Trợ phí vận chuyển cho mọi đơn hàng·Chính hãng 100% từ Mỹ

Sỏi tuyến tiền liệt là gì? Dấu hiệu từ nhẹ đến nặng

Theo dõi ECO Pharma trên Google NewsChọn ECO Pharma làm nguồn ưu tiên trên Google tìm kiếm.

Sỏi tuyến tiền liệt thường gặp ở nam giới trung niên và lớn tuổi, tỷ lệ mắc dao động từ 7% - 70%. Phần lớn trường hợp không gây triệu chứng rõ ràng, nhưng một số có thể đi kèm viêm tuyến tiền liệt hoặc rối loạn tiểu tiện. Trong bài viết dưới đây, hãy cùng ECO Pharma tìm hiểu nguyên nhân, dấu hiệu nhận biết, cách chẩn đoán và điều trị sỏi tiền liệt tuyến.

sỏi tiền liệt tuyến là gì

Sỏi tuyến tiền liệt là gì?

Sỏi tuyến tiền liệt là các ổ vôi hóa hình thành bên trong tuyến tiền liệt, chủ yếu nằm ở các nang hoặc ống tuyến. Phần lớn viên sỏi có kích thước nhỏ, khoảng 0,5mm - 5mm. Thành phần của sỏi chủ yếu là canxi phosphat, chiếm hơn 80%. (1)

Sỏi tuyến tiền liệt khác với sỏi đường tiết niệu. Sỏi đường tiết niệu có thể xuất hiện ở thận, niệu quản hoặc bàng quang, trong khi sỏi tuyến tiền liệt chỉ hình thành bên trong mô của tuyến tiền liệt. 

Dựa trên cơ chế hình thành, sỏi tuyến tiền liệt được chia thành hai nhóm là sỏi nội sinh và sỏi ngoại sinh.

1. Sỏi nội sinh

Sỏi nội sinh hình thành ngay trong tuyến tiền liệt khi dịch tiết bị ứ đọng ở các nang hoặc ống tuyến. Theo thời gian, canxi lắng đọng quanh thể amylaceous (corpora amylacea) rồi dần vôi hóa và tạo thành sỏi. Quá trình này thường diễn ra cùng với sự lão hóa của tuyến tiền liệt nên gặp nhiều hơn ở nam giới sau 50 tuổi. Các viên sỏi nằm trong nang tuyến thường có kích thước nhỏ, trong khi sỏi hình thành trong ống tuyến thường lớn hơn nên dễ phát hiện trên siêu âm qua trực tràng.

2. Sỏi ngoại sinh

Sỏi ngoại sinh hình thành khi nước tiểu trào ngược vào các ống tuyến tiền liệt. Các khoáng chất trong nước tiểu lắng đọng dần rồi kết tinh thành sỏi. So với sỏi nội sinh, loại sỏi này ít gặp hơn nhưng thường có kích thước lớn hơn; trong một số trường hợp hiếm gặp, viên sỏi có kích thước lớn có thể chèn ép niệu đạo và gây khó tiểu. 

Sỏi ngoại sinh thường liên quan đến hội chứng bàng quang thần kinh hoặc tình trạng nhiễm trùng đường tiết niệu kéo dài và có thể gặp ở nhiều độ tuổi. 

Nguyên nhân nào gây ra sỏi tuyến tiền liệt

Sỏi tuyến tiền liệt không hình thành do một nguyên nhân duy nhất. Tình trạng này có thể xuất phát từ sự kết hợp của nhiều yếu tố, bao gồm: 

1. Viêm tuyến tiền liệt mạn tính

Viêm tuyến tiền liệt mạn tính là một trong những yếu tố có liên quan đến sự hình thành sỏi. Tình trạng viêm kéo dài làm dịch tiết trong tuyến bị ứ đọng, tạo điều kiện để các khoáng chất lắng đọng và hình thành sỏi.

Ngược lại khi sỏi đã xuất hiện, chúng có thể trở thành nơi vi khuẩn tồn tại khiến tình trạng nhiễm trùng kéo dài hoặc tái phát và làm giảm hiệu quả điều trị bằng kháng sinh.

viêm tiền liệt tuyến kéo dài
Tình trạng viêm kéo dài làm dịch tiết trong tuyến dễ bị ứ đọng khiến các khoáng chất lắng đọng và hình thành sỏi.

2. Tăng sản lành tính tuyến tiền liệt

Tăng sản lành tính tuyến tiền liệt (phì đại lành tính tuyến tiền liệt) là yếu tố nguy cơ khác của sỏi tuyến tiền liệt. Khi tuyến tiền liệt phì đại, các ống tuyến bị chèn ép làm dịch tiết lưu thông kém gây lắng đọng khoáng chất và hình thành sỏi. Một số nghiên cứu ghi nhận sỏi tuyến tiền liệt xuất hiện khá phổ biến ở người mắc tăng sản lành tính tuyến tiền liệt.

3. Tuổi tác và lão hóa

Sỏi tuyến tiền liệt gặp nhiều hơn ở nam giới lớn tuổi, đặc biệt sau 50 tuổi. Theo thời gian, khả năng dẫn lưu dịch tiết của tuyến tiền liệt giảm dần, trong khi các chất khoáng dễ lắng đọng hơn, từ đó làm tăng nguy cơ hình thành sỏi. 

4. Chế độ ăn uống và sinh hoạt

Một số thói quen sinh hoạt có thể gián tiếp làm tăng nguy cơ hình thành sỏi tuyến tiền liệt thông qua tình trạng ứ đọng dịch tiết và hiện tượng nước tiểu trào ngược vào các ống tuyến. Uống ít nước, thường xuyên nhịn tiểu hoặc nhiễm trùng đường tiết niệu tái phát có thể tạo điều kiện cho các khoáng chất lắng đọng và kết tinh theo thời gian.

thường xuyên nhịn tiểu
Thường xuyên nhịn tiểu cũng làm tăng nguy cơ hình thành sỏi tuyến tiền liệt

Triệu chứng nhận biết sỏi tuyến tiền liệt

Sỏi tuyến tiền liệt thường không gây triệu chứng và chủ yếu được phát hiện tình cờ khi siêu âm hoặc thăm khám tuyến tiền liệt vì một lý do khác. Triệu chứng chỉ xuất hiện khi sỏi có kích thước lớn hoặc đi kèm tình trạng viêm, khi đó biểu hiện thường giống với các triệu chứng của bệnh đường tiết niệu dưới hoặc viêm tuyến tiền liệt.

1. Giai đoạn không có triệu chứng (sỏi im lặng)

Đa số sỏi tuyến tiền liệt có kích thước nhỏ và nằm trong các nang hoặc ống tuyến nên không cản trở dòng nước tiểu cũng như không gây cảm giác khó chịu. Vì vậy, bệnh thường chỉ được phát hiện tình cờ trong quá trình siêu âm hoặc kiểm tra tuyến tiền liệt để đánh giá các bệnh lý khác, chẳng hạn như tăng sản lành tính tuyến tiền liệt.

2. Giai đoạn có triệu chứng (khi sỏi gây viêm hoặc chèn ép)

Khi sỏi phát triển lớn hơn hoặc đi kèm tình trạng viêm, người bệnh có thể gặp một số triệu chứng sau:

  • Rối loạn tiểu tiện: Tiểu khó, tiểu buốt, tiểu nhiều lần, tiểu gấp hoặc tiểu đêm do tuyến tiền liệt và đường tiết niệu dưới bị kích thích.
  • Đau vùng chậu: Cơn đau thường xuất hiện ở vùng hội âm, giữa bìu và hậu môn, đôi khi lan đến dương vật hoặc vùng thắt lưng.
  • Triệu chứng khi kèm viêm tuyến tiền liệt: Nếu sỏi đi kèm viêm tuyến tiền liệt, người bệnh có thể đau khi xuất tinh, xuất hiện máu trong tinh dịch hoặc nước tiểu cùng các triệu chứng đặc trưng của viêm tuyến tiền liệt. (2)
đau vùng chậu
Sỏi tiền liệt tuyến ở giai đoạn phát triển có thể gây đau vùng chậu.

3. Dấu hiệu cần thăm khám ngay

Người bệnh nên đến bệnh viện ngay nếu xuất hiện sốt cao kèm lạnh run, bí tiểu cấp hoặc tiểu ra máu. Đây đều là những dấu hiệu có thể cảnh báo tình trạng nhiễm trùng hoặc tắc nghẽn đường tiết niệu cần được xử trí sớm.

Đặc biệt, sốt cao và rét run ở người bị viêm tuyến tiền liệt cấp do vi khuẩn có thể là biểu hiện nhiễm trùng nặng và làm tăng nguy cơ nhiễm khuẩn huyết nếu không được điều trị kịp thời. Bí tiểu cấp cần được xử trí ngay vì tình trạng tắc nghẽn kéo dài có thể gây tổn thương bàng quang và thận.

Sỏi tiền liệt tuyến có nguy hiểm không?

Phần lớn sỏi tuyến tiền liệt là tình trạng lành tính và không gây ảnh hưởng đáng kể đến sức khỏe. Tuy nhiên trong một số trường hợp, sỏi có thể đi kèm viêm hoặc gây các triệu chứng ở đường tiết niệu nghiêm trọng. Dưới đây là những ảnh hưởng và biến chứng có thể gặp.

1. Biến chứng về hệ tiết niệu

Sỏi tuyến tiền liệt có thể làm tăng nguy cơ nhiễm trùng đường tiết niệu tái phát do kháng sinh khó loại bỏ được hoàn toàn vi khuẩn bám trên bề mặt sỏi. Một nghiên cứu cho thấy tỷ lệ điều trị thành công bằng kháng sinh đường uống ở người bị viêm tuyến tiền liệt do vi khuẩn kèm sỏi là 35,7%, thấp hơn so với 63,6% ở nhóm không có sỏi. 

Ngoài ra sỏi tuyến tiền liệt trong một số trường hợp hiếm gặp có thể liên quan đến áp xe tuyến tiền liệt. Điều này thường xảy ra khi sỏi đi kèm với tình trạng viêm hoặc nhiễm trùng kéo dài, tạo điều kiện cho vi khuẩn phát triển và hình thành ổ mủ trong tuyến tiền liệt. Đây là một biến chứng nhiễm trùng nghiêm trọng có thể gây sốt cao, đau vùng tầng sinh môn, bí tiểu và làm tăng nguy cơ nhiễm khuẩn huyết nếu không được chẩn đoán, điều trị kịp thời.

2. Ảnh hưởng đến sinh lý và sinh sản

Sỏi tuyến tiền liệt cũng có thể gây đau khi xuất tinh, rối loạn cương và làm giảm chất lượng tình dục, đặc biệt khi kèm viêm tuyến tiền liệt dù không phổ biến. Sỏi kích thước lớn hoặc nhiều sỏi còn có thể làm giảm khả năng di động của tinh trùng do ảnh hưởng đến chất lượng dịch tuyến tiền liệt, từ đó làm suy giảm khả năng sinh sản. 

Các phương pháp chẩn đoán 

Chẩn đoán sỏi tiền liệt tuyến bằng thăm khám trực tràng kết hợp các loại xét nghiệm khác nhau. Dưới đây là những phương pháp chẩn đoán thường quy trong y tế hiện nay. 

1. Thăm khám trực tràng (DRE)

Bằng cách luồn ngón tay vào hậu môn sờ nắn trực tràng bác sĩ có thể đánh giá được sơ bộ kích thước, hình dạng và độ cứng của tuyến tiền liệt. Nếu nghi ngờ có sỏi, các phương pháp tiếp theo sẽ được thực hiện để củng cố chẩn đoán.

thăm trực tràng bằng ngón tay
Thủ thuật thăm khám trực tràng bằng ngón tay giúp đánh giá kích thước, hình dạng và độ chắc của tuyến tiền liệt.

 2. Siêu âm qua ngả trực tràng (TRUS) và chụp X-quang/CT

Siêu âm qua ngả trực tràng thường được ưu tiên khi cần đánh giá sỏi tuyến tiền liệt vì cho hình ảnh rõ về cấu trúc của tuyến. Các viên sỏi thường hiện lên dưới dạng những ổ tăng âm và có thể kèm bóng cản phía sau.

Bên cạnh siêu âm tiền liệt tuyến, X-quang vùng chậu hoặc chụp cắt lớp vi tính cũng giúp phát hiện các ổ vôi hóa trong tuyến tiền liệt. Chụp cắt lớp vi tính chủ yếu được sử dụng khi cần khảo sát chi tiết hoặc đánh giá các biến chứng nếu có. 

3. Xét nghiệm nước tiểu và tinh dịch

Xét nghiệm nước tiểu giúp phát hiện bạch cầu, hồng cầu hoặc vi khuẩn khi sỏi tuyến tiền liệt đi kèm nhiễm trùng đường tiết niệu hoặc viêm tuyến tiền liệt. Trong trường hợp nghi ngờ viêm tuyến tiền liệt do vi khuẩn, bác sĩ có thể chỉ định cấy nước tiểu để xác định tác nhân gây bệnh và lựa chọn kháng sinh thích hợp.

mẫu thử nước tiểu
Bác sĩ có thể chỉ định nam giới thực hiện xét nghiệm nước tiểu.

 Các phương pháp điều trị sỏi tuyến tiền liệt

Tùy vào triệu chứng và mức độ ảnh hưởng của bệnh, bác sĩ có thể chỉ định theo dõi, dùng thuốc hoặc thực hiện thủ thuật khi cần thiết. Cụ thể:

1. Theo dõi và dùng thuốc

Sỏi tuyến tiền liệt có kích thước nhỏ và không gây triệu chứng thường chưa cần điều trị. Trường hợp có viêm hoặc rối loạn tiểu tiện, bác sĩ sẽ lựa chọn thuốc dựa trên nguyên nhân và mức độ triệu chứng.

  • Thuốc kháng sinh được chỉ định khi có viêm tuyến tiền liệt do vi khuẩn hoặc nhiễm trùng đường tiết niệu.
  • Thuốc chẹn alpha như tamsulosin giúp thư giãn cơ trơn cổ bàng quang và tuyến tiền liệt, từ đó cải thiện tình trạng tiểu khó.
  • Thuốc giảm đau và kháng viêm có thể được sử dụng trong thời gian ngắn để giảm đau vùng chậu và cảm giác khó chịu khi tiểu.

Việc sử dụng thuốc cần tuân theo chỉ định của bác sĩ để bảo đảm hiệu quả và hạn chế tác dụng không mong muốn.

bác sĩ thăm khám điều trị
Người bệnh được chỉ định dùng thuốc kháng sinh, thuốc chẹn alpha, thuốc giảm đau hoặc kháng viêm tùy theo tình trạng sỏi tuyến tiền liệt.

2. Phẫu thuật

Phẫu thuật thường được cân nhắc khi sỏi có kích thước lớn gây tắc nghẽn đường tiểu, nhiễm trùng tái phát hoặc không cải thiện sau điều trị nội khoa. Tùy từng trường hợp, bác sĩ có thể lấy sỏi kết hợp cắt đốt nội soi tuyến tiền liệt qua niệu đạo hoặc sử dụng laser holmium để loại bỏ sỏi. Nếu sỏi đi kèm viêm tuyến tiền liệt do vi khuẩn kéo dài, việc loại bỏ sỏi có thể giúp cải thiện hiệu quả điều trị và giảm nguy cơ tái phát.

3. Các phương pháp hỗ trợ tại nhà

Các biện pháp chăm sóc tại nhà chỉ giúp giảm cảm giác khó chịu và không thể thay thế điều trị y khoa. Uống đủ nước và duy trì lối sống lành mạnh có thể hỗ trợ sức khỏe đường tiết niệu. Nếu sỏi đi kèm viêm tuyến tiền liệt, ngâm nước ấm có thể giúp giảm đau vùng chậu ở một số trường hợp. Người bệnh không nên tự xoa bóp tuyến tiền liệt, đặc biệt khi đang có viêm cấp, vì có thể làm triệu chứng nặng hơn. Trước khi áp dụng bất kỳ biện pháp hỗ trợ nào, nên trao đổi với bác sĩ để được hướng dẫn phù hợp.

Câu hỏi thường gặp

1. Sỏi tuyến tiền liệt có thể tự đào thải ra ngoài không?

Các viên sỏi có kích thước nhỏ đôi khi có thể được đào thải theo dịch tiết của tuyến hoặc nước tiểu. Tuy nhiên, phần lớn nằm trong các nang và ống tuyến nên khó tự thoát ra ngoài. Nếu gây triệu chứng hoặc biến chứng, bác sĩ sẽ cân nhắc phương pháp điều trị phù hợp.

2. Sỏi vôi hóa tuyến tiền liệt có ảnh hưởng đến khả năng có con không?

Khả năng sinh sản có thể bị ảnh hưởng khi sỏi đi kèm viêm tuyến tiền liệt kéo dài do tình trạng viêm làm thay đổi môi trường tinh dịch và ảnh hưởng đến chất lượng tinh trùng. Bản thân viên sỏi không được xem là nguyên nhân trực tiếp gây vô sinh. 

3. Sỏi tuyến tiền liệt có gây ung thư không?

Sỏi tuyến tiền liệt không phát triển thành ung thư và hiện chưa có dữ liệu chứng minh tình trạng này làm tăng nguy cơ ung thư tuyến tiền liệt. Một nghiên cứu cũng cho thấy sỏi tuyến tiền liệt đơn thuần không làm tăng nồng độ PSA ở người không mắc ung thư hoặc viêm tuyến tiền liệt. Nếu chỉ số PSA tăng, bác sĩ sẽ đánh giá thêm để xác định nguyên nhân, bởi tình trạng viêm tuyến tiền liệt thường là nguyên nhân phổ biến hơn bản thân viên sỏi.

Phần lớn sỏi tuyến tiền liệt không gây nguy hiểm và không đôi khi chưa cần phải điều trị ngay nếu không có triệu chứng. Mặc dù vậy tình trạng này cần được theo dõi qua các cuộc khám tuyến tiền liệt định kỳ hằng năm để phòng ngừa tắc nghẽn và viêm tuyến tiền liệt. Những người đã xuất hiện triệu chứng đường tiểu nên được điều trị sớm.

Nguồn tham khảo