Trợ phí vận chuyển cho mọi đơn hàng·Chính hãng 100% từ Mỹ

Siêu âm tuyến tiền liệt: Quy trình và chỉ định

Theo dõi ECO Pharma trên Google NewsChọn ECO Pharma làm nguồn ưu tiên trên Google tìm kiếm.

Siêu âm tuyến tiền liệt được sử dụng trong chẩn đoán ban đầu hoặc đánh giá điều trị bệnh lý tuyến tiền liệt. Trong một số trường hợp kỹ thuật này còn hỗ trợ định hướng sinh thiết để lấy mẫu mô chính xác hơn. Cùng ECO Pharma tìm hiểu siêu âm tiền liệt tuyến là gì, khi nào cần thực hiện và cách đọc các chỉ số cơ bản trong kết quả siêu âm. 

siêu âm tiền liệt tuyến là gì

Siêu âm tuyến tiền liệt là gì?

Siêu âm tuyến tiền liệt là một loại chẩn đoán hình ảnh không xâm lấn, sử dụng sóng âm để tạo hình ảnh tuyến tiền liệt bên trong cơ thể nam giới. Phương pháp này an toàn, hầu như không gây đau và không dùng bức xạ tia X.

Trong quá trình siêu âm, bác sĩ đặt đầu dò nhỏ có bôi gel chuyên dụng lên vùng cần kiểm tra. Đầu dò phát ra sóng âm tần số cao đi vào cơ thể; khi gặp mô tuyến tiền liệt, sóng âm sẽ phản hồi trở lại. Các tín hiệu này được máy vi tính xử lý và hiển thị thành hình ảnh tuyến tiền liệt trên màn hình. 

Nhờ khả năng ghi nhận hình ảnh theo thời gian thực, siêu âm tiền liệt tuyến giúp bác sĩ quan sát cấu trúc, kích thước, hình dạng của tuyến tiền liệt và các cơ quan lân cận. Khi cần thiết siêu âm cũng có thể hỗ trợ đánh giá dòng máu trong mạch máu từ đó phát hiện bất thường và định hướng chẩn đoán phù hợp hơn. (1)

Các phương pháp siêu âm tuyến tiền liệt phổ biến nhất hiện nay

Hiện nay có nhiều loại siêu âm tuyến tiền liệt khác nhau nhưng đều được thực hiện qua thành bụng hoặc ngả trực tràng. 

1. Siêu âm qua thành bụng

Đây là phương pháp chẩn đoán hình ảnh thường quy, dễ thực hiện, thường được dùng trong thăm khám ban đầu. Kỹ thuật này hỗ trợ bác sĩ đánh giá kích thước, thể tích tuyến và lượng nước tiểu tồn dư sau khi đi tiểu mà không xâm lấn, hầu như không gây đau, thời gian thực hiện nhanh. Tuy nhiên kỹ thuật này có thể khó đánh giá chi tiết nếu người bệnh béo phì, thành bụng dày, bàng quang chưa đủ căng hoặc có nhiều hơi trong ruột.

Theo Viện Y tế Quốc gia Mỹ (NCBI), siêu âm tuyến tiền liệt qua thành bụng là chỉ định chẩn đoán bắt buộc ban đầu đối với các trường hợp nam giới có triệu chứng khó tiểu gồm: (2)

  • Đi tiểu nhiều lần cả ngày lẫn đêm.
  • Cảm giác buồn tiểu.
  • Cảm giác tiểu không hết hoàn toàn.

2. Siêu âm qua ngả trực tràng

Đây là phương pháp siêu âm trong đó bác sĩ đưa một đầu dò siêu âm nhỏ vào  trực tràng để quan sát tuyến tiền liệt. Siêu âm qua trực tràng cho hình ảnh chi tiết hơn siêu âm qua ngã bụng vì vậy giúp đánh giá kích thước, cấu trúc nhu mô, túi tinh và các bất thường như nang, vôi hóa, nhân giảm âm hoặc mất cân đối hai bên tuyến tốt hơn.

Trong một số trường hợp siêu âm qua trực tràng còn được dùng để hướng dẫn sinh thiết tuyến tiền liệt giúp lấy mẫu mô đúng vị trí nghi ngờ. Người bệnh có thể hơi căng tức vùng hậu môn trong lúc thực hiện nhưng cảm giác này thường nhanh hết. Nếu chỉ siêu âm đơn thuần người bệnh có thể sinh hoạt bình thường sau khi kiểm tra.

Theo NCBI các chỉ định siêu âm tuyến tiền liệt qua âm qua ngả trực tràng gồm: 

  • Những thay đổi bệnh lý được phát hiện trong quá trình khám sờ nắn qua trực tràng (cứng, u, bất đối xứng).
  • Nồng độ kháng nguyên đặc hiệu của tuyến tiền liệt (PSA) tăng cao trong huyết thanh.
  • Tăng sản tuyến tiền liệt lành tính (đủ điều kiện phẫu thuật).
  • Viêm tuyến tiền liệt, áp xe tuyến tiền liệt.
  • Chẩn đoán rối loạn xuất tinh và ung thư tuyến tiền liệt (đủ điều kiện phẫu thuật hoặc xạ trị, theo dõi điều trị không phẫu thuật, tìm kiếm tái phát tại chỗ sau phẫu thuật triệt để).

Siêu âm tuyến tiền liệt giúp phát hiện những bệnh lý gì? 

Siêu âm có thể phát hiện các bệnh lý tại tuyến tiền liệt hoặc phát hiện tái phát bệnh sau khi đã được điều trị triệt để. 

1. Phì đại lành tính tuyến tiền liệt

Phì đại lành tính tuyến tiền liệt là sự tăng kích thước quá mức của tuyến tiền liệt mà không phải ung thư, thường gặp ở tuổi trung niên và cao tuổi. Trên siêu âm bác sĩ có thể đo kích thước, thể tích và ước tính trọng lượng của tuyến tiền liệt.

Các chỉ số này giúp đánh giá mức độ phì đại tuyến tiền liệt trên siêu âm và ảnh hưởng của tuyến lên đường tiểu dưới. Ngoài ra bác sĩ cũng có thể kiểm tra lượng nước tiểu tồn dư sau khi đi tiểu từ đó nhận định nguy cơ tắc nghẽn hoặc bí tiểu.

2. Viêm tuyến tiền liệt

Viêm tuyến tiền liệt có thể cấp tính hoặc mạn tính với tỷ lệ hiện mắc khoảng 5% - 11% và có xu hướng tăng theo tuổi. Trên siêu âm viêm tuyến tiền liệt cấp có thể gây phù nề tuyến, cấu trúc tuyến không đều; vùng viêm thường hiện tối hơn so với mô tuyến bình thường. Siêu âm Doppler màu có thể ghi nhận tình trạng tăng tưới máu do phản ứng viêm. Nếu nhiễm trùng nặng siêu âm còn giúp phát hiện áp xe tuyến tiền liệt, thường biểu hiện như một ổ dịch khu trú có vách bao quanh. 

Tuy nhiên hình ảnh siêu âm chỉ có vai trò hỗ trợ. Để chẩn đoán chính xác viêm tuyến tiền liệt, cần kết hợp triệu chứng, khám lâm sàng, xét nghiệm nước tiểu và đánh giá nguy cơ nhiễm khuẩn, thường gặp nhất là vi khuẩn Escherichia coli.

 

bác sĩ hỗ trợ siêu âm
Siêu âm hỗ trợ phát hiện các thay đổi ở tuyến tiền liệt do viêm nhưng không thay thế thăm khám và xét nghiệm. 

3. Ung thư tuyến tiền liệt

Ung thư tuyến tiền liệt thường diễn tiến âm thầm ở giai đoạn sớm, phần lớn khối u nằm ở vùng ngoại vi của tuyến. Siêu âm đặc biệt là siêu âm qua trực tràng có thể hỗ trợ phát hiện các dấu hiệu nghi ngờ như vùng mô bất thường hiện tối hơn so với mô tuyến xung quanh, cấu trúc tuyến không đồng nhất, bờ bất thường hoặc mất tính đối xứng. 

Tuy nhiên siêu âm không đủ để kết luận ung thư. Khi chỉ số PSA tăng hoặc thăm khám trực tràng phát hiện bất thường, thường cần kết hợp thêm MRI, sinh thiết tuyến tiền liệt dưới hướng dẫn siêu âm qua ngả trực tràng và giải phẫu bệnh để xác định bản chất tổn thương.

4. Vôi hóa và nang tuyến tiền liệt

Siêu âm có thể phát hiện các nốt vôi hóa và nang trong tuyến tiền liệt. Vôi hóa thường xuất hiện dưới dạng điểm sáng nhỏ trên hình ảnh siêu âm, có thể liên quan đến viêm nhiễm cũ hoặc tình trạng ứ đọng dịch trong tuyến.

Nang tuyến tiền liệt thường là cấu trúc chứa dịch, bờ rõ và nhiều trường hợp được phát hiện tình cờ khi kiểm tra. Phần lớn vôi hóa hoặc nang nhỏ không nguy hiểm, nhưng nếu đi kèm đau vùng chậu, tiểu buốt, tiểu rắt hoặc nhiễm trùng tái phát, cần được đánh giá thêm.

5. Rối loạn xuất tinh

Siêu âm tuyến tiền liệt, đặc biệt là siêu âm qua trực tràng có thể hỗ trợ phát hiện một số nguyên nhân liên quan đến rối loạn xuất tinh như nang vùng giữa tuyến tiền liệt, giãn túi tinh, giãn ống phóng tinh, vôi hóa hoặc dấu hiệu viêm quanh đường phóng tinh. Các bất thường này có thể liên quan đến xuất tinh đau, xuất tinh ra máu, giảm lượng tinh dịch hoặc vô sinh nam. Tuy nhiên siêu âm chỉ là phương pháp hỗ trợ; bác sĩ có thể cần kết hợp thêm tinh dịch đồ, xét nghiệm nước tiểu, xét nghiệm PSA hoặc MRI để xác định nguyên nhân chính xác. 

ảnh mô phỏng siêu âm tiền liệt tuyến
Siêu âm hỗ trợ phát hiện dấu hiệu nghi ngờ ung thư tuyến tiền liệt, nhưng cần kết hợp PSA, MRI hoặc sinh thiết để chẩn đoán chính xác.

Khi nào nam giới cần đi siêu âm tuyến tiền liệt?

Bác sĩ thường không thực hiện siêu âm tuyến tiền liệt trong các lần khám sức khỏe định kỳ thông thường. Tuy nhiên phương pháp này có thể được chỉ định khi nam giới có triệu chứng bất thường, nguy cơ cao bệnh tuyến tiền liệt hoặc cần theo dõi điều trị. 

1. Rối loạn tiểu tiện

Các triệu chứng như tiểu đêm nhiều lần, tiểu rắt, tiểu buốt, tiểu khó, tiểu ra máu hoặc cảm giác tiểu không hết có thể liên quan đến phì đại, viêm tuyến tiền liệt hoặc bệnh lý tiết niệu khác. Siêu âm giúp bác sĩ đánh giá kích thước tuyến, mức độ chèn ép và lượng nước tiểu tồn dư. 

2. Đau vùng chậu hoặc thắt lưng

Nam giới bị đau vùng chậu, đau đáy chậu, đau thắt lưng dưới hoặc đau khi xuất tinh nên thăm khám để tìm nguyên nhân. Siêu âm có thể hỗ trợ phát hiện tình trạng sưng viêm, ổ dịch, vôi hóa, nang hoặc dấu hiệu bất thường ở tuyến tiền liệt. 

3. Kiểm tra định kỳ hoặc theo dõi bệnh

Siêu âm có thể được chỉ định cho nam giới trên 50 tuổi, người có PSA cao trên 4.0ng/mL, có bất thường khi thăm khám trực tràng hoặc đang điều trị phì đại tuyến tiền liệt. Phương pháp này giúp bác sĩ theo dõi kích thước, thể tích tuyến và đánh giá đáp ứng điều trị theo thời gian. 

4. Gặp vấn đề về xuất tinh

Các bất thường như đau khi xuất tinh, xuất tinh ra máu, giảm lượng tinh dịch hoặc khó xuất tinh có thể liên quan đến viêm tuyến tiền liệt, tắc nghẽn đường dẫn tinh hoặc bệnh lý túi tinh. Siêu âm giúp bác sĩ quan sát cấu trúc tuyến tiền liệt và vùng lân cận, từ đó hỗ trợ xác định nguyên nhân và định hướng điều trị phù hợp. 

Cần chuẩn bị gì trước siêu âm?

Nếu siêu âm qua thành bụng, nam giới cần uống nhiều nước và nhịn tiểu để bàng quang đủ căng mới dễ quan sát được tuyến tiền liệt, bàng quang và lượng nước tiểu tồn trên siêu âm. Hầu hết hiện nay các bệnh viện, phòng khám lớn đều có sẵn đồng phục bệnh nhân nhưng tốt nhất bạn vẫn nên mặc quần áo rộng rãi, thoải mái trong ngày đi siêu âm để phòng trường hợp không có sẵn đồng phục. Mặc quần áo rộng rãi sẽ giúp bác sĩ dễ dàng tiếp cận vùng bụng dưới. 

Nếu siêu âm qua trực tràng, nam giới cần thụt tháo nhẹ, làm sạch trực tràng trước khi kiểm tra. Trường hợp siêu âm kết hợp sinh thiết bạn cũng có thể được yêu cầu tạm ngưng một số thuốc chống đông hoặc thuốc chống kết tập tiểu cầu như aspirin trong vài ngày.

Thông thường siêu âm tuyến tiền liệt không cần nhịn ăn, nhịn uống và cũng không cần dùng thuốc an thần. Nhưng vì có thể cần làm thêm các xét nghiệm máu để kiểm tra các rối loạn khác liên quan nên tốt nhất nam giới không nên ăn và uống bất cứ thứ gì ngoài nước lọc. 

Trước khi vào phòng siêu âm, người bệnh nên báo cho bác sĩ biết các thuốc đang dùng, tiền sử dị ứng hoặc bệnh lý hậu môn - trực tràng nếu có.

nam giới nên mặc quần áo rộng đi siêu âm
Nam giới nên mặc quần áo rộng rãi khi đi siêu âm tuyến tiền liệt.

Quy trình siêu âm tuyến tiền liệt

Siêu âm tuyến tiền liệt có thể được thực hiện ngoại trú hoặc trong thời gian nằm viện. Quy trình siêu âm có thể khác nhau ở từng cơ sở y tế nhưng thường quy sẽ là:

1. Siêu âm qua ngã bụng

Nam giới nằm ngửa trên bàn khám để bác sĩ hoặc kỹ thuật viên bôi gel lên vùng bụng dưới, sau đó di chuyển đầu dò trên da với lực ấn nhẹ để quan sát tuyến tiền liệt ở nhiều góc khác nhau; đôi khi có thể được yêu cầu nín thở vài giây để hình ảnh rõ hơn.

Sau khi đo kích thước và thể tích tuyến tiền liệt, nam giới thường được hướng dẫn đi tiểu hết để siêu âm lại, đo lượng nước tiểu tồn dư trong bàng quang. Nếu thể tích tồn dư sau tiểu dưới 50ml - 100ml trong giới hạn chấp nhận được sẽ kết thúc thăm khám, nam giới ra khỏi phòng, chờ đợi kết quả; nếu trên 200ml sẽ cần làm thêm các xét nghiệm khác để đánh giá nguy cơ tắc nghẽn đường tiểu.

2. Siêu qua qua ngả trực tràng

Nam giới thay áo choàng y tế, nằm nghiêng trái và co hai gối về phía ngực. Sau khi khảo sát trực tràng bằng tay bác sĩ sẽ bôi gel lên đầu dò và đưa dụng cụ này vào trực tràng, nó có thể gây ra cảm giác căng tức hơn là đau.

Đầu dò sẽ được xoay liên tục theo nhiều hướng để quan sát được tuyến tiền liệt ở các mặt cắt khác nhau và ghi lại các chỉ số cần thiết. Siêu âm đơn thuần thường kéo dài 15 - 20 phút; nếu kết hợp sinh thiết có thể kéo dài 30 - 45 phút. Kết thúc thủ thuật, đầu dò sẽ được rút ra khỏi hậu môn, lúc này nam giới sẽ tự lau sạch hậu môn rồi mặc lại quần áo và ra khỏi phòng, chờ lấy kết quả.

Cách đọc các chỉ số cơ bản trong kết quả siêu âm tuyến tiền liệt

Kết quả siêu âm tuyến tiền liệt là các chỉ số về tuyến tiền liệt như kích thước, thể tích, hình dạng, bờ tuyến, cấu trúc mô tuyến và các bất thường nếu có; ngoài ra còn cả các chỉ số khác ngoài tuyến liên quan đến tinh trùng và tiết niệu. Kết quả siêu âm sẽ được đọc bởi bác sĩ thăm khám và ra chỉ định siêu âm.   

1. Đối với đánh giá tuyến tiền liệt

  • Kết quả bình thường: Hình ảnh siêu âm cho thấy tuyến tiền liệt có hình dạng cân đối, bờ trơn đều và cấu trúc mô tương đối đồng nhất; tuyến thường hiện màu xám đều; vùng ngoại vi có thể sáng nhẹ hơn so với vùng trung tâm và có ranh giới khá rõ; thể tích khoảng 20ml - 30ml đối với nam giới trẻ. 
  • Kết quả bất thường: Hình ảnh siêu âm cho thấy bờ tuyến không đều, vỏ tuyến phồng, hai bên tuyến mất cân đối hoặc vùng mô hiện tối hơn so với mô xung quanh; những bất thường này không đồng nghĩa với ung thư nhưng cần làm thêm PSA, MRI hoặc sinh thiết nếu nghi ngờ tổn thương ác tính. Bất thường về thể tích tuyến tiền liệt nếu vượt 30ml (cho thấy có phì đại nhẹ) hoặc trên 80ml - 100ml (là phì đại nặng). Ngoài ra hình ảnh siêu âm có các điểm sáng nhỏ thường gợi ý vôi hóa có thể liên quan đến viêm cũ hoặc sỏi nhỏ trong tuyến. Nếu hình ảnh có các cấu trúc tròn, thành mỏng, chứa dịch có thể gợi ý nang tuyến tiền liệt; nếu ổ dịch thành dày, không đều và nam giới có sốt, đau vùng chậu hoặc tiểu buốt có thể nghĩ đến áp xe tuyến tiền liệt.

Xem thêm: Sỏi tuyến tiền liệt là gì? Dấu hiệu từ nhẹ đến nặng

2. Đối với đánh giá xuất tinh

  • Kết quả bình thường: Túi tinh và ống phóng tinh có kích thước, cấu trúc tương đối đều, không giãn, không có nang, sỏi hoặc ổ dịch bất thường; tuyến tiền liệt không có dấu hiệu chèn ép rõ lên đường phóng tinh.
  • Kết quả bất thường: Túi tinh giãn, ống phóng tinh giãn, có nang vùng giữa tuyến tiền liệt, vôi hóa hoặc tổn thương viêm có thể gợi ý tình trạng tắc nghẽn đường phóng tinh, viêm túi tinh hoặc viêm tuyến tiền liệt. Những bất thường này có thể liên quan đến đau khi xuất tinh, xuất tinh ra máu, giảm lượng tinh dịch hoặc khó có con. Tuy nhiên siêu âm không đánh giá trực tiếp chất lượng tinh trùng; nếu cần, bác sĩ có thể chỉ định thêm tinh dịch đồ, xét nghiệm máu hoặc các phương pháp chẩn đoán khác.

Siêu âm tuyến tiền liệt giá bao nhiêu?

Siêu âm tuyến tiền liệt qua ngã bụng thường có giá khoảng 100.000VNĐ - 300.000VNĐ/lần, trong khi siêu âm qua ngả trực tràng thường khoảng 300.000VNĐ - 500.000VNĐ/lần. Chi phí thực tế có thể khác nhau tùy vào các cơ sở y tế, vì giá mỗi nơi ngoài giá cơ bản còn có thể thay đổi theo chế độ bảo hiểm (bảo hiểm y tế, bảo hiểm nhân thọ) và các chương trình ưu đãi khác.

Ngoài ra giá cả cũng phụ thuộc vào các mục tiêu của siêu âm, ví dụ chẩn đoán ban đầu, tầm soát ung thư, chẩn đoán ung thư, đánh giá điều trị hay phát hiện tái phát. Người bệnh nên liên hệ trực tiếp các bệnh viện hoặc phòng khám để được tư vấn mức giá cụ thể. 

Tóm lại siêu âm tuyến tiền liệt là một phương pháp thường quy trong chẩn đoán các vấn đề về tuyến tiền liệt và ngoài tuyến như đường tiểu dưới và tinh trùng. Hiện nay siêu âm trở nên đắc lực hơn khi không ngừng được tích hợp các công nghệ hiện đại qua thời gian; từ siêu âm 2D đen trắng ban đầu đã phát triển lên siêu âm màu đa chiều 3D, 4D và cho đến nay là 5D. Kể từ khi ra đời phương pháp này đã giúp nâng cao đáng kể hiệu quả chẩn đoán, qua đó nâng cao hiệu quả điều trị các bệnh lý tiết niệu, sinh dục cho nam giới.

Nguồn tham khảo