Thức đêm ngủ ngày là thói quen ngày càng phổ biến nhưng ít ai hiểu rõ tác hại của thức đêm ngủ ngày nghiêm trọng đến mức nào. Cùng ECO Pharma tìm hiểu thức đêm ngủ ngày có sao không và các giải pháp giúp quay về nếp sinh hoạt khoa học.
Thức đêm ngủ ngày là tình trạng đảo lộn nhịp sinh học tự nhiên của cơ thể. Thay vì ngủ một giấc đầy đủ vào ban đêm và hoạt động vào ban ngày thì lại thức xuyên đêm và ngủ bù vào ban ngày. Nguyên nhân có thể do học tập, làm việc ca đêm, chơi game hoặc xem phim đến khuya. Tuy nhiên trong một số trường hợp là do mắc phải các bệnh lý mãn tính.
Tuy nhiên cho dù xuất phát từ bất kỳ lý do nào đều là không khoa học và gây hại cho sức khỏe. Bởi vì giấc ngủ ban đêm là thiết yếu để cơ thể phục hồi, nếu gián đoạn kéo dài sẽ đẩy nhanh tốc độ lão hóa và dẫn đến bệnh tật.
Thức đêm ngủ ngày làm đảo lộn nhịp sinh học tự nhiên. Trong ngắn hạn sự đảo lộn này sẽ gây mệt mỏi, thiếu năng lượng và sự tập trung nhưng về lâu dài sẽ gây ra các vấn đề sức khỏe nghiêm trọng.
Một người duy trì lối sống không khoa học này có nguy cơ cao sẽ gặp phải các vấn đề sức khỏe gồm:
Ban đêm là thời điểm não bộ nghỉ ngơi, phục hồi và sắp xếp lại thôtng tin đã tiếp nhận trong ngày. Khi bạn thức đêm ngủ bù vào ban ngày, quá trình này bị gián đoạn khiến khả năng ghi nhớ và tiếp thu giảm đáng kể.
Theo nghiên cứu thiếu ngủ ảnh hưởng đến chức năng nhận thức, làm giảm khả năng tập trung, ghi nhớ và xử lý tình huống. Người thường xuyên thức khuya dễ rơi vào trạng thái lơ đãng, phản ứng chậm và dễ đưa ra quyết định sai lầm. Dù có cố gắng học tập hay làm việc về đêm, hiệu suất vẫn kém do não bộ không được nghỉ ngơi đúng cách.(1)
Giấc ngủ đêm giúp điều hòa hormone kiểm soát cảm giác đói và no. Khi ngủ ít, cơ thể sẽ giảm tiết leptin (hormone tạo cảm giác no) và tăng tiết ghrelin (hormone kích thích thèm ăn) dẫn đến tăng cảm giác đói, đặc biệt là thèm các món nhiều tinh bột và chất béo.(2)
Không những vậy quá trình chuyển hóa chất béo chủ yếu diễn ra vào ban đêm. Khi thức đêm ngủ ngày hoạt động này bị rối loạn sẽ khiến cơ thể tích tụ mỡ dư thừa nhiều hơn, đặc biệt ở vùng bụng, đùi và mông.
Một trong những mối nguy cơ lớn nhất là ảnh hưởng đến tim mạch. Sự đảo lộn chu kỳ sinh học làm tăng hoạt động của hệ thần kinh giao cảm từ đó sẽ khiến tim hoạt động quá tải.
Nghiên cứu cho thấy những người ngủ ít hơn 6 tiếng mỗi đêm có nguy cơ cao mắc bệnh tim mạch và đột quỵ. Tình trạng tăng cân đi kèm rối loạn mỡ máu, tiểu đường sẽ càng làm tăng nguy cơ này lên nhiều lần.
Thức đêm ngủ ngày còn ảnh hưởng đến thính lực và thị lực. Đối với thị lực, khi thức khuya mắt sẽ phải làm việc liên tục trong điều kiện ánh sáng yếu nên dễ bị mỏi, khô, đỏ và giảm khả năng điều tiết. Việc tiếp xúc lâu với ánh sáng xanh từ thiết bị điện tử còn làm tổn thương võng mạc và gây thoái hóa điểm vàng sớm.
Đối với thính lực, các nghiên cứu chỉ ra rằng thiếu ngủ làm giảm lượng máu cung cấp đến tai trong dẫn đến hiện tượng ù tai, đau tai, thậm chí suy giảm thính lực. Căng thẳng thần kinh do thiếu ngủ sẽ làm trầm trọng thêm các triệu chứng này, đặc biệt ở người có sẵn các bệnh lý tai mũi họng.
Một trong những tác hại là ảnh hưởng đến sức khỏe tâm thần. Khi nhịp sinh học bị đảo lộn, hormone cortisol (hormone gây căng thẳng) có xu hướng tăng cao. Điều này khiến bạn dễ rơi vào trạng thái căng thẳng, mệt mỏi kéo dài, khó kiểm soát cảm xúc.
Về lâu dài rối loạn giấc ngủ có thể làm suy giảm chức năng não bộ dẫn đến các vấn đề như trầm cảm, rối loạn lo âu và mất ngủ mãn tính. Nhiều nghiên cứu cho thấy người có thói quen ngủ muộn và ngủ không đúng giờ có nguy cơ mắc các rối loạn tâm thần cao hơn hẳn so với người có giờ ngủ khoa học.
Một trong những ảnh hưởng nghiêm trọng của việc thức khuya ngủ ngày chính là tăng nguy cơ mắc bệnh tiểu đường type 2. Việc thiếu ngủ hoặc ngủ lệch giờ làm giảm độ nhạy của insulin; đồng thời làm rối loạn nồng độ hormone leptin và ghrelin. Đây là hai yếu tố quan trọng trong việc kiểm soát đường huyết và cảm giác thèm ăn.
Theo một phân tích tổng hợp từ 39 nghiên cứu được công bố trên tạp chí Advances in Nutrition, người có thói quen ngủ muộn có nguy cơ mắc tiểu đường và các bệnh lý khác cao hơn đáng kể. Điều này có thể lý giải bởi quá trình trao đổi chất bị gián đoạn, kèm theo thói quen ăn đêm dẫn đến tích tụ mỡ nội tạng và kháng insulin.
Một trong những biểu hiện rõ rệt nhất là tình trạng đau đầu dai dẳng. Thiếu ngủ làm gián đoạn chu trình hoạt động bình thường của não bộ gây căng thẳng thần kinh và tạo điều kiện cho các cơn đau đầu, đặc biệt là đau nửa đầu và đau đầu do stress.
Theo nghiên cứu của Trung tâm Khoa học Y sinh & Sự sống thuộc Đại học Bang Missouri, Mỹ thiếu ngủ làm tăng biểu hiện của các protein đóng vai trò quan trọng trong việc khởi phát và duy trì cơn đau mãn tính. Người duy trì thói quen ngủ muộn thường cảm thấy đầu nặng, chóng mặt và khó tập trung vào ban ngày.
Làn da là một trong những cơ quan đầu tiên phản ánh rõ hậu quả của việc thức đêm ngủ ngày. Thời điểm từ 22h đến 23h là “khung giờ vàng” để da phục hồi và tái tạo tế bào.
Nếu thức khuya quá trình này sẽ bị cản trở khiến da xỉn màu, dễ nổi mụn, mất đi sự tươi tắn và hình thành nếp nhăn sớm. Thức khuya còn làm giảm tiết melatonin – hormone chống oxy hóa quan trọng từ đó khiến da dễ bị tổn thương bởi tác nhân môi trường và tia UV.
Không chỉ ảnh hưởng tức thời, thức đêm ngủ ngày có sao không còn là một câu hỏi lớn khi xét đến tác động lâu dài lên tuổi thọ. Một nghiên cứu năm 2018 trên tạp chí Chronobiology International chỉ ra rằng, những người thường xuyên thức khuya có nguy cơ tử vong cao hơn 10% so với người có giờ giấc ngủ khoa học.
Lý do là vì rối loạn giấc ngủ kéo dài làm suy yếu hệ miễn dịch, tăng nguy cơ mắc các bệnh mạn tính như tim mạch, đột quỵ, tiểu đường, gan và tiêu hóa. Nhịp sinh học bị đảo lộn cũng ảnh hưởng đến quá trình tái tạo tế bào và phục hồi toàn thân khiến cơ thể dễ bị bào mòn cả về thể chất lẫn tinh thần.
Đây không đơn giản chỉ là một thói quen tạm thời. Đây có thể là hậu quả của rối loạn nhịp sinh học, môi trường sống thiếu lành mạnh hoặc các vấn đề tâm lý kéo dài. Hiểu rõ nguyên nhân sẽ giúp bạn tìm được cách điều chỉnh phù hợp để lấy lại nhịp sinh hoạt tự nhiên.
Nguyên nhân phổ biến nhất dẫn đến tình trạng thức đêm ngủ ngày là rối loạn nhịp sinh học. Đồng hồ sinh học của cơ thể vốn hoạt động theo chu kỳ ngày – đêm. Tuy nhiên khi bạn liên tục ngủ muộn, thức khuya rồi ngủ bù vào ban ngày, chu kỳ này dần bị đảo lộn.
Nhiều người trẻ hiện nay có thói quen ngủ nướng vào cuối tuần hoặc cố gắng bù giấc sau thời gian thức đêm, nhưng điều này lại khiến não bộ không còn xác định được đâu là thời điểm nghỉ ngơi phù hợp. Hệ quả là bạn khó đi vào giấc, ngủ không sâu và dễ thức giấc giữa đêm. Nếu tình trạng này kéo dài, cơ thể sẽ “quen” với nhịp lệch giờ và hình thành thói quen khó thay đổi. Lúc này dù bạn có cố gắng điều chỉnh lại nhịp sinh hoạt, giấc ngủ vẫn khó trở lại như bình thường.
Thói quen làm việc muộn hoặc sử dụng thiết bị điện tử đến khuya khiến não bộ duy trì trạng thái tỉnh táo vào ban đêm, làm rối loạn nhịp sinh học tự nhiên của cơ thể. Điện thoại, máy vi tính hoặc tivi không chỉ ức chế sản xuất melatonin (hormone điều hòa giấc ngủ) do ánh sáng xanh mà còn kích thích não bộ bởi các nội dung từ mạng xã hội và chương trình. Về lâu dài lối sống lệch giờ cùng việc ít tiếp xúc với nắng mặt trời sẽ khiến cơ thể mất đi tín hiệu rõ ràng giữa thức và ngủ.
Không ít người thắc mắc thức đêm ngủ ngày có sao không. Thực tế là tình trạng này không chỉ gây mệt mỏi, kém tập trung mà nếu kéo dài còn làm tăng nguy cơ rối loạn nội tiết, mắc bệnh tim mạch, thần kinh và tâm thần.
Những rối loạn tâm thần như lo âu, trầm cảm, rối loạn lưỡng cực hoặc rối loạn tăng động giảm chú ý (ADHD) có thể làm gián đoạn nhịp sinh học khiến người bệnh khó ngủ vào ban đêm và phải ngủ bù vào ban ngày. Theo khảo sát của Quỹ Giấc ngủ Quốc gia Mỹ (National Sleep Foundation) năm 2011, 43% người trong độ tuổi 13 – 64 từng bị thức giấc vì căng thẳng ít nhất một lần trong tháng. Ngoài ra trẻ em và thanh thiếu niên đồng mắc ADHD và rối loạn lưỡng cực cũng được ghi nhận có nhu cầu ngủ thấp hơn bình thường.
Bên cạnh đó, các bệnh lý như hen suyễn, suy tim, tiểu đường, trào ngược dạ dày – thực quản, cường giáp, Alzheimer hoặc Parkinson đều ảnh hưởng xấu đến giấc ngủ. Thống kê cho thấy khoảng 39% người mắc tiểu đường type 2 bị mất ngủ, trong khi 23 – 73% người bị suy tim gặp tình trạng mất ngủ mãn tính.
Thức đêm ngủ ngày có thể chỉ là sự đảo lộn nhịp sinh học tạm thời do thói quen sinh hoạt. Nhưng nếu kéo dài trên 3 tháng nó được coi là rối loạn giấc ngủ mãn tính. Theo hệ thống phân loại quốc tế về rối loạn giấc ngủ (ICSD-3), tình trạng này có thể thuộc một trong ba hội chứng rối loạn giấc ngủ sau.
Nếu khó khăn trong việc tìm lại giấc ngủ đêm bạn nên đi thăm khám và điều trị. Rối loạn giấc ngủ nên được kiểm soát tốt bằng các liệu pháp hành vi nhận thức, thảo dược để tránh phải dùng thuốc an thần kéo dài dẫn đến phụ thuộc thuốc và các tác dụng phụ bất lợi cho sức khỏe.
Việc thức đêm ngủ ngày kéo dài không chỉ ảnh hưởng đến hiệu suất làm việc mà còn tiềm ẩn nhiều nguy cơ sức khỏe về tim mạch, thần kinh và chuyển hóa. Nếu bạn đang muốn thiết lập lại đồng hồ sinh học và đưa cơ thể trở về nhịp sinh hoạt cân bằng, một số phương pháp sau đây thường hữu ích.
Thức đêm ngủ ngày không chỉ làm đảo lộn đồng hồ sinh học mà còn tiềm ẩn nhiều rủi ro sức khỏe về lâu dài. Tác hại có thể âm thầm ảnh hưởng đến não bộ, tim mạch, cảm xúc và hiệu suất làm việc hằng ngày. Để sống khỏe và tỉnh táo mỗi ngày, hãy chủ động điều chỉnh nhịp sinh học và lựa chọn lối sống khoa học hơn từ hôm nay.
