Viêm khớp tuổi mãn kinh: Dấu hiệu, điều trị và cách phòng tránh

Ước tính của Thư viện Y khoa Quốc gia Mỹ (PubMed), hơn 50% phụ nữ bị viêm khớp tuổi mãn kinh. Xuất hiện các triệu chứng đau khớp – gân do suy giảm hormone sinh dục, chứng teo cơ liên quan lão hóa.(1)

Viêm khớp tuổi mãn kinh là gì?

Mãn kinh là giai đoạn khi bạn ngừng kinh nguyệt trong 12 tháng liên tiếp. Độ tuổi trung bình bắt đầu mãn kinh là khoảng 50, 51, nhưng có thể xảy ra sớm hơn hoặc muộn hơn. (2)

Viêm khớp mãn kinh là tình trạng đau, cứng hoặc khó chịu ở khớp. Các cơn đau xảy ra ở cổ, vai, khuỷu tay và đầu gối. Giai đoạn mãn kinh, nồng độ hormone estrogen giảm, tác động tiêu cực đến sức khỏe xương khớp của phụ nữ.

Nghiên cứu từ Khoa Tâm thần, Đại học Melbourne, Úc chỉ ra rằng tình trạng mãn kinh, chỉ số khối cơ thể (BMI), tâm trạng chán nản đều có liên quan đến cảm giác đau nhức, cứng khớp. (3)

Mối liên hệ giữa viêm khớp và mãn kinh

Viêm khớp phổ biến ở phụ nữ, đặc biệt sau thời kỳ mãn kinh, tỷ lệ mắc bệnh và mức độ nghiêm trọng tăng cao. Nguy cơ viêm khớp hông, đầu gối ở phụ nữ tăng nhanh từ 50-75 tuổi, trong khi viêm khớp tay sau mãn kinh có tỷ lệ mắc cao nhất, gấp ≥3,5 lần so với nam giới cùng độ tuổi. Một nghiên cứu lớn tại Ý cho thấy, việc thiếu hụt estrogen làm tăng nguy cơ viêm khớp mãn kinh.

Bệnh ảnh hưởng đến mọi mô khớp, dẫn đến suy khớp. Nghiên cứu chỉ ra rằng estrogen điều hòa chuyển hóa sụn, ví dụ như 17 β-estradiol tăng tổng hợp glycosaminoglycan trong nuôi cấy tế bào sụn của thỏ. (4)

Dấu hiệu viêm khớp tuổi mãn kinh thường gặp

Viêm khớp mãn kinh thường khiến người bệnh đau nặng buổi sáng, cải thiện khi hoạt động. Người bệnh có thể bị cứng khớp cùng các triệu chứng như đau lưng, cơ, đau nhức ở khớp cổ – vai, giảm phạm vi chuyển động, đau khi cử động, crepitus (xuất hiện tiếng kêu rắc rắc, nổ lách tách) khi khớp chuyển động.

Những yếu tố làm tăng nguy cơ mắc viêm khớp tuổi mãn kinh

Viêm khớp mãn kinh có thể do nhiều nguyên nhân, cùng ECO Pharma tìm hiểu chi tiết:

• Thay đổi nội tiết tố: Estrogen có tính chất chống viêm, khi bị dao động trong thời kỳ mãn kinh, chứng viêm trong cơ thể gia tăng, ảnh hưởng đến khớp, gây đau, cứng khớp.
• Lão hóa: Tuổi tác tăng kéo theo nguy cơ phát triển các tình trạng thoái hóa khớp như viêm xương khớp. Khớp bị hao mòn theo thời gian khiến sụn bị phá hủy, gây đau khớp, khó chịu.
• Tăng cân: Nhiều người tăng cân trong thời kỳ mãn kinh do thay đổi nội tiết tố, quá trình trao đổi chất chậm. Trọng lượng cơ thể dư thừa gây áp lực lên các khớp chịu lực như đầu gối, hông, khiến chúng đau nhiều hơn.
• Giảm khối lượng cơ: Mãn kinh gây thiểu cơ, giảm khối lượng, sức mạnh cơ bắp. Vì cơ hỗ trợ chức năng khớp nên việc lượng cơ giảm khiến khớp dễ bị đau và chấn thương.
• Thay đổi mật độ xương: Nồng độ estrogen giảm khi phụ nữ mãn kinh làm giảm mật độ xương, tăng nguy cơ loãng xương. Loãng xương dễ gây gãy xương, viêm nhiễm, làm trầm trọng thêm tình trạng đau khớp.
• Yếu tố thể chất – lối sống: Thụ động gây cứng, đau khớp. Ngược lại, việc vận động quá sức cũng làm căng thẳng cho khớp, tăng nguy cơ đau khớp trong thời kỳ mãn kinh.

Cách điều trị viêm khớp tuổi mãn kinh

Để khắc phục tình trạng viêm khớp mãn kinh, người bệnh có thể áp dụng các biện pháp sau đây:

1. Điều trị bằng thuốc

Có nhiều loại thuốc không kê đơn (OTC) giúp kiểm soát chứng viêm khớp tuổi mãn kinh như:

• Tylenol (acetaminophen).
• Advil hoặc motrin (ibuprofen).
• Aleve (naproxen natri).
• Các loại kem, thuốc bôi, gel, miếng dán giảm đau tại chỗ chứa capsaicin, menthol, salicylate hoặc lidocaine.

Nếu các loại thuốc không kê đơn không hiệu quả, người bệnh hãy tham khảo ý kiến bác sĩ để được đổi thuốc mạnh hơn, điều trị các nguyên nhân gây đau khớp khác như viêm xương khớp, viêm khớp dạng thấp và đau xơ cơ.

2. Xoa bóp, massage vùng khớp bị đau

Theo nghiên cứu năm 2016, liệu pháp xoa bóp giúp giảm đau khớp, tăng lưu lượng máu, cải thiện phạm vi chuyển động, nâng cao chất lượng cuộc sống. Việc tác động lực vừa phải kích thích các thụ thể dưới da, truyền tín hiệu giảm đau đến não và giải phóng serotonin. (5)

Trước khi áp dụng các kiểu massage gợi ý sau đây để điều trị viêm khớp tuổi mãn kinh, người bệnh cần tham khảo ý kiến bác sĩ, các chuyên gia Y học cổ truyền để đảm bảo an toàn:

• Massage Thụy Điển xoa bóp cơ – mô nhẹ nhàng, giúp giảm đau, cứng khớp, cải thiện tuần hoàn.
• Massage mô sâu tạo lực mạnh tác động tập trung vào các lớp cơ, mô giúp giảm căng thẳng nghiêm trọng.
• Massage đá nóng lên cơ thể để làm dịu cơ bắp, giải phóng năng lượng, thúc đẩy thư giãn.
• Rolfing giúp giảm đau, thư giãn, phục hồi tư thế, phạm vi chuyển động.
• Shiatsu là kỹ thuật Nhật Bản sử dụng ngón tay, lòng bàn tay để ấn vào các điểm cụ thể trên cơ thể, phục hồi năng lượng.
• Massage điểm kích hoạt là phương pháp nhấn hoặc rung các điểm đau cơ, thường thực hiện tại phòng khám.
• Tự massage, người bệnh dùng tay hoặc dụng cụ xoa bóp để giảm đau cơ.

3. Vật lý trị liệu

Khi khớp bị đau, người bệnh thường ngại vận động, nhưng thực ra việc này giúp giảm đau. Jacqueline White, PT, DPT, một nhà vật lý trị liệu tại Hinge Health, Mỹ cho biết: “Vận động, tập thể dục cần thiết cho việc kiểm soát viêm khớp mãn kinh”. Hoạt động thể chất thường xuyên có thể giúp bôi trơn khớp, lưu thông dịch hoạt dịch giàu chất dinh dưỡng, giúp khớp khỏe mạnh hơn. Việc này còn hỗ trợ, ổn định khớp, giảm áp lực cho các khớp bị đau.

Tiến sĩ White cho biết thêm, vận động còn giúp cải thiện giấc ngủ, giảm mệt mỏi, xoa dịu tâm trạng, gián tiếp giảm các triệu chứng mãn kinh khác ảnh hưởng đến cơn đau.

Người bệnh có thể tự tập thể dục, nhưng nên tập với chuyên gia vật lý trị liệu (PT) sẽ hiệu quả hơn. Họ sẽ đánh giá, điều chỉnh kế hoạch tập luyện để giảm đau khớp, cải thiện chức năng tổng thể. Đề xuất các bài tập cường độ thấp, giãn cơ, tăng cường cơ lõi, sàn chậu, cơ lưng.

4. Chườm lạnh

Chườm đá giúp làm tê các đầu dây thần kinh, giảm đau, hạn chế mạch máu, chậm tuần hoàn, giảm sưng. Người bệnh có thể thử cách tự làm túi chườm đá tại nhà để cải thiện chứng viêm khớp tuổi mãn kinh bằng cách làm ẩm một miếng vải bằng nước lạnh, gấp miếng vải lại, cho vào túi ziplock, đặt túi vào tủ đông trong 15 phút, sau đó chườm lên vùng bị đau.

5. Liệu pháp thay thế hormone

Hiện nay, Học viện Thấp khớp Hoa Kỳ (ACR) khuyến nghị dùng liệu pháp thay để hormone (HRT) cho hầu hết phụ nữ sau mãn kinh mắc bệnh thấp khớp, trừ những người bị lupus hoặc có kháng thể kháng phospholipid, vì chúng làm tăng nguy cơ hình thành cục máu đông.

ACR khuyến nghị có thể dùng HRT cho người bị lupus không có kháng thể kháng phospholipid do nguy cơ bùng phát ít. Nếu người bệnh mắc hội chứng kháng phospholipid hoặc đang dùng thuốc chống đông máu như warfarin hoặc heparin, không áp dụng cách này.

Liệu pháp hormone còn giúp giảm nhiều triệu chứng mãn kinh như khô da, khô âm đạo, giảm ham muốn tình dục.

Cách phòng tránh viêm khớp tuổi mãn kinh

Viêm khớp mãn kinh gây ra các triệu chứng như mệt mỏi, vấn đề tiêu hóa, giảm mật độ xương, khó ngủ. Dù khó xác định nguyên nhân chính xác, nhưng có thể dùng các biện pháp cải thiện sau:

1. Duy trì cân nặng phù hợp

Duy trì cân nặng khỏe mạnh để kiểm soát đau khớp, nghiên cứu cho thấy giảm chỉ 4,54kg giúp làm chậm quá trình tiến triển của chứng viêm khớp gối tới 50%. Khối lượng cơ thể cân đối giảm áp lực lên khớp và các triệu chứng viêm khớp mãn kinh.

2. Tập thể dục thường xuyên

Tập thể dục giúp giảm đau viêm khớp, tăng khả năng vận động, kiểm soát cân nặng, giảm trầm cảm, lo lắng. Rèn luyện thể lực thường xuyên cũng giúp ngăn ngừa giảm mật độ xương.

Một chương trình tập luyện hiệu quả nên bao gồm các bài tập sức bền, kháng lực, thăng bằng, cụ thể:

• Yoga – pilates tăng cường sức mạnh cơ, sàn chậu.
• Tập tạ cải thiện mật độ xương, cần tập dưới sự giám sát của huấn luyện viên hoặc chuyên gia vật lý trị liệu.
• Khiêu vũ, đi bộ ngoài trời giúp cải thiện tâm trạng.

Tập thể dục đều đặn, lịch trình nhất quán hữu ích hơn việc tập cường độ cao nhưng không đều đặn. Để ngăn ngừa viêm khớp tuổi mãn kinh, hãy chọn các hoạt động phù hợp, luyện tập ít nhất 5 lần mỗi tuần, mỗi lần tập khoảng 30-40 phút.

3. Hạn chế hút thuốc lá

Hút thuốc ảnh hưởng xấu đến mọi mô trong cơ thể, bao gồm cả khớp. Việc hút thuốc tăng nguy cơ loãng xương, giảm lượng máu đến xương, làm chậm sản xuất tế bào tạo xương, phân hủy estrogen nhanh, ức chế hấp thụ canxi. Canxi cần thiết để xương cứng và chắc hơn.

Nếu bạn gặp khó khăn trong việc bỏ thuốc, hãy tìm sự trợ giúp từ các dịch vụ chăm sóc sức khỏe, trung tâm, cộng đồng cai nghiện thuốc để được hỗ trợ.

4. Chế độ dinh dưỡng phù hợp

Chế độ ăn Địa Trung Hải tập trung vào thực vật như rau, trái cây, chất béo từ cá, dầu ô liu,… có lợi cho cả viêm khớp, các biến chứng mãn kinh như bệnh tim mạch, bốc hỏa, đổ mồ hôi đêm.

Người bị viêm khớp mãn kinh nên bổ sung các loại thực phẩm tốt cho sức khỏe xương, khớp bao gồm:

• Sản phẩm từ sữa như sữa tươi, pho mát, sữa chua chứa canxi, kali, phốt pho, magiê, vitamin D, K.
• Chất béo từ cá như cá hồi, cá mòi, cá thu chứa vitamin D, omega-3; cá đóng hộp có xương chứa nhiều canxi.
• Trái cây màu sắc rực rỡ và rau lá xanh như quả anh đào, việt quất, cải xoăn chứa vitamin C.
• Protein động vật như thịt gà, trứng, các loại đậu.

5. Bổ sung dưỡng chất

Một số dưỡng chất bổ sung có thể giúp cải thiện sức khỏe, kiểm soát cơn đau khớp như:

• Dầu cá chứa axit béo omega-3 không bão hòa đa, tương tự như axit béo từ cá hồi, cá thu. Chúng có tác dụng chống viêm mạnh mẽ, đã được chứng minh cải thiện tình trạng đau, cứng, sưng tấy khớp.
• S-adenosylmethionine (SAMe) là hợp chất tự nhiên trong cơ thể có đặc tính chống viêm, bảo vệ sụn. SAMe có tác dụng tương tự như các thuốc chống viêm không steroid (NSAID) như advil, motrin hoặc aleve.
• Vitamin D cần thiết cho quá trình hấp thụ canxi, xây dựng xương chắc khỏe. Loại vitamin này cũng giúp giảm tác động của việc giảm estrogen, ảnh hưởng đến xương khớp.

Ngoài ra, các tinh chất như Eggshell Membrane, Collagen Type 2 không biến tính & Collagen Peptide thủy phân, Turmeric Root, Chondroitin Sulfate cũng hỗ trợ chăm sóc xương khớp toàn diện, giúp giảm đau thoái hóa khớp, bảo vệ và tái tạo sụn khớp, làm chậm quá trình lão hóa khớp, tăng độ bền và dẻo dai cho khớp.

Hãy trao đổi với bác sĩ trước khi dùng bất kỳ dưỡng chất bổ sung nào cho chứng viêm khớp tuổi mãn kinh. Bác sĩ có thể xem xét tiền sử bệnh án của bạn, quyết định liệu chúng có hữu ích, giảm đau khớp, an toàn hay không.

Bài liên quan: Viêm khớp mãn tính: Nguyên nhân, dấu hiệu và cách cải thiện

6. Khám sức khỏe định kỳ

Trong thời kỳ mãn kinh, các vấn đề về xương khớp sẽ nghiêm trọng hơn. Do đó, việc tham khảo ý kiến bác sĩ chuyên khoa thấp khớp là điều cần thiết. Nên kiểm tra định kỳ ít nhất 6 tháng/lần để được xét nghiệm mật độ xương, đánh giá sức khỏe khớp.

Viêm khớp tuổi mãn kinh có thể kiểm soát, điều trị bằng nhiều cách như ăn uống lành mạnh, tập thể dục, kiểm soát căng thẳng, bỏ hút thuốc. Ngoài ra, còn có các phương pháp như thuốc giảm đau không kê đơn (OTC), châm cứu, liệu pháp thay thế hormone, trước khi áp dụng bất kỳ biện pháp điều trị nào, người bệnh nên khám sức khỏe tổng thể để đảm bảo an toàn, hiệu quả.