Trợ phí vận chuyển cho mọi đơn hàng·Chính hãng 100% từ Mỹ

Đau gan ở vị trí nào? Nhận biết triệu chứng đi kèm

Theo dõi ECO Pharma trên Google NewsChọn ECO Pharma làm nguồn ưu tiên trên Google tìm kiếm.

Gan đảm nhiệm hơn 500 chức năng quan trọng, từ chuyển hóa dưỡng chất đến đào thải độc tố. Khi xuất hiện đau gan, có thể cơ thể đang phát đi tín hiệu cảnh báo tổn thương gan hoặc đường mật. Cùng tham khảo bài viết sau của ECO Pharma để hiểu rõ nguyên nhân, triệu chứng và có hướng xử lý phù hợp.

đau gan

Đau gan là gì?

Đau gan là triệu chứng lâm sàng xuất hiện khi nhu mô hoặc các cấu trúc xung quanh gan bị tổn thương, viêm hay căng giãn. Do nhu mô gan hầu như không có thụ thể cảm nhận đau, cơn đau thường xảy ra khi bao gan (bao Glisson) bị kéo căng hoặc khi tình trạng viêm lan đến phúc mạc và các dây thần kinh lân cận.

Đau gan được chia thành hai cơ chế chính:

  • Đau do căng bao gan (vị trí đau quy chiếu - đau lan): Thường gặp khi gan sưng to do viêm gan, gan nhiễm mỡ, sung huyết hoặc tắc nghẽn tĩnh mạch cửa. Người bệnh cảm thấy đau âm ỉ, tức nặng ở vùng hạ sườn phải hoặc thượng vị. Cơn đau có thể lan lên vai phải, vùng trên xương đòn phải do kích thích cơ hoành. (1)
  • Đau do kích thích phúc mạc (vị trí đau nguyên phát - tại chỗ): Xảy ra khi lớp phúc mạc bao quanh gan bị viêm, tổn thương. Cơn đau thường khu trú tại chỗ, từ vừa đến dữ dội và tăng lên khi hít sâu, cử động.

Không phải mọi trường hợp đau gan đều là dấu hiệu của bệnh lý nghiêm trọng. Nhưng nếu cơn đau kéo dài, tái diễn, kèm theo triệu chứng bất thường, người bệnh cần được thăm khám để xác định nguyên nhân.

Nguyên nhân gây đau gan thường gặp

Vị trí đau thường nằm ở vùng hạ sườn phải, ngay dưới bờ sườn. Tùy nguyên nhân, cơn đau có thể lan ra sau lưng, lên vai phải, cổ hoặc vùng thượng vị. Mức độ đau dao động từ âm ỉ, tức nặng đến dữ dội.

Đa số bệnh gan ở giai đoạn đầu không gây đau. Triệu chứng chỉ xuất hiện khi gan bị viêm, sưng to hoặc đã phát sinh biến chứng làm căng bao gan.

1. Gan nhiễm mỡ không do rượu

Bệnh gan nhiễm mỡ liên quan rối loạn chuyển hóa (MASLD) là một trong những nguyên nhân phổ biến gây đau gan. Khi mỡ tích tụ quá nhiều trong tế bào gan, gan có thể to lên, làm căng bao gan.

Người bệnh thường đau âm ỉ vùng hạ sườn phải, kèm cảm giác nặng tức, mệt mỏi và giảm sức bền. Nguy cơ mắc bệnh tăng cao ở người béo phì, tiểu đường type 2, rối loạn mỡ máu. Hiện nay, MASLD ảnh hưởng khoảng 30% dân số trưởng thành trên toàn cầu, trở thành nguyên nhân hàng đầu gây bệnh gan mãn tính.

2. Viêm gan virus

Viêm gan A, B, C và ít gặp hơn là D, E đều có thể gây viêm tế bào gan, khiến gan sưng to và đau. Ngoài đau vùng hạ sườn phải, người bệnh có thể bị sốt, chán ăn, buồn nôn, mệt mỏi, vàng da, vàng mắt, nước tiểu sẫm màu. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), khoảng 304 triệu người trên toàn cầu đang sống chung với viêm gan B hoặc C mãn tính, đây cũng là nguyên nhân chính dẫn đến xơ gan, ung thư gan. (2)

3. Gan tổn thương do rượu bia

Lạm dụng rượu bia trong thời gian dài có thể gây gan nhiễm mỡ do rượu, viêm gan do rượu và xơ gan. Khi gan bị viêm hoặc phì đại, người bệnh thường cảm thấy đau tức vùng hạ sườn phải, kèm mệt mỏi, vàng da, chướng bụng và suy giảm chức năng gan. Nếu tiếp tục uống rượu bia, tổn thương gan có thể tiến triển thành xơ gan không hồi phục.

4. Ung thư gan nguyên phát

Ở giai đoạn sớm, ung thư gan nguyên phát thường không xuất hiện triệu chứng rõ ràng. Khi khối u lớn dần, người bệnh có thể đau gan, đau lan lên vai phải do kích thích cơ hoành. Các biểu hiện đi kèm thường thấy như sụt cân không rõ nguyên nhân, chán ăn, mệt mỏi, cổ trướng, vàng da hoặc gan to khi khám lâm sàng.

5. Các bệnh lý gan mật khác

Ngoài các nguyên nhân trên, cơn đau còn có thể liên quan đến nhiều bệnh lý khác như:

  • Áp xe gan do vi khuẩn, amip
  • U nang gan kích thước lớn
  • Huyết khối tĩnh mạch cửa
  • Hội chứng Budd-Chiari, xảy ra khi dòng máu thoát khỏi gan bị tắc nghẽn tại tĩnh mạch gan hoặc tĩnh mạch chủ dưới
  • Viêm gan tự miễn
  • Bệnh Wilson hoặc bệnh nhiễm sắc tố sắt (Hemochromatosis).

Bên cạnh đó, một số bệnh lý đường mật như sỏi mật, viêm đường mật cấp cũng có thể gây đau vùng hạ sườn phải do túi mật nằm sát mặt dưới của gan.

viêm gan

Viêm gan A, B, C và ít gặp hơn là D, E đều có thể gây viêm tế bào gan, khiến gan sưng to và đau

Đau gan đi kèm những triệu chứng nào?

Mức độ đau gan thường tương ứng với mức độ tổn thương nhu mô gan và chức năng gan. Bên cạnh cơn đau, người bệnh có thể gặp nhiều triệu chứng đặc trưng giúp định hướng nguyên nhân và đánh giá giai đoạn bệnh. (3)

1. Dấu hiệu cảnh báo giai đoạn sớm

Ở giai đoạn đầu, những biểu hiện thường không đặc hiệu nhưng cần được lưu ý, bao gồm:

  • Mệt mỏi, suy nhược: Gan giảm khả năng chuyển hóa và dự trữ năng lượng khiến cơ thể luôn uể oải.
  • Rối loạn tiêu hóa: Chán ăn, sợ thức ăn nhiều dầu mỡ, buồn nôn, nôn hoặc sụt cân không rõ nguyên nhân.
  • Ngứa da kéo dài: Xảy ra khi axit mật tích tụ trong cơ thể, kích thích các đầu mút thần kinh dưới da.
  • Đau tức vùng hạ sườn phải: Cảm giác âm ỉ, nặng tức xuất hiện khi gan bắt đầu sưng to.

2. Triệu chứng giai đoạn tiến triển

Khi tổn thương tế bào gan lan rộng hoặc xuất hiện tình trạng tắc mật, các biểu hiện sẽ rõ ràng hơn:

  • Vàng da, vàng mắt: Do bilirubin trong máu tăng cao.
  • Nước tiểu sẫm màu, phân bạc màu: Dấu hiệu rối loạn bài tiết và lưu thông dịch mật.
  • Cổ trướng, phù hai chân: Liên quan đến tăng áp lực tĩnh mạch cửa và suy giảm chức năng tổng hợp protein của gan.
  • Dễ bầm tím, chảy máu: Xuất hiện do gan giảm tổng hợp các yếu tố đông máu.
  • Bệnh não gan: Người bệnh giảm trí nhớ, lú lẫn, mất định hướng hoặc rối loạn ý thức do độc tố, nhất là amoniac không được gan chuyển hóa hiệu quả.

3. Trường hợp cần cấp cứu

Người bệnh cần đến ngay cơ sở y tế chuyên khoa nếu đau gan kèm theo một trong những dấu hiệu sau:

  • Đau dữ dội vùng hạ sườn phải, kéo dài, tăng nhanh
  • Sốt cao kèm rét run
  • Nôn nhiều, không thể ăn uống
  • Bụng chướng nhanh, cổ trướng xuất hiện đột ngột
  • Nôn ra máu, đi ngoài ra máu, phân đen như hắc ín
  • Vàng da, vàng mắt tiến triển nhanh, rối loạn ý thức.

Đây có thể là dấu hiệu của các biến chứng nguy hiểm như viêm đường mật cấp, áp xe gan, suy gan cấp hay xuất huyết tiêu hóa, cần được cấp cứu ngay.

cảm giác chán ăn

Chán ăn, sợ thức ăn nhiều dầu mỡ, buồn nôn, nôn là những biểu hiện bệnh gan ở giai đoạn đầu

Đau gan được chẩn đoán như thế nào?

Để xác định chính xác nguyên nhân gây đau gan, bác sĩ sẽ kết hợp khai thác bệnh sử, khám lâm sàng và chỉ định các xét nghiệm cận lâm sàng nhằm đánh giá mức độ tổn thương cũng như chức năng gan.

1. Khai thác bệnh sử, khám lâm sàng

Bác sĩ sẽ khai thác đặc điểm gan bị đau như vị trí, tính chất, mức độ, thời điểm xuất hiện cùng các yếu tố làm cơn đau tăng hoặc giảm. Đồng thời, người bệnh cũng được hỏi về tiền sử viêm gan virus, dùng rượu bia, thuốc, thảo dược, bệnh gan trong gia đình và các rối loạn chuyển hóa như béo phì, tiểu đường, rối loạn mỡ máu.

Khám lâm sàng giúp phát hiện dấu hiệu bất thường như gan to, đau khi sờ nắn vùng hạ sườn phải, vàng da, vàng mắt, sao mạch, ban đỏ lòng bàn tay, cổ trướng, phù chi dưới.

2. Đánh giá chức năng gan

Xét nghiệm máu là bước quan trọng để đánh giá tổn thương tế bào gan, chức năng gan và định hướng nguyên nhân gây bệnh. Các xét nghiệm thường được chỉ định gồm:

  • ALT, AST: Đánh giá tình trạng tổn thương tế bào gan, nồng độ tăng cao thường gặp trong viêm gan hoặc hoại tử tế bào gan.
  • ALP, GGT: Hỗ trợ phát hiện ứ mật, tắc mật, bệnh lý đường mật.
  • Bilirubin toàn phần: Tăng trên 1,2 mg/dL có thể gợi ý rối loạn chuyển hóa bilirubin hoặc tắc mật.
  • Albumin và thời gian Prothrombin (PT/INR): Đánh giá khả năng tổng hợp protein và yếu tố đông máu của gan.

Tùy từng trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định thêm xét nghiệm viêm gan B, C, công thức máu hoặc định lượng Alpha-fetoprotein (AFP) để hỗ trợ tầm soát ung thư biểu mô tế bào gan.

3. Chẩn đoán hình ảnh

Các kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh giúp đánh giá hình thái gan, hệ thống đường mật và phát hiện tổn thương.

  • Siêu âm bụng kết hợp Doppler: Thường được chỉ định đầu tiên để đánh giá gan và đường mật. Phương pháp này giúp phát hiện gan nhiễm mỡ, gan to, áp xe gan, u gan, sỏi mật, giãn đường mật và rối loạn mạch máu.
  • Chụp cắt lớp vi tính (CT) hoặc cộng hưởng từ (MRI): Được chỉ định khi cần đánh giá chi tiết khối u, tổn thương mạch máu, áp xe và mức độ xâm lấn trước khi lựa chọn phương pháp điều trị.

4. Đánh giá xơ hóa gan

Đánh giá xơ hóa gan giúp xác định mức độ tổn thương, tiên lượng bệnh và theo dõi nguy cơ tiến triển thành xơ gan, ung thư gan ở người mắc bệnh gan mãn tính.

  • Siêu âm đàn hồi mô gan (FibroScan): Là kỹ thuật không xâm lấn, đo độ cứng của nhu mô gan (đơn vị kPa) để phân loại mức độ xơ hóa từ F0-F4.
  • Các thang điểm FIB-4 và APRI: Kết hợp tuổi, men gan và số lượng tiểu cầu để ước tính mức độ xơ hóa mà không cần can thiệp xâm lấn.
  • Sinh thiết gan: Được cân nhắc khi các phương pháp khác chưa xác định rõ nguyên nhân hoặc cần đánh giá chính xác mức độ viêm và xơ hóa gan.
xét nghiệm máu
Xét nghiệm máu là bước quan trọng để đánh giá tổn thương tế bào gan, chức năng gan

Đau gan phải làm gì để giảm khó chịu?

Gan bị đau có thể là dấu hiệu của nhiều bệnh lý gan mật. Chăm sóc tại nhà chỉ giúp người bệnh dễ chịu tạm thời, trong khi điều trị nguyên nhân vẫn là yếu tố quyết định. Hãy đến cơ sở y tế nếu cơn đau kéo dài, tái diễn hoặc xuất hiện cùng triệu chứng bất thường.

1. Những việc nên thực hiện tại nhà

Khi xuất hiện đau gan, người bệnh nên:

  • Nghỉ ngơi, hạn chế lao động nặng và vận động gắng sức.
  • Có thể nằm ngửa hoặc nghiêng sang phải, kê gối mỏng dưới lưng để giảm cảm giác căng tức vùng gan.
  • Uống khoảng 1,5-2 lít nước/ngày nếu không có chống chỉ định.
  • Theo dõi vị trí, mức độ, thời gian đau cùng các triệu chứng đi kèm như sốt, buồn nôn, vàng da, nước tiểu sẫm màu hoặc phân đổi màu để cung cấp cho bác sĩ khi thăm khám.

2. Điều chỉnh chế độ ăn hỗ trợ gan

Chế độ dinh dưỡng hợp lý giúp giảm tải chuyển hóa và hỗ trợ phục hồi chức năng gan. Người bệnh nên ưu tiên rau xanh, trái cây tươi; ngũ cốc nguyên hạt; chất béo từ cá giàu omega-3; các loại đậu, hạt và dầu thực vật. Chia nhỏ bữa ăn để giảm áp lực lên hệ tiêu hóa.

Đồng thời, cần hạn chế thực phẩm nhiều dầu mỡ và chất béo bão hòa, đồ ăn chế biến sẵn, đồ ngọt, thịt đỏ. Ở người gan nhiễm mỡ, thừa cân, giảm 5-10% trọng lượng cơ thể có thể cải thiện men gan, giảm mỡ gan.

Ngoài chế độ ăn, có thể cân nhắc bổ sung tinh chất S. Marianum và Wasabia từ thiên nhiên theo hướng dẫn y khoa. Các hoạt chất này có khả năng hỗ trợ kiểm soát hoạt động của tế bào Kupffer, góp phần giảm phản ứng viêm, tăng cường chức năng giải độc, hạ men gan và bảo vệ tế bào gan trước tác động của rượu bia, virus, thuốc, hóa chất.

3. Những điều cần tránh

Để tránh bệnh diễn tiến nặng hơn, người bệnh cần:

  • Ngừng uống rượu bia và đồ uống có cồn hoàn toàn.
  • Không tự ý dùng paracetamol, thuốc chống viêm không steroid nếu chưa có chỉ định của bác sĩ.
  • Không dùng thuốc nam, thảo dược, thực phẩm bảo vệ sức khỏe không rõ nguồn gốc vì có nguy cơ gây độc cho gan.
  • Tuân thủ đúng phác đồ điều trị và hướng dẫn sử dụng thuốc của bác sĩ.

4. Vận động và kiểm soát cân nặng

Sau khi đau gan ổn định, người bệnh nên duy trì ít nhất 150 phút hoạt động thể lực cường độ trung bình mỗi tuần, như chạy bộ, đạp xe, bơi lội, kết hợp tập kháng lực ít nhất 2 buổi/tuần theo khuyến cáo. Trong giai đoạn đau cấp hoặc khi chưa xác định được nguyên nhân, cần tránh tập luyện để không làm triệu chứng nặng hơn.

Nếu đau gan kéo dài, đau tăng dần hoặc xuất hiện cùng triệu chứng bất thường như vàng da, sốt, nôn nhiều, cổ trướng, nước tiểu sẫm màu, sụt cân không rõ nguyên nhân hay xuất huyết tiêu hóa, người bệnh cần được thăm khám để được chẩn đoán và điều trị sớm.

Nguồn tham khảo