Tình trạng hẹp mạch vành 80% gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến lưu lượng máu nuôi dưỡng cơ tim, tiềm ẩn hàng loạt nguy cơ biến cố tim mạch đe doạ tính mạng. Cùng tìm hiểu chi tiết về mức độ nguy hiểm, biến chứng và dấu hiệu nhận biết bệnh qua bài viết sau của ECO Pharma.

Hẹp mạch vành 80% thuộc mức độ nào?
Hẹp mạch vành 80% nghĩa là lòng động mạch vành bị thu hẹp khoảng 80%, thường do mảng xơ vữa động mạch tích tụ trong thành mạch. Đây được xem là hẹp mạch mức độ nặng, gây cản trở 80% lưu lượng máu đến nuôi cơ tim, nhất là trong các tình huống gắng sức hoặc tâm lý căng thẳng.
Theo Hệ thống Báo cáo và Dữ liệu Bệnh Động mạch vành (CAD-RADS) dùng trong chụp cắt lớp vi tính mạch vành, tỷ lệ hẹp từ 70-99% được xếp vào nhóm hẹp nặng (CAD-RADS 4A). Khi một nhánh động mạch vành chính bị hẹp từ 70% trở lên, lưu lượng máu nuôi tim đã bị ảnh hưởng nặng, đòi hỏi bác sĩ phải tích cực can thiệp điều trị. (1)
Hẹp mạch vành 80% có nguy cơ gì đáng lo?
Hẹp 80% khiến tim thiếu máu và oxy rất nặng. Rủi ro biến cố cao hay thấp tùy thuộc vào vị trí, số nhánh mạch bị ảnh hưởng và thể trạng của người bệnh.
1. Đau thắt ngực và thiếu máu cơ tim cục bộ
Lượng máu nuôi tim giảm sút nghiêm trọng gây ra cơn đau thắt ngực hay tức ngực. Người bệnh thường có cảm giác bị bóp nghẹt, đè nén ở vùng sau xương ức. Tình trạng thiếu máu cơ tim cục bộ diễn ra dai dẳng, tái lặp ngoài khiến khả năng gắng sức suy giảm còn tác động tiêu cực đến cuộc sống hằng ngày.
2. Nhồi máu cơ tim
Mảng xơ vữa gây hẹp mạch nặng có nguy cơ nứt vỡ cao. Khi mảng xơ vữa vỡ, quá trình đông máu được kích hoạt, hình thành huyết khối, có thể làm tắt mạch hoàn toàn trong thời gian ngắn. Dòng máu đến cơ tim bị ngừng đột ngột, khiến tế bào cơ tim tổn thương không hồi phục, nguy cơ tử vong tăng cao nếu không được tái thông mạch kịp thời.
3. Suy tim tiến triển
Thiếu máu nuôi dưỡng kéo dài làm các tế bào cơ tim suy yếu, bị xơ hóa và giảm khả năng co bóp. Dần dần tim không đủ sức bơm máu đáp ứng nhu cầu cơ thể, dẫn đến suy tim mãn tính. Người bệnh phải đối mặt với các biểu hiện như mệt mỏi dai dẳng, phù hai chân, khó thở khi đi lại và sa sút thể lực nặng.
4. Rối loạn nhịp tim, đột tử do tim
Vùng cơ tim bị thiếu máu hoặc xơ hóa sẽ làm gián đoạn hệ thống dẫn truyền điện thế của tim. Điều này dễ kích hoạt những rối loạn nhịp thất nguy hiểm như nhịp nhanh thất, rung thất. Khi rung thất xuất hiện, tim mất hoàn toàn khả năng bơm máu, dẫn đến ngừng tim và đột tử do tim chỉ sau 3-5 phút nếu không được dùng máy phá rung tim khẩn cấp.
Triệu chứng của người bị hẹp mạch vành 80%
Không phải tất cả người bị hẹp mạch vành 80% đều có triệu chứng rõ ràng. Biểu hiện thường xuất hiện khi nhu cầu oxy của cơ tim tăng, chẳng hạn lúc vận động, gắng sức. Một số dấu hiệu thường gặp gồm:
- Đau thắt ngực, tức ngực: Cảm giác tức, đè nặng hoặc thắt chặt ở giữa hay bên trái ngực, thường xuất hiện khi gắng sức và giảm khi nghỉ ngơi.
- Khó thở: Xảy ra khi vận động; ở giai đoạn nặng, triệu chứng xuất hiện ngay cả khi đang nghỉ.
- Mệt mỏi, giảm sức bền: Người bệnh dễ hụt hơi, nhanh mệt khi đi bộ, leo cầu thang hoặc thực hiện các hoạt động trước đây vẫn làm bình thường.
- Đau lan: Cơn đau do thiếu máu cơ tim có thể lan đến một hoặc hai cánh tay, vai, cổ, hàm, lưng.
- Chóng mặt, choáng váng: Có thể xuất hiện khi lưu lượng máu cung cấp cho cơ thể giảm, nhất là trong lúc gắng sức.
Hẹp mạch vành nặng đôi khi không biểu hiện rõ cho đến khi xảy ra biến cố cấp tính. Người bệnh cần đặc biệt lưu ý những dấu hiệu như:
- Đau hoặc tức ngực dữ dội, kéo dài, không thuyên giảm
- Khó thở đột ngột
- Vã mồ hôi lạnh
- Buồn nôn hoặc nôn
- Chóng mặt, choáng váng, gần ngất
- Đau, tức lan đến cánh tay, vai, cổ, hàm, lưng.
Khi xuất hiện đau thắt ngực kéo dài, đặc biệt kèm theo khó thở, vã mồ hôi lạnh, chóng mặt, đau lan, cần đến cơ sở y tế cấp cứu ngay để được đánh giá và tái tưới máu cơ tim nếu cần. Không nên chờ triệu chứng tự thuyên giảm vì nhồi máu cơ tim là tình trạng cấp cứu có thể đe dọa tính mạng.
Vì sao động mạch vành hẹp tới ngưỡng 80%?
Hẹp mạch vành 80% thường là kết quả của quá trình xơ vữa diễn tiến âm thầm trong nhiều năm. Cholesterol và các tế bào viêm tích tụ trong thành động mạch, hình thành mảng xơ vữa. Theo thời gian, mảng này lớn dần khiến lòng mạch thu hẹp và cản trở dòng máu đến cơ tim.
Một số yếu tố thúc đẩy quá trình xơ vữa gồm:
- Tăng cholesterol máu: Nồng độ LDL-cholesterol cao thúc đẩy cholesterol lắng đọng trong thành mạch, làm mảng xơ vữa phát triển.
- Cao huyết áp: Áp lực máu kéo dài gây tổn thương lớp nội mô, tạo điều kiện cho quá trình viêm và hình thành mảng xơ vữa.
- Tiểu đường: Đường huyết tăng lâu ngày làm tổn thương mạch máu, thúc đẩy xơ vữa và tăng nguy cơ mắc bệnh động mạch vành nặng.
- Hút thuốc lá: Độc chất trong khói thuốc gây tổn thương nội mô, tăng phản ứng viêm và thúc đẩy quá trình xơ vữa.
- Thừa cân, béo phì và ít vận động: Thường đi kèm rối loạn mỡ máu, kháng insulin, cao huyết áp và viêm mãn tính làm nguy cơ xơ vữa tăng cao.
- Lão hóa: Mảng xơ vữa tích tụ theo thời gian nên nguy cơ hẹp động mạch vành tăng dần theo tuổi.
- Tiền sử gia đình: Người có người thân mắc bệnh động mạch vành sớm thường có nguy cơ di truyền cao hơn.
- Viêm mãn tính: Tình trạng viêm kéo dài góp phần làm mảng xơ vữa phát triển và trở nên kém ổn định, từ đó tăng nguy cơ xảy ra biến cố tim mạch.
Như vậy, hẹp mạch vành 80% hiếm khi xuất hiện đột ngột mà thường là hệ quả của nhiều yếu tố nguy cơ tích lũy trong thời gian dài. Bệnh có thể diễn tiến âm thầm, đến khi gây thiếu máu cơ tim, đau thắt ngực hoặc khi xảy ra biến cố tim mạch mới được phát hiện.
Bị hẹp mạch vành 80% nên điều trị theo hướng nào?
Mạch vành bị hẹp 80% tuy nghiêm trọng nhưng không phải lúc nào cũng cần đặt stent. Điều trị sẽ phụ thuộc vào vị trí hẹp, triệu chứng và chức năng tim của từng người.
1. Điều trị bằng thuốc
Điều trị nội khoa là bước cơ bản trong kiểm soát bệnh hẹp mạch vành, kể cả trước và sau tái thông mạch. Bác sĩ có thể kê statin hoặc thuốc hạ lipid máu để kiểm soát cholesterol và ổn định mảng xơ vữa; thuốc chống kết tập tiểu cầu như aspirin, clopidogrel trong những trường hợp phù hợp; cùng thuốc chống đau thắt ngực như thuốc chẹn beta hay thuốc chẹn kênh canxi.
Các thuốc kiểm soát cao huyết áp, tiểu đường và bệnh lý đi kèm cũng được dùng tùy tình trạng mỗi người. Người bệnh cần dùng thuốc đúng chỉ định và không tự ý ngưng thuốc, thay đổi liều lượng.
2. Tái thông mạch vành
Tái thông mạch vành có thể được cân nhắc khi người bệnh vẫn còn triệu chứng thiếu máu cơ tim dù đã điều trị nội khoa tối ưu hoặc có tổn thương giải phẫu nguy cơ cao. Lựa chọn giữa can thiệp động mạch vành qua da và phẫu thuật bắc cầu động mạch vành phụ thuộc vào đặc điểm tổn thương, nguy cơ của từng người.
- Can thiệp động mạch vành qua da: Bác sĩ đưa ống thông đến vị trí hẹp, nong bóng và đặt stent để cải thiện dòng máu. Phương pháp này thường được lựa chọn khi tổn thương 1-2 nhánh, ở vị trí không quá phức tạp.
- Phẫu thuật bắc cầu động mạch vành: Bác sĩ dùng mạch máu khỏe mạnh để tạo đường dẫn mới, đưa máu vượt qua đoạn động mạch bị hẹp. Phương pháp thường được áp dụng khi hẹp nhiều nhánh, hẹp ở đoạn thân chung động mạch vành trái hoặc người bệnh mắc tiểu đường, suy tim nặng kèm theo.
Bên cạnh điều trị chuyên khoa, người bệnh cần kiểm soát tốt các yếu tố nguy cơ. Nên hạn chế chất béo bão hòa, chất béo chuyển hóa và muối; duy trì cân nặng hợp lý; bỏ thuốc lá; vận động thể chất theo khả năng và hướng dẫn của bác sĩ; đồng thời kiểm soát huyết áp, đường huyết, cholesterol.
Theo đó, cần tái khám định kỳ để bác sĩ đánh giá triệu chứng, chức năng tim và đáp ứng điều trị. Tuân thủ đúng chỉ định dùng thuốc và thay đổi lối sống đóng vai trò quan trọng trong việc kiểm soát mức độ mạch vành hẹp và hạn chế tối đa nguy cơ xảy ra biến cố tim mạch.
Người bệnh động mạch vành nên làm gì để hạn chế bị hẹp tới ngưỡng 80%?
Để làm chậm quá trình xơ vữa và hạn chế nguy cơ hẹp mạch nặng, người bệnh cần kiểm soát đồng thời cholesterol, huyết áp, đường huyết, cân nặng cùng các yếu tố nguy cơ khác.
- Tuân thủ điều trị: Dùng thuốc đúng chỉ định, không tự ý giảm liều hoặc ngừng thuốc khi triệu chứng thuyên giảm. Ở người bệnh động mạch vành có nguy cơ tim mạch rất cao, LDL-cholesterol thường được kiểm soát dưới 1,4 mmol/L (55 mg/dL). Mục tiêu và phác đồ thuốc sẽ được bác sĩ cá nhân hóa tùy theo thể trạng.
- Kiểm soát huyết áp, đường huyết: Huyết áp nên được kiểm soát dưới 130/80 mmHg. Người bệnh tiểu đường cần duy trì đường huyết và hemoglobin A1c theo mục tiêu cá nhân hóa, thường dưới 7%. Kiểm soát tốt các chỉ số này góp phần bảo vệ nội mô và làm chậm tiến triển xơ vữa động mạch.
- Ăn uống tốt cho tim mạch: Hạn chế thịt mỡ, nội tạng, đồ chiên rán, thực phẩm chế biến sẵn, chất béo bão hòa và chất béo chuyển hóa. Lượng muối ăn nên dưới 5 gram mỗi ngày. Thay vào đó, ưu tiên rau xanh, trái cây, các loại đậu, ngũ cốc nguyên hạt, chất béo từ cá và chất béo không bão hòa.
- Bỏ thuốc lá: Khói thuốc gây tổn thương nội mô, thúc đẩy viêm và làm xơ vữa diễn tiến nhanh hơn. Người bệnh cần bỏ thuốc lá và tránh để hít phải khói thuốc.
- Duy trì cân nặng và vận động: Giữ cân nặng hợp lý giúp kiểm soát huyết áp, đường huyết và mỡ máu. Khi tình trạng tim ổn định và được bác sĩ cho phép, người bệnh có thể duy trì ít nhất 150 phút vận động cường độ vừa mỗi tuần. Trường hợp đang đau thắt ngực hoặc hẹp động mạch vành nặng cần tránh tự tập luyện gắng sức.
- Theo dõi diễn tiến bệnh: Người bị hẹp ngưỡng 80 cần được bác sĩ tim mạch đánh giá toàn diện để hạn chế nguy cơ tiến triển hẹp mạch vành 90%. Tùy triệu chứng và nguy cơ, bác sĩ có thể chỉ định xét nghiệm máu, điện tâm đồ, siêu âm tim, nghiệm pháp gắng sức, chụp CT động mạch vành hoặc chụp động mạch vành qua ống thông. Không phải trường hợp nào cũng cần thực hiện tất cả các xét nghiệm này định kỳ. Chụp mạch số hóa xóa nền cũng được dùng để khảo sát mạch vành và hỗ trợ can thiệp. Một số cơ sở y tế như khoa Tim mạch thuộc Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh ứng dụng hệ thống này kết hợp các kỹ thuật hình ảnh trong lòng mạch và công cụ hỗ trợ định hướng, giúp bác sĩ đánh giá tổn thương, lập kế hoạch can thiệp chính xác hơn.
Kiểm soát tốt mỡ máu, tuân thủ điều trị và duy trì lối sống lành mạnh giúp làm chậm tiến triển xơ vữa, hạn chế nguy cơ hẹp mạch vành 80%. Phát hiện và xử trí sớm còn góp phần bảo vệ chức năng tim, giảm nguy cơ nhồi máu cơ tim và duy trì chất lượng sống.





