Nhiều rối loạn xảy ra trong giai đoạn dậy thì ảnh hưởng đến làn da của trẻ em. Mụn trứng cá là phổ biến nhất, nám hiếm gặp, thường xảy ra do thay đổi nội tiết tố, mắc các rối loạn di truyền, tổn thương da do mỹ phẩm, tác dụng phụ của thuốc hoặc tiếp xúc quá nhiều với ánh nắng mặt trời. Hiểu về nám da tuổi dậy thì có thể giúp tìm ra biện pháp phòng ngừa hoặc điều trị tốt hơn cho con em của bạn. Cùng ECO Pharma tìm hiểu ngay sau đây.

Nám da tuổi dậy thì là gì?
Nám da tuổi dậy thì là tình trạng rối loạn tăng sắc tố, đặc trưng bởi những đốm hoặc mảng màu nâu, xám trên da vào giai đoạn dậy thì - từ 10 đến 17 tuổi ở nữ hoặc 11 đến 17 tuổi ở nam. Các vết nám thường xuất hiện ở hai bên má, trán, mũi, cằm.
Nguyên nhân là vì sự sản sinh quá mức các melanin trong giai đoạn dậy thì khiến da sẫm màu. (1)
Nguyên nhân nám da tuổi dậy thì do đâu?
Nám da ở tuổi dậy thì do đâu? Nám da ở giai đoạn này thường bắt nguồn từ các yếu tố thay đổi hormone, ánh nắng mặt trời, sử dụng mỹ phẩm không phù hợp, tác dụng phụ của thuốc.
1. Mắc một số bệnh lý
- Bệnh tuyến giáp: Tuyến giáp không hoạt động bình thường sẽ dẫn đến mất cân bằng hormone, bao gồm estrogen. Sự gia tăng estrogen có thể kích thích tổng hợp melanin gây nám da. (2)
- Bệnh addison: Bệnh addison xảy ra khi chức năng vỏ của tuyến thượng thận suy giảm, dẫn đến không sản xuất đủ lượng hormone cần thiết, gây rối loạn nội tiết tố, tăng nguy cơ nám da.
2. Sự thay đổi hormone trong cơ thể
Vào tuổi dậy thì ở nữ, nồng độ estrogen và progesterone gia tăng, kích thích tế bào hắc tố sản sinh nhiều melanin dẫn đến sạm nám. Ở nam giới, sự mất cân bằng của testosterone và androgen cũng ảnh hưởng quá trình sản xuất melanin, thúc đẩy sự phát triển của nám. (3)
3. Chế độ sinh hoạt và dinh dưỡng thiếu khoa học
Lối sống thiếu khoa học như thức khuya, căng thẳng, áp lực do học tập khiến cơ thể sản sinh nhiều cortisol, dẫn đến rối loạn hormone estrogen, progesterone, testosterone, kích thích các tế bào hắc tố sản sinh nhiều melanin làm sẫm màu da.
Thường xuyên tiêu thụ thực phẩm chế biến sẵn, đồ uống có đường, thức ăn nhanh có thể làm lượng đường trong máu tăng cao, thúc đẩy cơ thể sản xuất nhiều insulin hơn. Lượng insulin dư thừa làm tăng nồng độ androgen, gây mất cân bằng nội tiết tố, khiến trẻ có nguy cơ bị nám ở tuổi dậy thì. Ngoài ra, chỉ số đường huyết cao còn dẫn đến tình trạng viêm, kích hoạt tăng sinh quá mức các melanin gây nám. (4)
4. Sử dụng mỹ phẩm không phù hợp
Sử dụng mỹ phẩm không phù hợp, kém chất lượng làm da bị kích ứng, bào mòn, nhạy cảm hơn với ánh nắng mặt trời, tăng nguy cơ hình thành nám da. Bên cạnh đó, việc dùng kem chống nắng có chỉ số SPF quá thấp, không đủ khả năng bảo vệ da khỏi tác động của tia UV cũng là một nguyên nhân gây nám ở tuổi dậy thì.
5. Tác động từ môi trường
Trong giai đoạn dậy thì, trẻ có nhu cầu tham gia các hoạt động thể chất, vui chơi ngoài trời nhiều hơn. Điều này khiến cơ thể tăng cường sản xuất melanin gây nám để bảo vệ da khỏi tác động của UV, dẫn đến hình thành các đốm, mảng sẫm màu, đặc biệt là tại vùng da thường xuyên tiếp xúc với ánh nắng như má, trán, mũi.

6. Tác dụng phụ của việc dùng thuốc
Một số loại thuốc như thuốc kháng sinh, thuốc hóa trị, thuốc chống co giật, thuốc chống sốt rét,... có thể khiến nam và nữ tuổi dậy thì gặp tác dụng phụ tăng sắc tố da, bao gồm sạm nám.
Dấu hiệu nhận biết nám da ở tuổi dậy thì
Dấu hiệu nám da ở tuổi dậy thì là sự xuất hiện các mảng hoặc đốm sẫm màu hơn so với tông da tự nhiên, có màu nâu hoặc xám, kích thước không đều, không gây đau, ngứa và thường có tính đối xứng hai bên.
Hướng dẫn cách trị nám ở tuổi dậy thì đơn giản
Một số cách trị nám tuổi dậy thì tại nhà hoặc can thiệp y khoa có thể giúp cải thiện nám ở tuổi này.
1. Các biện pháp trị nám ở tuổi dậy thì tại nhà
1.1. Sử dụng các nguyên liệu tự nhiên loại bỏ nám
- Thoa nha đam: Thành phần aloin và aloesin trong nha đam hỗ trợ ngăn ngừa sự hình thành melanin gây nám da. Nha đam cũng giàu vitamin C, vitamin E giúp bổ sung dưỡng chất, tăng cường hàng rào bảo vệ, cải thiện độ đàn hồi cho da. Dùng một lá nha đam cạo lấy phần thịt bên trong để thoa nha đam lên da đã được rửa sạch. Massage nhẹ nhàng, sau đó giữ khoảng 15 phút rồi rửa lại.
- Thoa mật ong: Mật ong có đặc tính kháng khuẩn, giúp làm sạch da nhẹ nhàng. Ngoài ra vitamin C và các chất chống oxy hóa của mật ong còn hỗ trợ chống lại sự tấn công của ánh nắng mặt trời, giảm sản sinh melanin gây nám. Dùng 2 - 3 muỗng mật ong nguyên chất thoa lên vùng nám sau khi đã rửa sạch. Massage để dưỡng chất thấm sâu, giữ khoảng 15 phút rồi rửa lại.
- Mặt nạ cà chua sữa tươi: Cà chua có lycopene giúp bảo vệ da khỏi tác hại của tia UV, nhờ đó ngăn ngừa sạm nám. Vitamin C trong cà chua thúc đẩy sản sinh collagen để khỏe mạnh hơn, nó cũng có tác dụng làm sáng da. Dùng một quả cà chua chín xay nhuyễn trộn với 50ml sữa tươi không đường để lên da. Massage thư giãn khoảng 15 phút rồi rửa lại.
1.2. Chăm sóc da mặt đúng cách
- Nếu da nhờn rửa mặt 2 lần/ngày với sữa rửa mặt, nếu da khô chỉ dùng một lần buổi tối.
- Sử dụng toner để cân bằng độ pH cho da.
- Dùng serum cấp ẩm, sáng da, ngừa nám.
- Thoa kem dưỡng ẩm để củng cố hàng rào bảo vệ da.
- Dùng kem chống nắng có chỉ số SPF từ 50 trở lên để bảo vệ da khỏi tia UV. Thoa mỗi 1 - 2 giờ một lần nếu ở ngoài trời, 3 giờ một lần nếu ở trong nhà.

2. Can thiệp y khoa
Trẻ dậy thì nên gặp bác sĩ da liễu để được thăm khám, kiểm tra nguyên nhân và tư vấn sản phẩm phù hợp với tình trạng da, giúp cải thiện sạm nám. Giai đoạn này da của trẻ còn đang phát triển, nhạy cảm và dễ bị tổn thương, do đó không nên tự ý áp dụng các biện pháp trị nám như bắn laser, peel da, kem bôi đặc trị nám,... khi chưa có sự tham vấn y khoa.
Một số trường hợp bị nám tuổi dậy thì do mắc bệnh liên quan đến rối loạn nội tiết, chẳng hạn như bệnh tuyến giáp, bệnh addison. Lúc này nên điều trị bệnh cho trẻ trước. (5)
3. Thay đổi thói quen sống
- Tránh thức đêm: Tránh để trẻ thức đêm và đi ngủ quá muộn. Hãy nhắc nhở con sắp xếp việc học hành để có thể ngủ đủ 8 - 10 tiếng/ngày giúp cơ thể có thời gian phục hồi và làn da khỏe mạnh.
- Kiểm soát căng thẳng: Stress có thể khiến tình trạng nám dậy thì nghiêm trọng hơn. Phụ huynh không nên gây áp lực thành tích học tập, thay vào đó hãy khuyến khích trẻ hoạt động ngoài trời, sắp xếp thời gian học hành và vui chơi hợp lý; thường xuyên tâm sự và hướng dẫn cho con biết cách đối phó với những thay đổi trong tuổi dậy thì.
- Tập thể dục đều đặn: Giúp thúc đẩy lưu thông máu, đưa oxy và dưỡng chất đến da, nuôi dưỡng da chắc khỏe. Ngoài ra còn giúp giảm căng thẳng, áp lực từ việc học tập. Một số bài tập thể dục phù hợp cho trẻ dậy thì: đi bộ, chạy bộ, đạp xe, bơi lội, nhảy dây,...
- Hạn chế sử dụng thiết bị điện tử: Ánh sáng xanh từ các thiết bị điện tử có thể kích thích các tế bào hắc tố, làm tăng sản xuất melanin gây nám. Trẻ dậy thì nên hạn chế sử dụng điện thoại, tivi, ipad để ngăn ngừa nám trầm trọng hơn.
Phòng ngừa nám da tuổi dậy thì
Tình trạng nám tuổi dậy thì có thể được phòng ngừa bằng các biện pháp:
1. Sử dụng kem chống nắng đúng cách
Trẻ trong giai đoạn này cần chú ý sử dụng kem chống nắng đúng cách, bảo vệ da khỏi ánh nắng mặt trời dẫn đến nám da. Kem chống nắng có chỉ số SPF 50 trở lên là lý tưởng nhất, nên thoa trước khi ra ngoài 10 - 15 phút, thoa lại sau mỗi 2 - 3 giờ, kể cả khi trời không có nắng.
2. Duy trì chế độ ăn uống lành mạnh
Chế độ ăn uống khoa học cần được duy trì suốt đời, đặc biệt trong giai đoạn dậy thì để đáp ứng sự phát triển mạnh mẽ của cơ thể thời kỳ này. Về khía cạnh làn da, nên ưu tiên các dưỡng chất có lợi cho nội tiết tố và làn da trong các bữa ăn hàng ngày của trẻ. Tăng cường thực phẩm giàu vitamin C, vitamin E, kẽm, selen, chất béo lành mạnh (axit béo omega-3) giúp giảm viêm, duy trì độ ẩm, nuôi dưỡng da khỏe mạnh từ bên trong. Bé gái nên được bổ sung thêm các thực phẩm giàu sắt để bù đắp sự thiếu hụt chất này trong các kỳ kinh nguyệt. Cơ thể thiếu sắt, thiếu máu sẽ không cung cấp đủ dinh dưỡng và oxy nuôi dưỡng làn da.
Các thực phẩm lành mạnh để bổ sung trong các bữa ăn của trẻ trong giai đoạn dậy thì như rau củ (rau chân vịt, cải xoăn, cải rổ, cà rốt), trái cây (cam, bưởi, đu đủ, dâu tây, kiwi), các loại hạt (hạt điều, óc chó, hạnh nhân), cá béo (cá hồi, cá ngừ, cá cơm), các loại đậu (đậu lăng, đậu Hà Lan).
Khuyến khích trẻ uống đủ 1.5 - 2 lít nước/ngày để duy trì độ ẩm cho da và tốt cho sự trao đổi chất trong cơ thể.
Ngoài ra, phụ huynh nên hạn chế cho trẻ ăn các thức ăn nhiều muối, đường, dầu mỡ hoặc cay nóng như đồ chiên rán, bánh kẹo, thực phẩm chế biến sẵn vì có thể gây mất cân bằng nội tiết tố, dẫn đến nguy cơ bị nám ở tuổi dậy thì. Ngoài ra còn làm tăng tiết dầu trên da, bít tắc lỗ chân lông, khiến tình trạng mụn trứng cá nghiêm trọng hơn.

3. Thận trọng khi sử dụng mỹ phẩm chăm sóc da
Da trong giai đoạn dậy thì thường nhạy cảm, dễ bị kích ứng. Do đó trẻ nên dùng những sản phẩm dành riêng cho tuổi teen, chiết xuất từ các thành phần tự nhiên dịu nhẹ. Trước khi sử dụng, hãy thoa lên một vùng da nhỏ giúp kiểm tra mức độ dị ứng.
Nếu trẻ gặp vấn đề về da như tiết dầu nhiều, mụn trứng cá, ngứa, phụ huynh nên đưa con đi khám da liễu để được bác sĩ tư vấn sản phẩm chăm sóc da an toàn, phù hợp.
Xem thêm: Nguyên nhân bị nám sau sinhNhững lưu ý cần biết khi chăm sóc da tuổi dậy thì
Chăm sóc da ở tuổi dậy thì cần lưu ý các vấn đề:
- Tránh sờ tay lên mặt, nặn mụn vì gây nhiễm trùng và để lại thâm, sẹo.
- Che chắn mỗi khi ra ngoài bằng kem chống nắng, mũ, khẩu trang, kính râm để bảo vệ da khỏi tia UV.
- Giữ vệ sinh các vật dụng cá nhân có tiếp xúc với da như gối, khăn mặt để ngăn ngừa vi khuẩn tích tụ.
- Không dùng chung đồ dùng cá nhân với người khác (khăn mặt, dụng cụ trang điểm, mỹ phẩm).
- Hạn chế trang điểm vì gây bít tắc, tiết dầu, lỗ chân lông to, mụn trứng cá. Sau trang điểm cần tẩy trang sạch sẽ.
Câu hỏi thường gặp
Một số băn khoăn của người bệnh khi gặp tình trạng nám da tuổi dậy thì:
1. Nám da ở tuổi dậy thì có tự khỏi không?
Điều này tùy thuộc vào nguyên nhân gây nám. Nám da do rối loạn nội tiết tố có thể tự khỏi khi cơ thể ổn định nội tiết tố. Nhưng đối với các nguyên nhân khác như tác động của ánh nắng mặt trời, sử dụng mỹ phẩm không phù hợp, chế độ sinh hoạt không hợp lý,... thì cần can thiệp y khoa để cải thiện nám.
2. Làm thế nào để phân biệt nám da với tàn nhang tuổi dậy thì?
Phân biệt được hai tình trạng này để có cách trị nám tàn nhang ở tuổi dậy thì phù hợp:
- Nám: Xuất hiện mảng hoặc đốm có màu nâu hoặc xám, đường viền rõ, thường có tính đối xứng.
- Tàn nhang: Các đốm tròn nhỏ khoảng 1mm - 2mm, màu nâu hoặc nâu nhạt, nằm riêng lẻ hoặc kết thành mảng, thường trở nên đậm màu hơn khi ra nắng.
3. Có cần gặp bác sĩ da liễu khi bị nám tuổi dậy thì không?
Phụ huynh nên đưa trẻ đi khám da liễu để loại trừ các nguyên nhân có thể gây ra nám tuổi dậy thì, ví dụ các bệnh lý về tuyến giáp và được điều trị đúng cách, an toàn.
Trẻ dậy thì có thể bị nám da kèm theo các tình trạng khác như stress, rối loạn ăn uống,... do đó bạn nên đưa trẻ đến thăm khám tại bệnh viện có nhiều chuyên khoa như Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh. Sự kết hợp của Khoa Da liễu - Thẩm mỹ da và nhiều khoa khác như Khoa Nhi, Khoa Dinh dưỡng tiết chế,... sẽ giúp trẻ được kiểm tra, chăm sóc toàn diện.
Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh có đội ngũ bác sĩ, chuyên gia da liễu giỏi và thiết bị, công nghệ tiên tiến (dàn máy Laser Pico, dàn máy Laser CO2 Fractional, máy điện di Apolo Duet +El, máy phân tích da A-one Simple, máy Laser Dynamis 4D)... là những công nghệ hiện đại hàng đầu trong điều trị các vấn đề về da liễu hiện nay.
Nám da tuổi dậy thì ít khi xảy ra, phụ huynh nên đưa con đi thăm khám da liễu để loại trừ những nguyên nhân sức khỏe tiềm ẩn có thể gây lo lắng. Trong thời kỳ dậy thì, trẻ cần được chăm sóc kỹ lưỡng cả về dinh dưỡng và tâm sinh lý; có hướng dẫn học tập, sinh hoạt và đối phó với những thay đổi cơ thể, cảm xúc một cách chi tiết. Cơ thể khỏe mạnh, nội tiết ổn định, tinh thần thoải mái là tiền đề cho một làn da sáng khỏe, giúp trẻ tự tin ngoài xã hội.





