Trợ phí vận chuyển cho mọi đơn hàng·Chính hãng 100% từ Mỹ

Viêm gan B ở trẻ em: Bố mẹ cần làm gì để nhận biết sớm?

Theo dõi ECO Pharma trên Google NewsChọn ECO Pharma làm nguồn ưu tiên trên Google tìm kiếm.

Viêm gan B ở trẻ em là mối quan tâm toàn cầu khi mỗi năm có đến 2 triệu ca nhiễm mới ở nhóm trẻ dưới 5 tuổi dù đã có vắc xin phòng bệnh hiệu quả. Cùng theo dõi bài viết sau của ECO Pharma để cập nhật những thông tin cần thiết giúp bố mẹ nhận biết sớm, quản lý và bảo vệ gan cho con.

viêm gan b ở trẻ em

Dấu hiệu nhận biết viêm gan B ở trẻ em

Viêm gan B ở trẻ nhỏ khó phát hiện sớm vì đa phần không có biểu hiện rõ ràng, nhất là trong giai đoạn đầu. Tuy nhiên bệnh có thể diễn tiến qua hai giai đoạn chính là cấp và mạn tính với những dấu hiệu đặc trưng riêng:

1. Triệu chứng giai đoạn cấp tính

Giai đoạn cấp tính thường xuất hiện sau 1 - 4 tháng ủ bệnh kể từ khi trẻ bị nhiễm virus viêm gan B (Hepatitis B virus - HBV). Nhiều trường hợp không biểu hiện cụ thể nhưng một số trẻ có thể gặp các dấu hiệu như:

  • Mệt mỏi, chán ăn, buồn nôn hoặc nôn ói.
  • Vàng da, vàng mắt, nước tiểu sẫm màu, phân bạc màu.
  • Đau, căng tức vùng hạ sườn phải - vị trí của gan.
  • Sốt nhẹ, đau khớp, khó chịu toàn thân.
  • Khi thăm khám có thể phát hiện gan to nhẹ.

Các triệu chứng này thường kéo dài 1 - 3 tháng rồi giảm dần khi gan hồi phục. Kết quả xét nghiệm thường cho thấy HBsAg dương tính (virus đang hoạt động) và IgM anti-HBc dương tính, xác nhận tình trạng nhiễm HBV cấp tính. (1)

2. Triệu chứng giai đoạn mạn tính

Khi virus tồn tại trên 6 tháng, bệnh được xác định là viêm gan B mạn tính. Lúc này đa số trẻ không có triệu chứng cụ thể nhưng virus vẫn âm thầm gây tổn thương gan. Một số biểu hiện có thể gặp gồm:

  • Cơ thể mệt mỏi kéo dài, da xanh xao, biếng ăn, sụt cân.
  • Gan to nhẹ, cảm giác nặng tức vùng hạ sườn phải.
  • Dễ bầm tím, chảy máu cam do giảm chức năng đông máu.
  • Vàng da, vàng mắt, tái phát từng đợt.

Xét nghiệm máu trong giai đoạn này thường cho thấy:

  • HBsAg vẫn dương tính, chứng tỏ virus vẫn tồn tại.
  • Anti-HBc IgG dương tính, IgM âm tính, xác định tình trạng nhiễm mạn tính.

Theo phân loại của Hiệp hội Nghiên cứu Gan Mỹ (AASLD, 2018) và Hiệp hội Nghiên cứu Gan châu Âu (EASL, 2017), viêm gan B mạn tính có 4 giai đoạn chính dựa trên hoạt tính virus và mức độ tổn thương gan. Nếu không được theo dõi và điều trị đúng trẻ có thể đối mặt với xơ gan, suy gan, ung thư gan nguyên phát khi trưởng thành.

Nguyên nhân và đường lây truyền viêm gan B ở trẻ em

Viêm gan siêu vi B ở trẻ em do virus viêm gan B (HBV) gây ra. Phần lớn trường hợp cấp tính có thể tự khỏi sau 1 - 2 tháng, tuy nhiên khi virus tồn tại trên 6 tháng tức là bệnh đã diễn tiến thành mạn tính. HBV lây truyền qua tiếp xúc trực tiếp với máu và dịch cơ thể của người nhiễm như tinh dịch, dịch âm đạo hoặc nước bọt. Khác với virus viêm gan A, HBV không lây qua đường tiêu hóa do thức ăn hay nước uống bị ô nhiễm. (2)

Ở trẻ em các đường lây truyền phổ biến gồm:

1. Lây nhiễm từ mẹ sang con

Phụ nữ mang thai bị nhiễm HBV có thể truyền virus sang con. Tỷ lệ lây nhiễm phụ thuộc vào thời điểm người mẹ bị nhiễm bệnh. Cụ thể, nếu mẹ bầu mắc bệnh trong 3 tháng đầu thai kỳ, tỷ lệ lây nhiễm virus sang con là 1%. Tỷ lệ này là 10% nếu mẹ nhiễm virus trong 3 tháng giữa thai kỳ và trên 60% nếu mẹ bị mắc bệnh trong 3 tháng cuối thai kỳ. Nguy cơ lây truyền cho thai nhi có thể lên đến 90% nếu không có biện pháp bảo vệ sau sinh.

2. Lây truyền qua đường máu

Virus dễ dàng lây lan qua đường máu theo các hình thức phổ biến sau:

  • Dùng chung bơm kim tiêm.
  • Nhận truyền máu hoặc các chế phẩm từ máu có chứa virus; tái sử dụng hoặc sử dụng các dụng cụ y tế không được khử trùng đúng cách
  • Xăm hình, xỏ khuyên, làm móng (nail) hoặc thực hiện các thủ thuật y tế, thẩm mỹ không đảm bảo vệ sinh, có chứa virus gây bệnh
  • Dùng chung các vật dụng cá nhân như dao cạo râu, bàn chải đánh răng… với người bị nhiễm bệnh.
người mẹ ôm trẻ sơ sinh
Viêm gan B thường lây truyền từ mẹ sang con khi sinh.

Chẩn đoán viêm gan B ở trẻ em

Những trẻ nghi ngờ mắc viêm gan B cần thăm khám kỹ lưỡng và làm các xét nghiệm xác định sự hiện diện của virus cũng như đánh giá mức độ tổn thương gan. (3)

  • Khai thác bệnh sử: Bác sĩ sẽ tìm hiểu về tình trạng nhiễm HBV của mẹ, lịch sử tiêm chủng và nguy cơ tiếp xúc với máu hoặc dịch cơ thể.
  • Khám lâm sàng: Quan sát các biểu hiện lâm sàng như vàng da, vàng mắt, đau tức vùng hạ sườn phải, mệt mỏi hoặc chán ăn.
  • Xét nghiệm huyết thanh học: HBsAg: xác định sự hiện diện của virus trong máu; HBeAg và anti-HBe: đánh giá mức độ nhân lên và khả năng lây nhiễm; Anti-HBc IgM/IgG: phân biệt giai đoạn cấp và mạn tính; HBV DNA (tải lượng virus): định lượng virus giúp bác sĩ đánh giá mức độ hoạt động của bệnh và điều chỉnh hướng điều trị phù hợp.
  • Đánh giá chức năng gan và hình ảnh học: Xét nghiệm ALT, AST, bilirubin, albumin, kết hợp siêu âm gan, FibroScan giúp xác định mức độ viêm và xơ hóa gan.

Từ những kết quả tổng hợp trên bác sĩ có thể xác định giai đoạn bệnh, dự đoán biến chứng và lên kế hoạch điều trị, theo dõi lâu dài nhằm hạn chế tối đa tổn thương gan tiến triển ở trẻ.

Điều trị viêm gan B ở trẻ em

Việc điều trị viêm gan B ở trẻ nhỏ phụ thuộc vào mức độ tổn thương gan, tải lượng virus, tình trạng HBeAg và men gan (ALT). Theo khuyến nghị của các hiệp hội y tế chuyên ngành, mục tiêu điều trị chung là kiểm soát sự nhân lên của virus, ngăn chặn tiến triển xơ gan và giảm nguy cơ ung thư gan ở trẻ nhỏ.

Không phải tất cả trẻ nhiễm HBV đều cần điều trị ngay. Bác sĩ chỉ cân nhắc cho dùng thuốc khi có dấu hiệu tổn thương gan tiến triển hoặc nồng độ virus, men gan tăng cao kéo dài, cụ thể:

  • Trẻ có HBeAg dương tính, ALT tăng ≥ 6 tháng, kèm HBV DNA > 2.000 IU/mL và có bằng chứng viêm hoại tử hoặc xơ hóa mức độ vừa trở lên.
  • Trẻ có HBeAg âm tính nhưng ALT tăng > 12 tháng, cùng HBV DNA > 2.000 IU/mL hoặc tiền sử gia đình có người mắc ung thư gan.
  • Trẻ không bị xơ gan nhưng ALT > 2 lần giới hạn bình thường (ULN), kéo dài trên 12 tháng và HBV DNA > 20.000 IU/mL.
  • Trường hợp tải lượng virus thấp nhưng có yếu tố nguy cơ cao (gia đình có người xơ gan, ung thư gan), bác sĩ vẫn có thể xem xét điều trị dự phòng.

Hiện nay ba nhóm thuốc chính được chấp thuận dùng điều trị viêm gan B ở trẻ em gồm:

  • Interferon alfa hoặc Peginterferon không gây kháng thuốc và thời gian điều trị xác định (6 - 12 tháng). Tuy nhiên thuốc phải tiêm dưới da dễ gây tác dụng phụ như sốt, mệt mỏi, chán ăn và chi phí cao, do đó ít được sử dụng ở những quốc gia có nguồn lực hạn chế.
  • Entecavir được Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và nhiều hiệp hội gan mật khuyến nghị dùng cho trẻ từ 2 - 12 tuổi. Thuốc có hiệu quả cao, ít kháng thuốc, dung nạp tốt, dùng dạng uống tiện lợi.
  • Tenofovir là lựa chọn ưu tiên hàng đầu cho thanh thiếu niên do hiệu lực mạnh, độ an toàn cao và khả năng kháng thuốc thấp khi dùng lâu dài.

Đối với những trẻ chưa cần uống thuốc, cần theo dõi gan định kỳ. Bác sĩ sẽ kết hợp khám lâm sàng; xét nghiệm máu để đánh giá men gan (ALT, AST), HBV DNA, HBeAg, anti-HBe; siêu âm gan hoặc FibroScan nhằm phát hiện sớm xơ hóa hoặc tổn thương gan. Khi ALT tăng kéo dài hoặc biến động bất thường, cần can thiệp kịp thời để ngăn bệnh diễn tiến nặng. Trẻ chuẩn bị hóa trị, ghép tủy hoặc ghép tạng cần điều trị bằng thuốc kháng virus dự phòng để ngăn virus HBV tái hoạt động.

hình ảnh hộp thuốc entecavir
Entecavir được Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và nhiều hiệp hội gan mật khuyến nghị dùng cho trẻ từ 2 - 12 tuổi.

Chế độ dinh dưỡng và sinh hoạt cho trẻ bị viêm gan B

Trong quá trình điều trị viêm gan B ở trẻ em, chế độ dinh dưỡng hợp lý kết hợp lối sống khoa học đóng vai trò quan trọng, góp phần giảm tải, hỗ trợ phục hồi chức năng gan và tăng cường sức đề kháng cho trẻ.

1. Dinh dưỡng hỗ trợ phục hồi gan

Thực đơn cho trẻ nên cân bằng các nhóm chất, tăng cường rau củ, trái cây, thịt nạc, ngũ cốc nguyên hạt; hạn chế muối, đường tinh luyện, chất béo bão hòa và thực phẩm chế biến sẵn. Các chất chống oxy hóa, vitamin nhóm B, C, E sẽ giúp cải thiện chức năng gan hiệu quả.

  • Rau củ: Nhóm rau họ cải như bông cải xanh, cải xoăn, bắp cải giàu chất chống oxy hóa, hỗ trợ giải độc gan.
  • Trái cây tươi: Cam, táo, dâu tây, dưa lưới, dưa hấu giàu vitamin và chất xơ, giúp thanh lọc cơ thể và cải thiện tiêu hóa.
  • Protein nạc: Thịt nạc, cá, trứng, đậu phụ và các loại đậu giúp tái tạo tế bào gan bị tổn thương.
  • Ngũ cốc nguyên hạt: Gạo lứt, yến mạch, bánh mì nguyên cám cung cấp năng lượng ổn định và chất xơ hỗ trợ đường ruột.
  • Chất béo lành mạnh: Dầu ô liu, dầu hạt cải, bơ, hạt chia, hạt óc chó giúp giảm viêm và bảo vệ tế bào gan.
  • Sữa ít béo: Cung cấp canxi và protein cần thiết giúp trẻ phát triển xương, cơ bắp khỏe mạnh.
  • Uống đủ nước: Nước lọc và trái cây mọng nước giúp cân bằng dịch cơ thể, hỗ trợ thải độc gan, duy trì sức khỏe tổng thể.
  • Trẻ nhỏ cần cho bú sữa mẹ hoàn toàn trong 6 tháng đầu đời; sau đó cố gắng duy trì bên cạnh các nguồn thức ăn khác.

Theo đó, với trẻ lớn phụ huynh cần tránh hoặc hạn chế cho con ăn một số thực phẩm không tốt cho gan. Bao gồm đồ ăn nhanh (xúc xích, thịt nguội, đồ chiên rán, đồ hộp); nước ngọt có gas; thực phẩm nhiều muối, đường và chất béo bão hòa (thịt mỡ, bơ, kem, nước sốt đậm đặc); hải sản sống hoặc chưa chín kỹ. Đồng thời, lên thực đơn khoa học bằng cách chuẩn bị bữa ăn theo tuần, ưu tiên món luộc, hấp, kho nhạt; tránh chiên xào nhiều dầu mỡ. Mỗi bữa ăn nên đầy đủ 4 nhóm dưỡng chất gồm tinh bột, đạm, chất béo tốt, vitamin và khoáng chất. Cho trẻ ăn các món dễ tiêu khi chúng mệt như cháo cá, súp rau củ, sinh tố trái cây, sữa ít béo giúp bổ sung năng lượng mà không quá tải cho gan.

Những trẻ mắc bệnh gan thường có thể trạng yếu ớt, da dẻ vàng vọt, kém ăn, chậm lớn. Phụ huynh nên trao đổi với bác sĩ để được xây dựng khẩu phần cá nhân hóa cung cấp đủ dinh dưỡng thiết yếu, giúp con ăn uống ngon miệng và phát triển tốt hơn. Hệ thống Phòng khám Dinh dưỡng Nutrihome có đội ngũ chuyên gia dinh dưỡng giàu kinh nghiệm, các đầu bếp giỏi và trang thiết bị máy móc hiện đại. Trẻ sẽ được đánh giá thể trạng chi tiết để đưa ra phác đồ điều trị dinh dưỡng toàn diện, bao gồm thực đơn dinh dưỡng khoa học và hướng dẫn nấu ăn ngon miệng dễ áp dụng tại nhà. Các chuyên gia Nutrihome sẽ đồng hành cùng ba mẹ trong suốt quá trình điều trị giúp đạt mục tiêu dinh dưỡng cho trẻ.

2. Xây dựng lối sống lành mạnh

Bên cạnh dinh dưỡng, trẻ bị viêm gan B cần có lối sống khoa học để hỗ trợ phục hồi chức năng gan:

  • Thận trọng với thực phẩm chức năng: Không tự ý cho trẻ uống các sản phẩm “bổ gan” hay “giải độc gan” khi chưa có chỉ định bác sĩ vì có thể chứa hoạt chất gây độc gan. Ngoài ra các loại thuốc, vitamin tổng hợp và thực phẩm chức năng khác cũng nên thận trọng khi dùng cho trẻ.
  • Khuyến khích vận động nhẹ: Cho trẻ tham gia các bộ môn như đi bộ, đạp xe, bơi lội, yoga để cải thiện tuần hoàn máu, tăng oxy cho gan và hỗ trợ gan thải độc.
  • Giữ tinh thần thoải mái: Tạo môi trường sinh hoạt tích cực, cho trẻ ngủ đủ giấc, tránh thức khuya để củng cố hệ miễn dịch và tăng hiệu quả hồi phục.

3. Tuân thủ điều trị và phòng lây nhiễm

Để kiểm soát viêm gan B ở trẻ em hiệu quả, bố mẹ cần:

  • Tuân thủ phác đồ kháng virus: Dùng thuốc đúng liều, đúng thời gian; không tự ý ngưng hoặc đổi thuốc để tránh kháng thuốc, khiến virus tái hoạt động.
  • Theo dõi định kỳ: Kiểm tra men gan (ALT, AST), tải lượng HBV DNA, HBeAg và siêu âm gan theo hướng dẫn bác sĩ chuyên khoa.
  • Phòng ngừa lây nhiễm trong gia đình: Không dùng chung bàn chải, vật dụng, duy trì vệ sinh cá nhân; xử lý vết thương chảy máu an toàn.
bát cháo cá
Cho ăn món ăn dễ tiêu như cháo cá, súp khi trẻ mệt, giúp bổ sung năng lượng mà không gây áp lực cho gan.

Viêm gan B ở trẻ em có thể kiểm soát hiệu quả nếu được phát hiện sớm, điều trị đúng phác đồ và theo dõi định kỳ. Việc kết hợp giữa chế độ dinh dưỡng khoa học, lối sống lành mạnh, tuân thủ hướng dẫn y tế sẽ giúp bảo vệ, phục hồi chức năng gan và hỗ trợ trẻ phát triển toàn diện.

Hewel Footer
Nguồn tham khảo