinh học của gan bị rối loạn sẽ dẫn đến tái tạo tế bào gan kém hiệu quả. Hơn nữa thiếu ngủ cũng làm tăng hormone cortisol và thúc đẩy viêm khiến tổn thương nặng hơn.
Xem thêm: Xây dựng thực đơn cho người men gan cao theo 8 nguyên tắc
Men gan cao kiêng ăn gì?
Ăn uống là một phần quan trọng trong điều trị các tổn thương gan khác nhau. Một số thực phẩm có thể giúp giảm viêm, tăng cường sức đề kháng để hỗ trợ gan phục hồi nhưng nhiều loại thực phẩm khác thì ngược lại. Vì vậy biết được khi bị men gan cao kiêng ăn gì sẽ giúp ích cho mục tiêu phục hồi tổn thương và giảm men gan.
Dưới đây là những loại thực phẩm khi bị men gan cao cần kiêng ăn:
1. Thực phẩm nhiều dầu, mỡ
Ở người men gan cao, tế bào gan bị viêm nên khả năng phân giải chất béo suy giảm dẫn đến tích tụ mỡ trong gan và làm men gan tăng kéo dài. Không chỉ vậy các thực phẩm chiên ở nhiệt độ cao còn tạo ra nhiều gốc tự do làm tăng stress oxy hóa gây phá hủy tế bào gan. Đây là lý do nhóm thực phẩm này đứng đầu danh sách men gan cao không nên ăn gì.
Các thực phẩm nhiều dầu mỡ phổ biến như thực phẩm chế biến sẵn (xúc xích và các loại thịt hộp; khoai tây, gà rán chiên công nghiệp, mì gói, đồ ăn vặt công nghiệp…), món ăn chiên ngập dầu, các phần thịt nhiều mỡ như nội tạng, ba chỉ, da.

2. Thực phẩm chứa nhiều muối
Tiêu thụ các thực phẩm nhiều muối gây tích nước trong cơ thể khiến gan phải làm việc nhiều hơn để cân bằng. Khi gan đang suy yếu tình trạng này dễ dẫn đến phù nề, nặng bụng, thậm chí có thể tiến triển thành cổ trướng. Ngoài ra chúng còn làm tăng viêm, ảnh hưởng đến huyết áp, gây áp lực tĩnh mạch cửa gan làm cho tổn thương khó phục hồi. Do đó những loại thực phẩm này cần tạm ngừng hoặc hạn chế tiêu thụ trong lúc men gan cao.
Các loại thực phẩm nhiều muối phổ biến như thực phẩm chế biến sẵn, các món mặn, dưa cà muối, các loại mắm.
3. Thực phẩm chế biến sẵn
Thực phẩm chế biến sẵn như xúc xích, lạp xưởng, thịt hộp, khoai chiên, gà rán, mì gói chứa nhiều chất béo xấu, đường tinh luyện, muối và chất phụ gia. Đây là các chất gây viêm, gây tích tụ mỡ và tăng gánh nặng chuyển hóa nên có hại cho gan. Trong lúc men gan tăng cao chúng cần được tạm ngưng hoặc hạn chế tiêu thụ. Ngay cả lúc gan khỏe mạnh những loại thực phẩm này cũng nên được hạn chế.

4. Đường tinh luyện và thực phẩm ngọt
Thực phẩm chứa nhiều đường tinh luyện và các món ngọt là nhóm đồ ăn mà người bị men gan cao cũng cần kiêng ăn. Bánh kẹo, trà sữa, nước ngọt, kem và các sản phẩm chứa fructose cao khiến gan phải chuyển hóa đường dư thừa thành mỡ, thúc đẩy gan nhiễm mỡ và làm tăng men gan. Ở người đang có men gan cao, ăn nhiều đồ ngọt khiến gan quá tải, phản ứng viêm tăng mạnh và khả năng phục hồi kém hơn.
5. Các loại thịt đỏ, nội tạng
Nhiều người băn khoăn men gan cao có ăn được thịt lợn không hoặc có nên kiêng toàn bộ thịt đỏ và nội tạng không. Các loại thịt này chứa một lượng lớn cholesterol và chất béo bão hoà nên tốt nhất hãy hạn chế tiêu thụ trong lúc men gan tăng cao.
Các nghiên cứu chỉ ra rằng cholesterol tích tụ trong tế bào gan gây ra stress oxy hóa, kích hoạt giải phóng các cytokine gây viêm và có thể dẫn đến xơ hóa hoặc thúc đẩy quá trình viêm và xơ hóa; trong khi chất béo bão hoà gây kháng insulin và nhiễm độc nội độc tố, đồng thời làm tăng đáng kể nhiều ceramide huyết tương có thể dẫn đến viêm, rối loạn chuyển hoá tại gan và nguy cơ tiểu đường.
6. Hải sản sống hoặc nấu chưa chín
Men gan cao có được ăn hải sản không? Các món sống như hàu sống, sashimi, gỏi cá có thể chứa vi khuẩn Vibrio, ký sinh trùng Giardia gây ngộ độc thực phẩm hoặc sán lá gan gây viêm gan. Khi men gan cao tốt nhất nên tránh ăn hải sản sống hoặc chưa được nấu chín kỹ vì nếu bị nhiễm mầm bệnh lúc này gan sẽ càng suy yếu do viêm nặng hơn và áp lực thải độc từ các thuốc dùng điều trị ngộ độc thực phẩm.
7. Các món ăn nhiều gia vị cay nóng
Ăn ớt nhiều có làm tăng men gan không? Ớt thậm chí còn tốt cho gan, capsaicin của nó đã được chứng minh là có tác dụng bảo vệ gan khỏi tổn thương. Mặc dù vậy tiêu thụ các chế phẩm ớt và các thực phẩm chứa gia vị này thì khác vì chúng còn chứa nhiều loại chất có thể gây hại trực tiếp cho gan; ví dụ như tương ớt và các món ăn cay chứa muối, đường, chất phụ gia, chất béo bão hoà, tinh bột tinh chế gây viêm, rối loạn chuyển hóa.
Hơn nữa các loại thực phẩm như vậy còn gây rối loạn môi trường ruột và cách vi khuẩn đường ruột hoạt động ảnh hưởng xấu đến gan làm cho tổn thương khó phục hồi. Các nghiên đã chỉ ra các chất chuyển hóa của vi khuẩn do sự mất cân bằng nội môi và rối loạn hệ vi sinh vật đóng vai trò quan trọng trong bệnh gan.
8. Thực phẩm nhiễm độc, hóa chất
Các loại thực phẩm ôi thiu, thực phẩm không rõ nguồn gốc, các món ăn đường phố không vệ sinh có nguy cơ nhiễm nấm, hoá chất và các loại vi khuẩn gây ngộ độc thực phẩm. Chúng gây rối loạn môi trường ruột ảnh hưởng xấu đến gan, mặt khác chúng gây tăng viêm và tăng áp lực thải độc tại gan làm cho gan thêm suy yếu. Đặc biệt là thực phẩm nhiễm độc tố aflatoxin từ nấm Aspergillus có khả năng phá hủy tế bào gan, thúc đẩy phản ứng viêm làm cho tổn thương gan nghiêm trọng hơn. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) xếp aflatoxin vào nhóm chất gây ung thư gan mạnh nhất, ngay cả khi hấp thụ ở liều rất thấp.
Do đó người đang bị men gan cao cần đặc biệt thận trọng trong ăn uống; tốt nhất nên tránh ăn uống bên ngoài vì khó kiểm soát được nguồn gốc thực phẩm.
9. Thực phẩm chứa carb tinh chế
Men gan cao ăn xôi được không? Những thực phẩm giàu carb tinh chế như xôi, bánh mì trắng, bún, phở nên hạn chế tiêu thụ trong lúc gan đang suy yếu. Vì carb tinh chế gây tăng đường huyết nhanh sau ăn buộc gan phải chuyển lượng đường dư thừa thành mỡ dẫn đến tích tụ mỡ trong gan, hơn nữa nó còn gây viêm nên có thể làm cho các tổn thương do gan nhiễm mỡ trở nặng.
Ngoài tác động đơn thuần từ carb tinh chế, các chất khác được thêm vào khi chế biến các loại thực phẩm này cũng có thể ảnh hưởng xấu đến gan. Ví dụ chất phụ gia trong các loại gia vị và chất bảo quản.
Cần ăn kiêng trong bao lâu khi bị men gan cao?
Những người bị men gan cao do tổn thương cấp tính (dưới 6 tháng) nên điều chỉnh sinh hoạt, việc dùng thuốc, thực phẩm chức năng và chế độ ăn phù hợp cho đến khi gan phục hồi hoàn toàn. Nhưng rượu bia, các thực phẩm độc hại nên ngưng hẳn, các thực phẩm không có lợi cho gan và sức khỏe chung nên hạn chế lâu dài, các thói quen sinh hoạt không khoa học sau khi đã được điều chỉnh nên duy trì suốt đời.
Đối với các tình trạng men gan cao do tổn thương mãn tính, tất cả những thay đổi trên cần duy trì lâu dài để ngăn bệnh nặng thêm và các biến chứng đe dọa sức khỏe.
Những sai lầm thường gặp khi kiêng khem cho người men gan cao
Việc áp dụng những cách kiêng khem thiếu khoa học, không phù hợp để cố gắng hạ men gan vẫn thường xảy ra do chủ quan hoặc thiếu hiểu biết. Những sai lầm phổ biến nhất là:
- Kiêng một số thực phẩm quá mức dẫn đến suy dinh dưỡng. Ví dụ cắt bỏ hầu hết tinh bột, đạm và chất béo khiến cơ thể thiếu năng lượng, gan không có đủ dưỡng chất để tái tạo tế bào. Áp dụng các chế độ ăn kiêng khắc nghiệt gây thiểu dưỡng dẫn đến thể trạng suy kiệt và gan không thể phục hồi.
- Áp dụng các mẹo dân gian không kiểm chứng như uống một số loại lá cây, rễ cây hoặc ăn các món ăn “mát gan” để chữa trị nhưng chúng lại gây hại gan do dùng sai cách hoặc bản thân chúng chứa các chất độc hại.
- Áp dụng các cách detox cơ thể quá mức ví dụ như nhịn ăn gián đoạn liên tục, uống quá nhiều nước ép trái cây, củ quả gây mất cân bằng điện giải và gan phải làm việc nặng hơn để xử lý.
- Bỏ thuốc điều trị vì cho rằng gây nóng gan dẫn đến tổn thương không được kiểm soát tốt và trở nặng.
Tóm lại đối với thắc mắc người men gan cao kiêng gì, kiêng ăn gì, người bệnh bỏ rượu bia, thuốc lá, đồ ăn nhiều dầu mỡ, đường tinh luyện, thực phẩm chế biến sẵn, hải sản sống, thực phẩm bị nấm mốc và tuyệt đối tránh dùng thuốc - thảo dược không rõ nguồn gốc để ngăn ngừa thêm tổn thương cho tế bào gan; đồng thời duy trì ăn uống đúng giờ, ngủ đủ giấc, kiểm soát căng thẳng và tái khám định kỳ sẽ giúp ổn định men gan hiệu quả hơn và giảm nguy cơ biến chứng về gan trong tương lai.





