Hội chứng chân không yên gây ra các triệu chứng khó chịu ở chân, đôi khi ở tay, ảnh hưởng đến chất lượng sống và gây ra những hệ luỵ xấu cho sức khỏe. Hãy cùng ECO Pharma tìm hiểu về nguyên nhân, triệu chứng và các phương pháp điều trị hội chứng chân không yên trong bài viết sau đây.
Hội chứng chân không yên (RLS – Restless Legs Syndrome) còn được gọi là bệnh Willis-Ekbom (Willis-Ekbom Disease – WED). Đây là một rối loạn vận động liên quan đến giấc ngủ khá phổ biến, ảnh hưởng đến 7% người trưởng thành trên toàn thế giới, trong đó phụ nữ có tỷ lệ mắc cao hơn nam.
Hội chứng này đặc trưng bởi cảm giác thôi thúc gây khó chịu, buộc phải di chuyển chân. Các triệu chứng thường xảy ra trong những khoảng thời gian không hoạt động, thường vào buổi tối và cảm giác này tạm thời được cải thiện khi di chuyển.(1)
Hội chứng chân không yên được phân làm hai loại là hội chứng chân không yên khởi phát sớm và hội chứng chân không yên khởi phát muộn.(2)
Đây là dạng phổ biến nhất và được xem là một rối loạn thần kinh trung ương, khởi phát sớm trước tuổi 45. Bệnh có tính chất vô căn (không rõ nguyên nhân), nhưng có thể mang yếu tố di truyền ở khoảng 25% – 75% bệnh nhân. Trong các trường hợp di truyền, hội chứng chân không yên có thể tuân theo kiểu di truyền trội hoặc lặn trên nhiễm sắc thể thường.
Người mắc hội chứng chân không yên di truyền thường khởi phát sớm và tiến triển chậm hơn. Một số trường hợp còn ghi nhận hiện tượng di truyền sớm dần, tức là thế hệ sau có biểu hiện bệnh ở độ tuổi sớm hơn thế hệ trước. Các yếu tố tâm lý như căng thẳng, lo âu và mệt mỏi có thể thúc đẩy các triệu chứng trở nên trầm trọng hơn.
Bệnh chân không yên khởi phát muộn được tính là sau tuổi 45. Tình trạng này có thể là hậu quả của một số bệnh lý nền. Bao gồm bệnh thận giai đoạn cuối, thấp khớp, suy giãn tĩnh mạch, thần kinh ngoại biên, bệnh amyloidosis, bệnh lý rễ thần kinh thắt lưng – cùng, bệnh đau cơ xơ hóa, bệnh Celiac. Nó cũng có thể là hậu quả của tình trạng thiếu hụt một số chất trong cơ thể. Bao gồm thiếu sắt, thiếu magie hoặc vitamin B9.
Một số thuốc cũng có thể gây ra hoặc làm nặng thêm các triệu chứng RLS, bao gồm thuốc đối kháng dopamin, diphenhydramine, thuốc chống trầm cảm 3 vòng, thuốc ức chế tái hấp thu serotonin có chọn lọc (SSRIs), thuốc chẹn beta. Ngoài ra, còn do rượu, caffeine và lithium.
Nguyên nhân gây ra hội chứng chân không yên vẫn chưa được xác định rõ ràng Tuy nhiên, một số yếu tố sau thường liên quan đến hội chứng chân không yên RLS.(3)
Hội chứng chân không yên có tính di truyền cao. Một số nghiên cứu về hội chứng chân không yên cho thấy yếu tố di truyền đóng vai trò đáng kể trong cơ chế bệnh sinh của rối loạn giấc ngủ này. Các khảo sát lâm sàng ở những người bệnh mắc hội chứng chân không yên ghi nhận, 40% – 90% có tiền sử gia đình liên quan tới tình trạng này.
Phụ nữ mang thai thường có sự thay đổi hormone tạm thời trong cơ thể. Sự thay đổi này có thể làm tăng nguy cơ mắc hội chứng chân không yên hoặc làm bệnh nặng hơn nếu đã mắc từ trước. Khoảng 32% phụ nữ mang thai có thể bị hội chứng chân không yên RLS trong thai kỳ, đặc biệt là tam cá nguyệt thứ ba và triệu chứng thường thuyên giảm sau sinh.
Các bệnh lý nền cũng là yếu tố làm tăng nguy cơ mắc bệnh chân không yên. Một số bệnh lý có thể kể đến như bệnh thận giai đoạn cuối, tiểu đường, đa xơ cứng, viêm khớp dạng thấp và bệnh Parkinson.
Các nghiên cứu cho thấy hội chứng này có liên quan đến sự thiếu hụt sắt ở một số vùng trong não. Sắt đóng vai trò quan trọng trong nhiều hoạt động thiết yếu của tế bào thần kinh, bao gồm việc sản xuất một chất dẫn truyền thần kinh gọi là dopamine.
Dopamine có nhiều chức năng, trong đó có việc truyền tín hiệu trong hệ thần kinh để giúp não điều khiển vận động cơ thể. Sự rối loạn trong hệ thống tín hiệu dopamine có thể là nguyên nhân gây ra các cử động bất thường ở người mắc hội chứng chân không yên.
Người bị suy thận thường kèm theo thiếu sắt và thiếu máu. Khi chức năng thận suy giảm, lượng sắt dự trữ trong máu có thể giảm, cùng với các thay đổi khác trong hóa học cơ thể – những yếu tố này có thể gây ra hoặc làm trầm trọng tình trạng hội chứng chân không yên RLS.
Hội chứng chân không yên gây ra các cảm giác khiến người bệnh muốn di chuyển chân. Những cảm giác này thường xảy ra ở chân, nhưng cũng có thể ảnh hưởng đến tay hoặc toàn bộ cơ thể. Bạn có thể cảm nhận các cảm giác kiến bò rần rần, ngứa ngáy, nhức mỏi, bỏng rát, giật, kéo căng hoặc co kéo.
Các cảm giác này có thể xảy ra ở một bên cơ thể, nhưng thường xuất hiện ở cả hai bên, ví dụ như ở cả hai chân. Cảm giác khó chịu trở nên nặng hơn khi nghỉ ngơi và giảm khi hoạt động. Bệnh cũng biểu hiện bằng hiện tượng co giật chân vào buổi tối và trong lúc ngủ.
Ngoài ra, còn những triệu chứng về rối loạn giấc ngủ là hệ quả của hội chứng chân không yên như khó ngủ, ngủ không sâu giấc, thường xuyên tỉnh giấc, mệt mỏi, khó tập trung, suy giảm trí nhớ, thay đổi tâm trạng, dễ cáu gắt hoặc lo âu.(4)
Hội chứng chân không yên có thể xảy ra với bất kỳ ai, bất kỳ độ tuổi nào. Nhưng những người sau đây có nguy cơ cao hơn.(5)
Hội chứng chân không yên ảnh hưởng đến chất lượng sống và gây ra những vấn đề về sức khỏe. Thường thấy nhất là rối loạn giấc ngủ, các triệu chứng khó chịu của bệnh khiến người bệnh khó đi vào ngủ hoặc bị tỉnh giấc giữa đêm.
Rối loạn giấc ngủ có thể dẫn đến hàng loạt các hệ quả nghiêm trọng hoặc làm trầm trọng thêm các tình trạng hiện mắc như các rối loạn về tâm thần (đặc biệt là trầm cảm), rối loạn chuyển hóa (mỡ máu, gan nhiễm mỡ, tiểu đường), huyết áp tim mạch (đặc biệt là nhồi máu cơ tim, đột quỵ), ngưng thở khi ngủ…
Các nghiên cứu chỉ ra rằng bệnh lý chân không yên có liên quan đến nguy cơ tử vong cao hơn so với người bình thường.(6)
Thật khó để có thể tự nhận biết các triệu chứng gặp phải là bệnh gì, vì vậy điều quan trọng là bạn nên đi khám nếu cảm giác khó chịu ở chân, tay diễn ra thường xuyên, ảnh hưởng đến giấc ngủ.
Các triệu chứng như:
Hiện không có xét nghiệm chẩn đoán đặc hiệu cho bệnh chân không yên. Các bác sĩ sẽ dựa vào triệu chứng lâm sàng, tiền sử bệnh, thuốc đang sử dụng, tiền sử gia đình và thực hiện khám lâm sàng thần kinh và toàn thân để đánh giá tình trạng bệnh. Ngoài ra, bác sĩ cũng sẽ xem xét tần suất, thời gian và mức độ nghiêm trọng của các triệu chứng.
Các xét nghiệm máu có thể được chỉ định để loại trừ những bệnh lý khác gây triệu chứng tương tự hội chứng chân không yên RLS như suy thận, thiếu sắt hoặc các rối loạn giấc ngủ khác như ngưng thở khi ngủ.
Đo điện cơ cũng được bác sĩ chỉ định thực hiện nếu có nghi ngờ bệnh lý rễ thần kinh hoặc những bệnh lý thần kinh khác. Kỹ thuật đo đa ký giấc ngủ thường được thực hiện thêm nhằm định lượng tần suất cử động chân và mô tả đặc điểm giấc ngủ.(7)
Hiện chưa có phương pháp chữa khỏi hoàn toàn hội chứng chân không yên RLS. Điều trị thường tập trung vào việc kiểm soát triệu chứng khó chịu để cải thiện chất lượng sống và giảm các hệ quả xấu. Trước tiên, bác sĩ sẽ xác định và điều trị các yếu tố làm nặng thêm triệu chứng của bệnh chân không yên, chẳng hạn như tiểu đường, bệnh thần kinh ngoại biên, ngưng thở khi ngủ hoặc thiếu sắt.
Điều trị hội chứng chân không yên bằng thuốc tập trung vào việc kiểm soát các triệu chứng khó chịu và cải thiện chất lượng giấc ngủ cho người bệnh. Các nhóm thuốc thường được sử dụng bao gồm:(8)
Bên cạnh đó, thay đổi lối sống và các biện pháp hỗ trợ để cải thiện triệu chứng. Một số biện pháp thường được khuyến nghị là:
Ngoài ra, điều trị hội chứng chân không yên RLS bằng công nghệ kích hoạt vận động trương lực (TOMAC). Đây là công nghệ mới, được Cục quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Mỹ (FDA) phê duyệt để giảm triệu chứng RLS và cải thiện chất lượng giấc ngủ. Hệ thống này bao gồm thiết bị đeo ở chân dưới, có tác dụng kích thích cơ bắp, tạo cảm giác tương tự như đang cử động, từ đó giảm cảm giác khó chịu và giúp ngủ ngon hơn.
Hiện chưa có cách nào phòng ngừa được hội chứng chân không yên nhưng có một số biện pháp giúp giảm nguy cơ mắc phải. Đó là điều trị các bệnh lý nền là yếu tố, nguy cơ của RLS như thiếu sắt, suy thận, tiểu đường hoặc các bệnh về thần kinh.
Ngoài ra, duy trì chế độ dinh dưỡng nhiều loại trái cây và rau củ, ăn nhiều loại thực phẩm giàu chất sắt và vitamin cần thiết cho cơ thể. Hạn chế thực phẩm chế biến sẵn, giàu chất béo bão hoà, nhiều đường và các chất kích thích như rượu, bia và các đồ uống chứa caffeine.
Duy trì tập thể dục hàng ngày đặc biệt là các bài tập kéo giãn cơ chân, yoga giúp cải thiện tuần hoàn chi dưới. Thói quen massage, ngâm chân nước ấm cũng mang đến lợi như tương tự.
Ngoài hội chứng chân không yên là gì, một số thắc mắc khác liên quan bao gồm:
Hiện nay, chưa có phương pháp này chữa khỏi hội chứng chân không yên. Nhưng có phương pháp hoặc biện pháp giúp kiểm soát các triệu chứng để cải thiện chất lượng sống.
Hội chứng chân không yên có thể gây rối loạn giấc ngủ của thai phụ. Thiếu ngủ, mất ngủ gây mệt mỏi, căng thẳng, ảnh hưởng xấu đến sức khỏe thai kỳ. Mất ngủ kéo dài, làm tăng nguy cơ mắc các vấn đề về sức khỏe tâm thần như trầm cảm, hoặc tiểu đường, huyết áp cao và sinh non.
Hội chứng chân không yên hiện chưa thể chữa khỏi nhưng nên được điều trị để kiểm soát các triệu chứng gây ảnh hưởng đến chất lượng sống và các hệ quả xấu tới sức khỏe, đặc biệt là tình trạng rối loạn giấc ngủ. Nếu bị mất ngủ, thiếu ngủ, ngủ không ngon giấc, bạn nên bổ sung tinh chất Blueberry và Ginkgo Biloba. Hai tinh chất này có tác dụng tăng cường tuần hoàn máu não, chống oxy hóa, bảo vệ tế bào thần kinh, não bộ từ đó giúp ngủ ngon.
