Sau phẫu thuật thay van tim, việc ăn các thực phẩm không phù hợp sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến quá trình hồi phục và có thể làm tăng các nguy cơ biến chứng tim mạch. Vì vậy có một số loại thực phẩm người bệnh cần tránh ăn. Thay van tim không nên ăn gì? Cùng ECO Pharma tìm hiểu ngay trong bài viết sau.
Mổ thay van tim kiêng ăn gì? Thay van tim là một cuộc đại phẫu gây mất nhiều máu và suy kiệt sức khỏe. Người bệnh cần được chăm sóc chu đáo để giảm các nguy cơ biến chứng, nhanh chóng phục hồi quay trở lại cuộc sống thường nhật. Chế độ ăn uống là một phần quan trọng trong giai đoạn này. Những gì người bệnh ăn vào sẽ mang lại lợi ích cho tim mạch hoặc ngược lại, vì vậy bên cạnh những loại thực phẩm nên ăn thì cũng có một số loại cần tránh. Bởi vì chúng có thể làm chậm tốc độ phục hồi hoặc gây nguy hiểm cho tim mạch lúc này.
Các thực phẩm cần tránh chẳng hạn như:
Sau thay van tim, người bệnh thường phải dùng thuốc chống đông để ngăn cục máu đông hình thành. Tuy nhiên, thực phẩm giàu vitamin K có thể làm giảm hiệu quả của thuốc, khiến máu dễ đông hơn. Ngược lại, các loại gia vị như tỏi, gừng, nghệ lại làm tăng tác dụng của thuốc, gây chảy máu khó kiểm soát.
Vì vậy, người bệnh cần duy trì lượng vitamin K ổn định, tham khảo ý kiến bác sĩ để điều chỉnh chế độ ăn phù hợp.
Muối là nguyên nhân chính gây tăng huyết áp, khiến cơ thể tích nước, làm tim quá tải, dễ dẫn đến suy tim. Bên cạnh đó, caffeine cũng làm tăng nhịp tim, huyết áp, gây căng thẳng cho hệ tim mạch. Do đó, người bệnh nên kiểm soát lượng caffeine và muối tiêu thụ mỗi ngày để duy trì huyết áp ổn định, bảo vệ tim sau phẫu thuật thay van tim.
Ăn nhiều chất béo bão hòa, cholesterol cũng dẫn đến xơ vữa động mạch, cản trở lưu thông máu và tăng nguy cơ đột quỵ. Vậy nên, sau khi thay van tim, người bệnh cần kiểm soát lượng cholesterol để bảo vệ tim mạch, hạn chế biến chứng nguy hiểm.
Sau phẫu thuật, hệ miễn dịch sẽ yếu đi khiến cơ thể dễ nhiễm trùng hơn. Nhiễm trùng lúc này rất nguy hiểm vì dễ dẫn đến viêm nội tâm mạc gây suy tim.
Một số thực phẩm có thể mang theo mầm bệnh rất dễ lây lan khi tiếp xúc. Vì vậy, người bệnh phải tuân thủ ăn chín, uống sôi và tránh tiếp xúc với thực phẩm sống trong thời gian chưa phục hồi.
Thừa cân, béo phì khiến tim quá tải, đồng thời làm tăng nguy cơ mắc cao huyết áp, rối loạn mỡ máu và tiểu đường – yếu tố nguy cơ gây bệnh về tim. Sau phẫu thuật, người bệnh nên duy trì cân nặng hợp lý để tim hoạt động hiệu quả, đồng thời kéo dài tuổi thọ của van tim mới.
Nhưng một số loại thực phẩm giàu calo, nhiều đường, chất béo xấu dễ gây tăng cân và tăng các chỉ số ảnh hưởng xấu đến tim mạch. Vì vậy, cần loại bỏ chúng trong chế độ ăn uống.
Dưới đây là những nhóm thực phẩm cần hạn chế sau khi thay van tim:
Vitamin K cần thiết cho quá trình đông máu, nhưng việc tiêu thụ quá nhiều sẽ làm giảm hiệu quả của thuốc chống đông. Tăng hoặc giảm đột ngột lượng vitamin K dễ gây rối loạn đông máu, hình thành cục máu đông hoặc chảy máu không kiểm soát. Vì vậy, các thực phẩm giàu vitamin K cần phải hạn chế trong chế độ ăn uống của người bệnh trong vài tuần đầu tiên sau phẫu thuật.(1)
Muối là yếu tố chính gây tăng huyết áp, tăng nguy cơ suy tim. Đối với người vừa thay van tim, việc ăn quá nhiều muối sẽ gây giữ nước trong cơ thể dẫn đến phù nề và tăng nguy cơ suy tim do tim phải làm việc quá tải. Vì vậy, cần hạn chế thêm muối vào đồ ăn cũng như không nên ăn các thực phẩm nhiều muối.
Trả lời câu hỏi thay van tim không nên ăn gì, chất béo bão hòa và chất béo chuyển hóa làm tăng cholesterol xấu (LDL-c), góp phần gây xơ vữa động mạch, rối loạn lipid, hình thành huyết khối, ảnh hưởng xấu đến hoạt động của van tim nhân tạo. Việc ăn quá nhiều các thực phẩm chứa hai loại chất béo này như thịt đỏ, thực phẩm chế biến sẵn làm gia tăng các biến chứng tim mạch sau phẫu thuật, vì vậy cần phải hạn chế.
Thay van tim cần kiêng ăn gì? Caffeine có thể gây rối loạn nhịp tim, tăng huyết áp, ảnh hưởng tiêu cực đến quá trình phục hồi sau khi thay van tim. Caffeine còn làm cơ thể mất nước, ảnh hưởng đến giấc ngủ – yếu tố cần thiết để cơ thể hồi phục nhanh chóng.
Theo Thư viện Y khoa Quốc gia Mỹ, uống caffeine thường gây hẹp van động mạch chủ (AVS), tác động tiêu cực đến van tim nhân tạo theo thời gian (2). Mỗi khi tiêu thụ thêm 2 cốc cà phê/ngày, nguy cơ mắc AVS tăng 11%. Ngoài ra, caffeine còn có thể tương tác với thuốc chống đông, dễ gây chảy máu hoặc huyết khối. Vì vậy, trong thời gian chờ cơ thể phục hồi, người bệnh không nên tiêu thụ cà phê và các thực phẩm chứa caffeine khác.
Việc tiêu thụ quá nhiều đường có thể gây tăng cân, làm tăng mức triglyceride trong máu và gia tăng nguy cơ mắc hội chứng chuyển hóa – một trong những yếu tố nguy hiểm đối với sức khỏe tim mạch. Đường tinh luyện chứa nhiều calo rỗng, không mang lại giá trị dinh dưỡng nhưng lại gây rối loạn chuyển hóa trong cơ thể. Sau phẫu thuật, người bệnh cần hạn chế tiêu thụ các thực phẩm nhiều đường để không làm ảnh hưởng đến quá trình phục hồi.
Mặc dù capsaicin trong ớt thường hỗ trợ tuần hoàn máu, nhưng thực phẩm cay lại dễ gây kích ứng hệ tiêu hóa, nhất là với người đang dùng thuốc chống đông máu, thuốc điều trị tim mạch. Một số hợp chất trong đồ ăn cay còn tác động tiêu cực đến quá trình chuyển hóa thuốc, tăng nguy cơ chảy máu, huyết khối. Đó là lý do vì sao, sau phẫu thuật thay van tim lại cần phải hạn chế tiêu thụ các thực phẩm cay nóng.
Thực phẩm giàu purin là câu trả lời cho vấn đề thay van tim không nên ăn gì. Các loại thực phẩm này thường khiến nồng độ axit uric trong máu gia tăng, gây bệnh gout, làm chứng viêm nặng hơn, ảnh hưởng xấu đến hệ tim mạch.(3)
Bên cạnh thay van tim không nên ăn gì, người bệnh cần bổ sung thực phẩm lành mạnh để tim hoạt động hiệu quả:
Bổ sung rau xanh, trái cây cung cấp vitamin, khoáng chất, chất xơ, chất chống oxy hóa, giúp bảo vệ tế bào tim, giảm cholesterol xấu (LDL) và thúc đẩy tiêu hóa. Kali và magie trong một số loại rau củ, trái cây cũng giúp điều hòa huyết áp, giảm nguy cơ rối loạn nhịp tim.
Người bệnh nên ưu tiên ăn bông cải xanh, súp lơ trắng, cà rốt, ớt chuông và các loại trái cây giàu vitamin C như cam, bưởi, kiwi, cùng quả giàu chất xơ như táo, lê, lựu. Ngoài ra, dâu tây, việt quất chứa flavonoid cũng có lợi cho tim mạch.
Ngũ cốc nguyên hạt giàu chất xơ, vitamin nhóm B, khoáng chất (sắt, magie, kẽm) và chất chống oxy hóa. Những chất này giúp điều hòa huyết áp, hỗ trợ tiêu hóa, giảm nguy cơ tim mạch và sức khỏe tổng thể.
Thay vì sử dụng bột mì tinh chế như bánh mì trắng, bánh ngọt, bánh quy, hãy ưu tiên bánh mì nguyên cám, gạo lứt, lúa mạch, mì ống nguyên hạt, yến mạch. Khi mua thực phẩm, bạn nên kiểm tra nhãn để chọn sản phẩm ít muối, giàu chất xơ (tối thiểu 5 gram mỗi khẩu phần).
Chất béo từ cá giàu omega-3 có khả năng giảm mỡ máu (triglyceride) và chống viêm. Vì vậy, bổ sung cá béo đều đặn giúp ổn định nhịp tim, huyết áp và giảm nguy cơ xơ vữa động mạch, đặc biệt có lợi cho người vừa thay van tim.
Các loại cá giàu omega-3 người bệnh nên ăn là cá hồi, cá thu, cá trích, cá mòi. Ngoài ra, các nguồn omega-3 từ thực vật như hạt lanh, quả óc chó, dầu hạt cải, đậu nành cũng mang lại lợi ích tương tự .
Khi chế biến cá, bạn nên hấp, luộc, nướng hoặc áp chảo với ít dầu để bảo toàn dưỡng chất, tránh chiên rán vì có thể làm giảm lợi ích của omega-3 và tạo ra chất béo xấu. Đặc biệt, người bệnh cần hạn chế cá đóng hộp chứa nhiều muối để tránh làm tăng huyết áp.
Thịt gà (bỏ da) là nguồn protein chất lượng cao, giàu sắt và kẽm nên dùng thay thế cho thịt đỏ trong chế độ ăn của người sau thay van tim.
Người bệnh nên ăn ức gà, lườn gà, thịt đùi không da, nấu bằng cách hấp, luộc, nướng, áp chảo ít dầu, kết hợp với rau xanh, ngũ cốc nguyên hạt để cân bằng dinh dưỡng. Tránh các loại thịt gia cầm chế biến sẵn như gà rán, gà ủ muối, khô gà vì chúng chứa nhiều muối, chất béo không tốt.
Các loại đậu là nguồn protein thực vật dồi dào, giàu chất xơ, vitamin, khoáng chất. Ăn nhóm thực phẩm này giúp làm giảm LDL-c (cholesterol xấu), ổn định đường huyết, kiểm soát cân nặng, giảm viêm và bảo vệ tim mạch. Đặc biệt đậu lăng rất tốt cho huyết áp, đậu xanh tốt cho tiêu hóa, đậu nành chứa isoflavone tốt để giảm cholesterol.
Ngoài ra, hạt óc chó, hạnh nhân, hạt lanh, hạt chia cung cấp omega-3, tốt cho tim mạch.
Các thực phẩm này nên chế biến dưới dạng súp, hầm, salad, sữa hạt để dễ tiêu hóa. Thay van tim không nên ăn gì? Người bệnh tránh ăn đậu đóng hộp nhiều muối, hạt rang muối hoặc tẩm gia vị vì không tốt cho sức khỏe tim mạch.
Sữa và các chế phẩm từ sữa cung cấp canxi, protein, vitamin D, giúp xương chắc khỏe, hỗ trợ cơ bắp và tốt cho tim mạch, ngoại trừ sữa nguyên kem. Sữa ít béo giúp bổ sung canxi, giảm nguy cơ loãng xương, hỗ trợ phục hồi và kiểm soát cân nặng.
Ở người không dung nạp lactose, nên thay thế bằng sữa không đường lactose hoặc sữa thực vật như sữa hạnh nhân, sữa đậu nành không đường. Khi chọn sữa, bạn nên ưu tiên sữa tách béo (0%), sữa ít béo (1% – 2%), sữa chua hoặc phô mai ít béo. Hạn chế sữa chứa đường, hương liệu nhân tạo vì dễ gây béo phì, tiểu đường.
Không phải tất cả chất béo đều có hại cho tim. Dầu thực vật là nguồn chất béo tốt cho tim mạch vì giúp giảm cholesterol xấu (LDL-c), tăng cholesterol tốt (HDL-c).
Các loại dầu thực vật lành mạnh người bệnh nên ăn sau phẫu thuật như dầu ô liu, dầu hạt cải, dầu hướng dương, dầu mè. Chúng chứa axit béo không bão hòa giúp giảm viêm, ổn định huyết áp, ngăn ngừa xơ vữa động mạch.
Để giữ nguyên dưỡng chất, bạn nên chọn dầu ép lạnh, dùng cho món trộn, xào, tránh chiên rán ở nhiệt độ cao.
Tìm hiểu thêm thông tin: Món ăn tốt cho người thay van tim.
Khi đã biết thay van tim không nên ăn gì, dưới đây là gợi ý thực đơn hàng ngày mà bạn có thể tham khảo:
Bữa sáng nên cung cấp đủ năng lượng, protein lành mạnh và chất xơ để tim hoạt động hiệu quả.
Gợi ý thực đơn bữa sáng:
Bữa trưa cần đảm bảo đủ nhóm thực phẩm gồm tinh bột tốt, protein lành mạnh, rau xanh và chất béo không bão hòa.
Gợi ý thực đơn bữa trưa:
Bữa tối nên ăn các thực phẩm dễ tiêu hoá, hạn chế muối, chất béo để giảm tải cho hệ tiêu hóa và tim.
Gợi ý thực đơn bữa tối:
Bữa phụ giúp duy trì mức năng lượng ổn định, ức chế cơn đói và giảm nguy cơ tiêu thụ thực phẩm không lành mạnh. Người bệnh nên tránh đồ ăn vặt chế biến sẵn, nhiều đường, muối.
Gợi ý thực đơn bữa phụ:
Ngoài quan tâm thay van tim kiêng ăn gì, người bệnh cũng cần lưu ý các nguyên tắc dinh dưỡng sau:
Thay van tim không nên ăn gì? Chế độ ăn uống sau phẫu thuật thay van ảnh hưởng trực tiếp quá trình phục hồi sau phẫu thuật và sức khỏe tim mạch lâu dài. Việc kiểm soát muối, chất béo, đường và duy trì cân nặng hợp lý sẽ giúp người bệnh phục hồi tốt hơn, giảm nguy cơ biến chứng. Hãy xây dựng một thực đơn khoa học, cân bằng dinh dưỡng và kết hợp lối sống lành mạnh để bảo vệ trái tim khỏe mạnh.
