Thuốc chống trầm cảm làm thay đổi sự cân bằng của một số chất trong não và cải thiện tâm trạng tốt hơn. Bên cạnh những lợi ích đã được biết đến, nhiều người lo ngại uống thuốc trầm cảm có hại không? Cùng ECO Pharma tìm hiểu ngay sau đây.
Sử dụng thuốc trầm cảm có thể gây ra một số tác dụng phụ, điều này tùy thuộc vào từng đối tượng và tình trạng bệnh cụ thể. Thuốc chống trầm cảm được xem là an toàn nếu những tác dụng phụ đó không ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe người bệnh và có thể biến mất khi ngừng dùng thuốc.
Trước khi sử dụng, bạn cần phải cân nhắc giữa rủi ro và lợi ích mà thuốc mang lại. Nhiều trường hợp sẵn sàng chấp nhận tác dụng phụ để đổi lấy cuộc sống không bị trầm cảm. (1)
Các loại thuốc chống trầm cảm hoạt động dựa trên hai cơ chế chính: ức chế tái hấp thu hoặc ức chế sự phân hủy của chất dẫn truyền thần kinh.
Ngoài ra, có nhiều loại thuốc hoạt động với cơ chế khác như thuốc làm tăng tái hấp thu serotonin (thuốc tianeptine), thuốc tăng giải phóng serotonin và norepinephrine (thuốc mirtazapine). (2)
Một số loại thuốc chống trầm cảm thường được chỉ định trong điều trị bệnh trầm cảm hiện nay:
Sử dụng thuốc trầm cảm có thể gây ra một số tác dụng phụ không mong muốn:
Một trong những tác dụng phụ của thuốc trầm cảm là xuất huyết tiêu hóa, bao gồm dạ dày và ruột. Tình trạng này xảy ra do thuốc SSRI ức chế vận chuyển serotonin – chất chịu trách nhiệm hấp thu serotonin vào tiểu cầu. Do đó, việc dùng thuốc sẽ làm thiếu hụt serotonin tiểu cầu, giảm khả năng hình thành cục máu đông và tăng nguy cơ xuất huyết. Nguy cơ xuất huyết tiêu hóa cao hơn ở người bệnh cao tuổi hoặc có tiền sử xuất huyết đường tiêu hóa.
Tác dụng phụ liên quan đến đời sống tình dục khá phổ biến ở người bệnh sử dụng thuốc ức chế tái hấp thu serotonin có chọn lọc (SSRI). Một số triệu chứng bao gồm: giảm ham muốn tình dục, khô âm đạo, rối loạn cương dương, cảm thấy khó (hoặc không) đạt cực khoái.
Một số thuốc chống trầm cảm có nguy cơ làm tăng đường huyết như Cymbalta (Duloxetine), Zoloft (Sertraline), Remeron (Mirtazapin), Luvox (Fluvoxamine), Paxil (Paroxetin). Trong khi đó, một số loại thuốc khác gây ra tác dụng phụ làm giảm đường huyết và hỗ trợ kiểm soát đường huyết, mặc dù cũng có thể làm tăng nguy cơ hạ đường huyết như Prozac (Fluoxetine), Lexapro (Escitalopram), Celexa (Citalopram), Savella (Milnacipran).
Mối liên quan giữa tiểu đường và thuốc chống trầm cảm chưa nhất quán và rõ ràng, còn tùy thuộc vào loại thuốc sử dụng và tình trạng cụ thể, cần được nghiên cứu sâu hơn.
Hội chứng Serotonin là một nhóm tác dụng phụ thuốc trầm cảm gây ra, tuy không phổ biến nhưng có thể ảnh hưởng nghiêm trọng, thường liên quan đến thuốc SSRI và SNRI. Hội chứng Serotonin xảy ra khi mức độ serotonin trong não quá cao do người bệnh dùng SSRI hoặc SNRI kết hợp với một loại thuốc (hoặc chất) khác cũng làm tăng mức serotonin, chẳng hạn như một loại thuốc chống trầm cảm khác hoặc cây ban âu (St John’s wort).
Một số triệu chứng bao gồm rối loạn ý thức, kích động, cơ bắp co giật, đổ mồ hôi, run rẩy, tiêu chảy. Nếu có những biểu hiện này, bạn nên ngừng thuốc và liên hệ bác sĩ để được thăm khám kịp thời. Ngoài ra, những triệu chứng nghiêm trọng hơn của hội chứng Serotonin là co giật, rối loạn nhịp tim, bất tỉnh. Trong trường hợp này, người bệnh cần được cấp cứu ngay lập tức.
Những tác dụng phụ của thuốc chống trầm cảm đối với tim mạch như nhịp tim chậm, tăng/hạ huyết áp, hạ huyết áp tư thế đứng, thay đổi điện tâm đồ (ECG), rối loạn điện giải,… Căn cứ vào sức khỏe tim mạch và loại thuốc sử dụng mà người bệnh cần tiến hành đo điện tâm đồ trước và trong quá trình sử dụng thuốc, giúp theo dõi tình trạng tim.
Sử dụng thuốc chống trầm cảm làm tăng mức serotonin gây rối loạn tâm trạng, khó chịu dạ dày, buồn nôn hoặc một số vấn đề về tiêu hóa khác. Cảm giác buồn nôn thường sẽ giảm dần khi cơ thể bạn thích nghi với thuốc.
Ít nhất một phần gen của người bệnh sẽ góp phần quyết định hiệu quả của thuốc và tác dụng phụ do thuốc gây ra. Người bệnh có thể làm xét nghiệm gen di truyền giúp xác định loại thuốc chống trầm cảm phù hợp, hạn chế tác dụng phụ.
Uống thuốc chống trầm cảm có thể ảnh hưởng tới hệ thần kinh phó giao cảm và thần kinh giao cảm gây ra tình trạng khô miệng. Đây là hai hệ thần kinh đóng vai trò quan trọng trong việc điều chỉnh sản xuất nước bọt.
Một số thuốc trầm cảm làm hạ huyết áp dẫn tới hoa mắt, chóng mặt, nhất là khi người bệnh thay đổi tư thế đột ngột. Để ngăn ngừa tình trạng này, bạn hãy di chuyển chậm rãi mỗi khi đứng dậy khỏi ghế hoặc ra khỏi giường.
Thuốc chống trầm cảm làm tăng mức serotonin trong não để điều chỉnh tâm trạng nhưng nó cũng ảnh hưởng đến sự thèm ăn. Tình trạng thèm ăn và cân nặng thay đổi như thế nào còn tùy thuộc vào thời gian điều trị:
Tình trạng kích động, thay đổi cảm xúc, phấn khích quá mức có thể xảy ra do tác dụng kích thích của một số thuốc chống trầm cảm. Mặc dù cơ thể giàu năng lượng hơn là một tín hiệu tích cực nhưng điều đó cũng khiến bạn khó ngồi yên, thư giãn hoặc nghỉ ngơi. Bên cạnh đó, việc lạm dụng thuốc lâu ngày có nguy cơ biểu hiện như chứng hưng cảm. Khi nhận thấy cảm xúc bị kích động, bạn cần liên hệ bác sĩ để được hỗ trợ kịp thời, không nên tự ý ngừng thuốc khi chưa có chỉ định vì sẽ gây ra các tác dụng phụ khi ngừng thuốc trầm cảm.
Những rủi ro của thuốc chống trầm cảm đối với thai nhi tùy thuộc vào loại thuốc và thời điểm sử dụng trong thai kỳ. Các bác sĩ khuyến cáo không nên dùng thuốc vì sẽ gây ra các tác hại uống thuốc trầm cảm khi mang thai không đáng có, đặc biệt là ở giai đoạn đầu thai kỳ để tránh các rủi ro sinh non, sảy thai, dị tật bẩm sinh,…
Tuy nhiên, bệnh trầm cảm có thể trở nên nghiêm trọng hơn trong quá trình mang thai và sau khi sinh con. Do đó nếu thai phụ bị trầm cảm, cần trao đổi với bác sĩ để hiểu rõ những rủi ro và lợi ích, từ đó quyết định phương pháp điều trị tốt nhất cho bản thân và thai nhi.
Tác dụng phụ thuốc chống trầm cảm có thể gây rối loạn giấc ngủ (bao gồm mất ngủ, khó ngủ, ngủ không sâu giấc). Một số loại thuốc có thể gây ra hoặc làm trầm trọng thêm tình trạng rối loạn giấc ngủ nguyên phát như hội chứng chân không yên, nghiến răng khi ngủ, chứng ngưng thở khi ngủ, gặp ác mộng,… Người bệnh cũng có thể mắc phải các vấn đề về giấc ngủ nếu đột ngột dừng thuốc.
Táo bón thường xảy ra khi sử dụng thuốc chống trầm cảm ba vòng như Elavil (Amitriptyline) và Norpramin (Desipramine). Những loại thuốc này ngăn chặn hoạt động của chất dẫn truyền thần kinh acetylcholine, khiến quá trình co thắt cơ đẩy chất thải qua đường tiêu hóa bị chậm lại, gây táo bón.
Thuốc chống trầm cảm có gây nghiện không? Các nghiên cứu cho thất thuốc chống trầm cảm được cho là không gây nghiện. Tuy nhiên, nếu bạn đang sử dụng thuốc chống trầm cảm trong thời gian dài nhưng lại đột ngột dừng thuốc thì có thể gây ra một số triệu chứng như buồn nôn, mệt mỏi, khó chịu. Do đó, việc ngưng thuốc cần được thực hiện khi có chỉ định của bác sĩ và cần giảm liều thuốc dần dần, không nên ngưng đột ngột.
Người bệnh cần lưu ý một số vấn đề sau trong quá trình sử dụng thuốc chống trầm cảm:
Người bệnh trầm cảm cần tham khảo ý kiến của bác sĩ về tình trạng sức khỏe, tiền sử bệnh lý, loại thuốc trầm cảm hoặc thuốc điều trị bệnh lý khác đang sử dụng để được tư vấn, điều chỉnh sang loại thuốc phù hợp, hạn chế tác dụng phụ.
Tìm hiểu thêm bài viết: Có nên kết hợp hai loại thuốc chống trầm cảm được không?
Trong quá trình điều trị, người bệnh cần tuân thủ các hướng dẫn về cách sử dụng và liều lượng thuốc; tuyệt đối không tăng, giảm hoặc ngừng thuốc đột ngột khi chưa có chỉ định của bác sĩ.
Tìm hiểu thêm: Cách xử trí khi quên 1 liều thuốc trầm cảm như thế nào cho đúng?
Theo dõi tâm trạng, cảm xúc và những tác động của thuốc đối với cuộc sống hằng ngày của bạn. Nếu xuất hiện những dấu hiệu bất thường, người bệnh hãy liên hệ với bác sĩ để được điều chỉnh thuốc kịp thời.
Phụ nữ mang thai hoặc có kế hoạch mang thai cần thông báo với bác sĩ để xem xét các yếu tố rủi ro có thể xảy ra với bản thân và thai nhi. Thông qua đó, bác sĩ sẽ đưa ra phương pháp điều trị phù hợp, an toàn nhất.
Lối sống hằng ngày đóng vai trò quan trọng hỗ trợ quá trình điều trị trầm cảm đạt hiệu quả tốt hơn:
Bên cạnh thắc mắc uống thuốc chống trầm cảm có hại không, việc khám bệnh trầm cảm ở đâu hiệu quả cũng là vấn đề được nhiều người quan tâm.
Khi xuất hiện các dấu hiệu nghi ngờ trầm cảm, người bệnh cần đến cơ sở y tế chất lượng, đáng tin cậy để được được thăm khám, đánh giá mức độ bệnh và có phương pháp điều trị phù hợp.
Trung tâm Khoa học Thần kinh BVĐK Tâm Anh TP.HCM quy tụ đội ngũ chuyên gia, bác sĩ đầu ngành, giàu kinh nghiệm, tận tâm; đảm bảo quy trình thăm khám, điều trị chuyên nghiệp, đưa ra phác đồ điều trị cá thể hóa, hiệu quả cao. Bệnh viện còn trang bị hệ thống thiết bị máy móc hiện đại, tối tân hàng đầu thế giới, có khả năng chẩn đoán và điều trị nhiều bệnh lý khác nhau như: hệ thống chụp cộng hưởng từ thế hệ mới Magnetom Amira Biomatrix (Siemens – Đức), máy chụp cắt lớp vi tính (CT) 768 lát cắt Somatom Drive, máy điện não vi tính EEG-1200K (Nhật Bản), máy điện cơ Ultra S100 (Mỹ),… giúp người bệnh hồi phục nhanh chóng, sớm quay trở lại cuộc sống khỏe mạnh.
BVĐK Tâm Anh TP.HCM là nơi có nhiều chuyên khoa kết hợp, bao gồm: Trung tâm Sản phụ khoa, Khoa Dinh dưỡng tiết chế, Trung tâm Xét nghiệm,… hỗ trợ bệnh nhân điều trị trầm cảm và những triệu chứng kèm theo một cách hiệu quả.
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH
Bài viết cung cấp thông tin giúp bạn đọc giải đáp băn khoăn uống thuốc trầm cảm có hại không. Hầu hết các loại thuốc chống trầm cảm hiện nay đều kèm theo một số tác dụng phụ. Tuy nhiên, việc uống thuốc trầm cảm theo đúng chỉ định của bác sĩ sẽ hỗ trợ cải thiện tâm lý và sức khỏe, phòng tránh những hậu quả đáng tiếc. Bên cạnh sử dụng thuốc, người bệnh cần kết hợp chế độ dinh dưỡng và sinh hoạt hợp lý, suy nghĩ tích cực, thực hiện những hoạt động giúp nâng cao tinh thần như tập thể dục, du lịch, bơi lội, thiền, yoga,… đồng thời tâm sự, chia sẻ về vấn đề của mình để nhận được sự hỗ trợ từ những người xung quanh. Sự đồng hành của người thân và bạn bè là một trong những yếu tố quan trọng giúp quá trình điều trị đạt hiệu quả.
