Trợ phí vận chuyển cho mọi đơn hàng·Chính hãng 100% từ Mỹ

Các yếu tố nguy cơ gây bệnh mạch vành cần thận trọng

Theo dõi ECO Pharma trên Google NewsChọn ECO Pharma làm nguồn ưu tiên trên Google tìm kiếm.

Theo Viện Y tế Quốc gia Mỹ, bệnh mạch vành gây ra khoảng 610.000 ca tử vong mỗi năm, là nguyên nhân gây tử vong thứ ba trên toàn thế giới (1). Mặc dù không thể ngăn chặn hoàn toàn nhưng một số yếu tố nguy cơ gây bệnh có thể phòng ngừa được. Nhận biết các yếu tố nguy cơ gây bệnh mạch vành vì vậy rất quan trọng trong việc chủ động bảo vệ tim mạch từ sớm. Cùng ECO Pharma tìm hiểu chi tiết trong bài viết sau đây.

yếu tố nguy cơ gây bệnh mạch vành

Các yếu tố nguy cơ gây bệnh mạch vành không thể thay đổi

Tuổi tác, giới tính, tiền sử gia đình và chủng tộc là những yếu tố không thể điều chỉnh nhưng có vai trò quan trọng trong đánh giá nguy cơ bệnh mạch vành.

1. Tuổi tác

Nguy cơ bệnh mạch vành tăng dần theo tuổi do thành động mạch tích lũy tổn thương và mảng xơ vữa trong thời gian dài. Nghiên cứu Framingham kéo dài 44 năm và 20 năm giám sát con cháu của những người được nghiên cứu cho thấy tỷ lệ mắc bệnh bắt đầu tăng sau 35 tuổi ở cả hai giới; từ sau 40 tuổi, nguy cơ mắc bệnh trong suốt cuộc đời ước tính khoảng 49% ở nam và 32% ở nữ. (2)

2. Giới tính

Nam giới nhìn chung có nguy cơ mắc mạch vành cao hơn nữ giới và thường khởi phát bệnh sớm hơn. Tuy nhiên nguy cơ ở phụ nữ tăng rõ sau mãn kinh, khi tác động bảo vệ tim mạch của estrogen suy giảm.

3. Tiền sử gia đình

Người có cha mẹ, anh chị em ruột hoặc con mắc bệnh tim sớm thường có nguy cơ mắc bệnh mạch vành cao hơn. Nguy cơ cao nhất nếu cha hoặc anh/em trai mắc bệnh trước 55 tuổi, hoặc mẹ, chị, em gái mắc bệnh trước 65 tuổi.

4. Chủng tộc

Nguy cơ mắc và tử vong do bệnh mạch vành có sự khác biệt giữa các nhóm dân tộc do liên quan đến yếu tố di truyền, tỷ lệ bệnh nền, môi trường sống, điều kiện kinh tế - xã hội và khả năng tiếp cận dịch vụ y tế.

Các yếu tố nguy cơ bệnh mạch vành có thể thay đổi

Nhiều yếu tố làm tăng nguy cơ bệnh mạch vành có thể được kiểm soát bằng điều chỉnh lối sống và điều trị phù hợp gồm:

1. Huyết áp cao

Huyết áp cao kéo dài tạo áp lực lên thành động mạch, làm tổn thương lớp nội mạc và khiến mạch máu dần trở nên cứng, kém đàn hồi. Đây là điều kiện thuận lợi để mảng xơ vữa hình thành và tiến triển. Một nghiên cứu tổng hợp ghi nhận tăng huyết áp và hút thuốc lá là hai yếu tố nguy cơ gây bệnh mạch vành có thể thay đổi. Ngoài ra hai yếu tố này cũng là nguyên nhân gây tử vong lớn nhất. (3)

2. Rối loạn mỡ máu

Tăng cholesterol máu làm tăng tỷ lệ mắc bệnh xơ vữa động mạch ở người trưởng thành do gây tích tụ mảng bám thành động mạch. Bên cạnh đó, nồng độ triglyceride cao cũng có liên quan đến bệnh mạch vành.

3. Đái tháo đường

Tình trạng đường huyết cao kéo dài trong bệnh đái tháo đường có thể làm tổn thương mạch máu, thúc đẩy phản ứng viêm và đẩy nhanh quá trình xơ vữa động mạch. Nguy cơ này đặc biệt cao hơn ở các bệnh nhân có huyết áp cao, rối loạn mỡ máu và béo phì.

4. Hút thuốc lá

Các chất độc trong khói thuốc có thể làm tổn thương lớp nội mạc, gây co mạch dẫn đến nguy cơ hình thành huyết khối, xơ vữa tiến triển và tắc nghẽn động mạch vành.

hút thuốc lá
Hút thuốc lá làm tổn thương thành mạch, thúc đẩy xơ vữa và tăng nguy cơ tắc nghẽn động mạch vành.

Xem thêm: Mối quan hệ giữa thuốc lá và bệnh mạch vành.

5. Béo phì và thừa cân

Mỡ thừa, đặc biệt ở vùng bụng có liên quan đến tình trạng viêm kéo dài, kháng insulin, rối loạn chức năng nội mô và nguy cơ huyết áp cao, rối loạn mỡ máu, đái tháo đường. Tất cả đều là các yếu tố bất lợi cho tim mạch.

6. Ít vận động

Ít vận động không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe tim mạch mà còn góp phần gây tăng cân, tăng huyết áp, rối loạn mỡ máu và kháng insulin.

7. Chế độ ăn không lành mạnh

Chế độ ăn nhiều chất béo chuyển hóa, đường bổ sung, muối, thịt chế biến và thực phẩm tinh chế có thể làm tăng huyết áp, rối loạn mỡ máu, béo phì và thúc đẩy xơ vữa động mạch.

thức ăn giàu chất béo
Chế độ ăn nhiều đường, muối, chất béo chuyển hóa và thực phẩm chế biến có thể thúc đẩy xơ vữa, làm tăng nguy cơ bệnh mạch vành.

8. Uống nhiều rượu bia

Uống nhiều rượu bia là yếu tố nguy cơ gây bệnh mạch vành có thể làm tăng huyết áp, triglyceride và cân nặng; sử dụng kéo dài còn có nguy cơ gây tổn thương cơ tim. Thói quen này cũng khiến việc kiểm soát đường huyết, mỡ máu và các yếu tố nguy cơ tim mạch khác trở nên khó khăn hơn.

9. Stress kéo dài

Căng thẳng kéo dài làm tăng hoạt động của hệ thần kinh giao cảm khiến nhịp tim và huyết áp tăng cao. Stress cũng có thể dẫn đến những thói quen bất lợi như hút thuốc, uống nhiều rượu bia, ăn uống thiếu kiểm soát hoặc ít vận động, từ đó làm nguy cơ bệnh mạch vành tăng thêm.

10. Thiếu ngủ hoặc rối loạn giấc ngủ

Ngủ quá ít, quá nhiều hoặc giấc ngủ thường xuyên bị gián đoạn đều có liên quan đến nguy cơ mắc bệnh tim cao hơn. Chất lượng giấc ngủ kém có thể ảnh hưởng đến huyết áp, đường huyết, cân nặng và phản ứng viêm trong cơ thể.

11. Các yếu tố nguy cơ khác mới được phát hiện

  • Hội chứng ngưng thở khi ngủ do tắc nghẽn: Các đợt ngưng thở lặp lại trong lúc ngủ khiến nồng độ oxy trong máu giảm và huyết áp tăng, làm tim phải hoạt động nhiều hơn. Nếu kéo dài, tình trạng này có thể thúc đẩy viêm, rối loạn chuyển hóa và xơ vữa động mạch.
  • Tiền sản giật và biến chứng thai kỳ: Tiền sản giật, tăng huyết áp thai kỳ và đái tháo đường thai kỳ có liên quan đến nguy cơ mắc bệnh tim mạch cao hơn về sau.
  • Một số bệnh tự miễn: Viêm khớp dạng thấp, lupus ban đỏ hệ thống và các bệnh tự miễn khác có thể làm tăng nguy cơ xơ vữa do tình trạng viêm mạn tính. Nguy cơ này cao hơn ở bệnh nặng, dùng thuốc điều trị và có các yếu tố tim mạch đi kèm.
test lipoprotein(a)
Lipoprotein(a) tăng cao, chủ yếu do di truyền, có thể thúc đẩy xơ vữa và làm tăng nguy cơ bệnh mạch vành.

Khi các yếu tố nguy cơ không được kiểm soát, tình trạng xơ vữa có thể tiến triển và ảnh hưởng đến nhiều nhánh động mạch vành. Trường hợp tổn thương xảy ra ở cả ba nhánh chính được gọi là bệnh mạch vành 3 nhánh, một dạng bệnh cần được theo dõi và điều trị phù hợp.

Một số chỉ dấu trên xét nghiệm có liên quan đến nguy cơ bệnh mạch vành

Một số dấu ấn sinh học trên xét nghiệm có thể gợi ý nguy cơ bệnh mạch vành như:

  • Protein phản ứng C độ nhạy cao (hs-CRP): Hs-CRP là dấu ấn phản ánh tình trạng viêm trong cơ thể. Nồng độ hs-CRP cao có thể liên quan đến phản ứng viêm trong thành động mạch, sự tiến triển của mảng xơ vữa và nguy cơ nhồi máu cơ tim. Tuy nhiên chỉ số này cũng có thể tăng do nhiễm trùng hoặc các bệnh viêm khác nên không được dùng riêng lẻ để chẩn đoán bệnh mạch vành.
  • Lipoprotein(a) tăng cao: Lipoprotein(a) viết tắt là Lp(a) là một hạt lipoprotein có cấu trúc gần giống LDL-C và nồng độ chủ yếu do di truyền quyết định. Lp(a) cao có liên quan đến quá trình xơ vữa và hình thành huyết khối, đặc biệt đáng lưu ý ở người có tiền sử gia đình mắc bệnh tim sớm.
  • Các hạt LDL-C nhỏ và đậm đặc: Những hạt LDL-c có kích thước nhỏ dễ xâm nhập và lưu lại trong thành động mạch hơn các hạt LDL-c lớn. Chúng cũng dễ bị oxy hóa, từ đó thúc đẩy phản ứng viêm và hình thành mảng xơ vữa. Tuy nhiên xét nghiệm đánh giá kích thước hạt LDL-c chưa được chỉ định thường quy cho tất cả người bệnh.
  • Homocysteine tăng cao: Homocysteine là một axit amin được tạo ra trong quá trình chuyển hóa methionine. Nồng độ tăng có thể liên quan đến tổn thương nội mạc và nguy cơ hình thành huyết khối. Tuy vậy bằng chứng hiện nay chưa khẳng định việc giảm homocysteine bằng vitamin có thể làm giảm biến cố mạch vành.

Làm thế nào để giảm nguy cơ mắc bệnh mạch vành?

Để giảm nguy cơ mắc bệnh mạch vành, mỗi người cần kết hợp điều chỉnh lối sống với kiểm soát tốt huyết áp, mỡ máu, đường huyết và các bệnh lý liên quan.

  • Bỏ thuốc lá: Ngừng hút thuốc và tránh tiếp xúc với khói thuốc thụ động. Người gặp khó khăn khi cai thuốc nên trao đổi với bác sĩ để được hướng dẫn biện pháp hỗ trợ phù hợp.
  • Kiểm soát huyết áp: Bên cạnh việc dùng thuốc đúng chỉ định, ăn giảm muối, vận động đều đặn và duy trì cân nặng hợp lý cũng giúp kiểm soát huyết áp.
  • Điều trị rối loạn mỡ máu: Tùy mức độ nguy cơ, có thể cần điều chỉnh chế độ ăn, tăng vận động hoặc sử dụng thuốc hạ mỡ máu. Người bệnh không nên tự ngừng thuốc khi các chỉ số đã cải thiện.
  • Kiểm soát đường huyết: Người mắc đái tháo đường cần theo dõi đường huyết theo lịch, dùng thuốc đúng chỉ định và duy trì chế độ ăn phù hợp. Việc kiểm soát đường huyết nên được thực hiện đồng thời với quản lý huyết áp, mỡ máu và cân nặng.
  • Duy trì cân nặng hợp lý: Cần kiểm soát tốt cân nặng, không tăng hoặc giảm quá mức. Những người thừa cân, béo phì nên giảm cân từ từ theo chế độ ăn kiêng và vận động khoa học. Tránh giảm đột ngột, đặc biệt áp dụng các biện pháp ăn kiêng và luyện tập khắc nghiệt vì gây hại cho sức khỏe.
  • Tập thể dục ít nhất 150 phút mỗi tuần: Người trưởng thành nên hướng đến ít nhất 150 phút vận động aerobic cường độ vừa hoặc 75 phút cường độ mạnh mỗi tuần, có thể chia thành nhiều buổi. Người lớn tuổi, ít vận động trong thời gian dài hoặc có bệnh tim nên trao đổi với bác sĩ trước khi tăng cường độ tập luyện.
  • Ăn theo chế độ DASH hoặc Địa Trung Hải: Hai chế độ ăn này đặc trưng bởi rau xanh, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt, các loại đậu, cá và chất béo không bão hòa; đồng thời hạn chế muối, đường bổ sung, thịt chế biến và chất béo bão hòa. Chúng đã được chứng minh hỗ trợ kiểm soát huyết áp và giảm cholesterol xấu.
  • Hạn chế rượu bia: Nên hạn chế rượu bia, tốt nhất là bỏ hẳn. Những người nghiện rượu khó tự bỏ nên cai rượu với sự hỗ trợ của bác sĩ hoặc chuyên gia.
  • Ngủ đủ giấc và giảm căng thẳng: Người trưởng thành nên duy trì khoảng 7 - 9 giờ ngủ mỗi đêm, đi ngủ đúng giờ và hạn chế các yếu tố làm gián đoạn giấc ngủ. Vận động, thực hành thư giãn và tìm kiếm sự hỗ trợ khi căng thẳng kéo dài cũng cần thiết để giảm những tác động bất lợi lên tim mạch.
  • Khám sức khỏe định kỳ: Tăng huyết áp, rối loạn mỡ máu và đái tháo đường có thể tiến triển âm thầm trong giai đoạn đầu. Khám định kỳ giúp phát hiện sớm các bất thường, đánh giá tổng thể nguy cơ bệnh mạch vành và xây dựng kế hoạch theo dõi hoặc điều trị phù hợp.

Các yếu tố nguy cơ gây bệnh mạch vành thường tác động đồng thời và làm quá trình xơ vữa tiến triển nhanh hơn. Mặc dù không thể thay đổi tuổi tác, giới tính hay tiền sử gia đình, mỗi người vẫn có thể chủ động bảo vệ tim bằng cách bỏ thuốc lá, kiểm soát huyết áp, mỡ máu, đường huyết và duy trì lối sống lành mạnh. Thăm khám định kỳ cũng cần duy trì để phát hiện sớm bất thường, đánh giá nguy cơ và can thiệp trước khi xảy ra biến cố tim mạch.

faz footer
Nguồn tham khảo