Tác hại của việc mổ mắt cận thị là vấn đề cần được nhìn nhận đầy đủ, khách quan trước khi người bệnh quyết định can thiệp phẫu thuật khúc xạ. Bởi vì bất kể là phương pháp mổ mắt hiện đại như thế nào vẫn tiềm ẩn những rủi ro và hậu quả nhất định. Nếu bạn cũng đang quan tâm đến những tác hại của mổ mắt cận thị, hãy cùng ECO Pharma tìm hiểu chi tiết ở bài viết dưới đây.
Mặc dù hiện nay các phương pháp phẫu thuật mắt cận thị (như FEMTO Pro, SMILE Pro, Phakic) ngày càng hiện đại nhưng không phải tất cả người bị cận thị đều phù hợp để mổ mắt. Nguyên nhân là vì phẫu thuật khúc xạ can thiệp trực tiếp lên cấu trúc giác mạc. Nếu mổ khi mắt chưa đủ điều kiện hoặc có yếu tố nguy cơ tiềm ẩn người bệnh có thể đối mặt với các biến chứng như khô mắt kéo dài, thị lực không ổn định hoặc suy giảm thị lực về lâu dài. Vì vậy trước khi tiến hành phẫu thuật bác sĩ cần đánh giá toàn diện nhiều yếu tố rủi ro.
Theo khuyến cáo lâm sàng người bệnh thường chỉ được cân nhắc mổ khi từ 18 tuổi trở lên và độ cận ổn định ít nhất 6 tháng – 12 tháng, với mức thay đổi không quá -0,5 diop mỗi năm. Ở những trường hợp độ cận còn dao động, đặc biệt ở lứa tuổi học sinh không được khuyến cáo mổ do nguy cơ tiếp tục tăng độ sau phẫu thuật.
Độ dày và hình dạng giác mạc là yếu tố quan trọng quyết định có nên mổ cận hay không. Người có giác mạc bất thường như giác mạc chóp hoặc loạn dưỡng giác mạc có thể gặp biến chứng nặng như giãn phình giác mạc dẫn đến suy giảm thị lực không hồi phục nếu can thiệp phẫu thuật. Đối với những trường hợp giác mạc mỏng (ví dụ dưới 480 micron), bác sĩ cần đánh giá rất kỹ độ dày nhu mô còn lại và cá thể hóa lựa chọn phương pháp, thận trọng hơn khi chỉ định.
Các tình trạng sẵn có như khô mắt nặng, các bệnh lý toàn thân như lupus ban đỏ, viêm khớp dạng thấp, hay các bệnh mắt kèm theo như glôcôm chưa kiểm soát, đục thủy tinh thể, bệnh võng mạc cũng làm tăng nguy cơ biến chứng và thường không phù hợp để mổ xóa cận. Bác sĩ cũng cân nhắc đặc thù nghề nghiệp, nhu cầu thị lực và độ tuổi, đặc biệt ở người trên 40 tuổi đã xuất hiện lão thị, để lựa chọn phương pháp phù hợp.
Phẫu thuật mổ mắt cận thị là can thiệp trực tiếp lên giác mạc nhằm điều chỉnh tật khúc xạ. Mặc dù đa số ca mổ diễn ra an toàn nhưng người bệnh vẫn có thể gặp phải một số tác hại nhất định do thay đổi cấu trúc và sinh lý của mắt sau phẫu thuật. Dưới đây là những tác hại thường gặp mà người bệnh cần lưu ý:
Khô mắt là tác hại phổ biến nhất sau mổ mắt cận thị, đặc biệt ở các phương pháp phẫu thuật laser như LASIK. Nguyên nhân chủ yếu là tia laser gây tổn thương tạm thời các sợi thần kinh giác mạc, làm giảm phản xạ tiết nước mắt; đồng thời bề mặt giác mạc sau mổ cần thời gian tái cấu trúc khiến lớp phim nước mắt kém ổn định trong giai đoạn hồi phục.
Do đó người bệnh thường gặp các triệu chứng như khô rát, cộm xốn, cảm giác có dị vật trong mắt, nhìn mờ dao động, đặc biệt khi đọc sách, sử dụng máy vi tính hoặc ở môi trường điều hòa. Trên thực tế lượng nước mắt có thể giảm trong 3 tháng – 6 tháng đầu sau mổ; và tình trạng khô mắt trong giai đoạn này có thể làm giảm chất lượng thị lực tạm thời.
Phần lớn trường hợp sẽ cải thiện dần sau vài tuần đến vài tháng khi giác mạc hồi phục và hệ thần kinh giác mạc tái tạo. Tuy nhiên ở những người đã có khô mắt từ trước triệu chứng có thể kéo dài hơn và cần được theo dõi, điều trị hỗ trợ lâu dài. Trong giai đoạn này bác sĩ nhãn khoa thường chỉ định nước mắt nhân tạo và thuốc nhỏ mắt điều hòa viêm; đối với trường hợp khô mắt nặng có thể cân nhắc đặt nút chặn ống lệ hoặc các biện pháp điều trị chuyên sâu nhằm cải thiện sự ổn định của phim nước mắt và chất lượng thị lực sau mổ.
Sau mổ mắt cận thị, đặc biệt với các phương pháp phẫu thuật laser như LASIK người bệnh có thể gặp tình trạng nhạy cảm với ánh sáng, chói mắt, xuất hiện quầng sáng quanh nguồn sáng mạnh hoặc nhìn đôi. Đây là hậu quả của sự thay đổi bề mặt quang học giác mạc và quá trình liền thương chưa hoàn toàn ổn định sau phẫu thuật. Các triệu chứng này thường rõ hơn khi nhìn vào ban đêm nhất là lúc lái xe, khi ánh sáng yếu hoặc trong điều kiện sương mù.
Mặc dù thị lực đo được trong điều kiện kiểm tra tiêu chuẩn có thể vẫn tốt nhưng khả năng nhìn trong môi trường ánh sáng kém có thể suy giảm nhiều hơn so với trước mổ. Trong đa số trường hợp tình trạng chói và nhạy cảm ánh sáng chỉ kéo dài từ vài ngày đến vài tuần và sẽ cải thiện dần khi giác mạc hồi phục. Tuy nhiên trong thời gian này người bệnh có thể gặp khó khăn khi sinh hoạt ban đêm và cần được tư vấn trước mổ để có kỳ vọng phù hợp cũng như chủ động bảo vệ mắt sau phẫu thuật.
Sau mổ mắt cận thị thị lực không phải lúc nào cũng ổn định lâu dài. Ở một số trường hợp người bệnh có thể gặp tình trạng nhìn mờ dao động, giảm thị lực theo thời gian hoặc cận thị quay trở lại. Nguyên nhân có thể liên quan đến quá trình hồi phục giác mạc, độ cận chưa ổn định trước mổ hoặc đặc điểm sinh học riêng của từng mắt.
Một tình huống khác là điều chỉnh quá mức, khi tia laser loại bỏ quá nhiều mô giác mạc so với mức cần thiết. Khi đó người bệnh có thể chuyển từ cận thị sang viễn thị nhẹ hoặc gặp khó khăn khi nhìn gần. So với điều chỉnh chưa đủ điều chỉnh quá mức thường khó khắc phục hơn, vì giác mạc đã bị bào mòn vượt ngưỡng an toàn và khả năng can thiệp bổ sung bị hạn chế.
>>> Tìm hiểu thêm: Mổ mắt cận có bị tái lại không? Làm sao để hạn chế tái cận?
Vạt giác mạc bị lệch hoặc lồi là biến chứng có thể gặp ở các phương pháp mổ mắt cận thị có tạo vạt giác mạc, điển hình là LASIK. Trong những ngày đầu sau mổ, vạt giác mạc chưa bám chắc hoàn toàn vào mô giác mạc bên dưới nên rất nhạy cảm với tác động cơ học. Nếu người bệnh dụi mắt chấn thương vùng mắt hoặc không tuân thủ hướng dẫn bảo vệ mắt, vạt giác mạc có thể bị lệch, nhăn hoặc lồi lên. Khi đó người bệnh thường cảm thấy đau, cộm nhiều, chảy nước mắt, nhìn mờ hoặc giảm thị lực đột ngột.
Sẹo giác mạc có thể hình thành khi quá trình liền thương sau mổ không thuận lợi hoặc khi xảy ra viêm, nhiễm trùng. Phần lớn sẹo nhỏ và nằm ngoài trục thị giác nên ít ảnh hưởng đến thị lực. Tuy nhiên nếu sẹo xuất hiện ở vùng trung tâm giác mạc, ánh sáng đi vào mắt sẽ bị tán xạ gây giảm thị lực kéo dài hoặc nhìn mờ khó hồi phục hoàn toàn.
Giãn giác mạc là biến chứng hiếm nhưng nghiêm trọng sau mổ mắt cận thị. Tình trạng này xảy ra khi giác mạc bị suy yếu về mặt sinh cơ học sau phẫu thuật dẫn đến mỏng và phình dần theo thời gian. Hậu quả là loạn thị tiến triển, thị lực giảm dần và khó cải thiện bằng kính thông thường. Hầu hết các trường hợp đều liên quan đến giác mạc mỏng hoặc bất thường đã tồn tại trước mổ.
Sau mổ mắt cận thị người bệnh thường sử dụng thuốc nhỏ mắt chứa corticosteroid để kiểm soát viêm. Ở một số người nhạy cảm thuốc có thể gây tăng nhãn áp tạm thời, đặc biệt nếu dùng kéo dài hoặc không được theo dõi đúng cách. Nếu không phát hiện sớm tăng nhãn áp có thể ảnh hưởng đến thần kinh thị giác.
Mổ mắt cận thị không trực tiếp gây đục thủy tinh thể. Tuy nhiên ở người trung niên và cao tuổi, thủy tinh thể vẫn tiếp tục lão hóa theo thời gian sau mổ. Điều này có thể khiến người bệnh nhầm lẫn việc giảm thị lực do đục thủy tinh thể với biến chứng của phẫu thuật khúc xạ.
Nhiễm trùng sau mổ mắt là biến chứng hiếm nhưng nguy hiểm. Vi khuẩn xâm nhập có thể gây viêm giác mạc, để lại sẹo và làm giảm thị lực vĩnh viễn nếu không được điều trị kịp thời. Việc tuân thủ vệ sinh mắt, dùng thuốc đúng chỉ định và tái khám đầy đủ giúp giảm đáng kể nguy cơ này.
Xuất huyết dưới kết mạc biểu hiện bằng mảng đỏ trên lòng trắng mắt do vỡ các mạch máu nhỏ trong quá trình phẫu thuật. Đây là biến chứng lành tính không ảnh hưởng đến thị lực và thường tự khỏi sau vài ngày đến vài tuần.
Trong giai đoạn đầu sau mổ, người bệnh có thể gặp tình trạng nhìn mờ, nhìn không rõ hoặc nhìn đôi. Nguyên nhân thường liên quan đến khô mắt, loạn thị tồn dư hoặc giác mạc chưa hồi phục hoàn toàn. Phần lớn các trường hợp cải thiện dần theo thời gian nhưng nếu triệu chứng kéo dài, cần tái khám để đánh giá lại.
Để hạn chế tối đa biến chứng và đạt được kết quả thị lực ổn định sau mổ mắt cận thị người bệnh cần nắm rõ một số lưu ý trước, trong, sau mổ mắt cận thị như sau:
Trước khi mổ
Người bệnh cần được khám chuyên sâu với bác sĩ nhãn khoa để đánh giá toàn diện tình trạng sức khỏe của mắt và lựa chọn phương pháp mổ phù hợp. Cụ thể bác sĩ sẽ kiểm tra độ dày và hình dạng giác mạc, đo bản đồ giác mạc nhằm phát hiện các bất thường cấu trúc; đánh giá tình trạng khô mắt; đồng thời theo dõi độ ổn định của cận thị để hạn chế nguy cơ cận tái phát sau mổ. Bên cạnh đó các bệnh lý toàn thân đi kèm như đái tháo đường, bệnh tự miễn hoặc những vấn đề sức khỏe có thể ảnh hưởng đến quá trình lành thương cũng cần được khai thác và kiểm soát.
Trong ngày phẫu thuật người bệnh cần thông báo đầy đủ cho bác sĩ về tình trạng sức khỏe, thuốc đang sử dụng hoặc cảm giác bất thường xuất hiện trong lúc mổ (như đau nhiều, chóng mặt, buồn nôn). Điều này giúp bác sĩ kịp thời xử trí và điều chỉnh kỹ thuật phù hợp.
Người bệnh cũng cần lưu ý rằng mỗi phương pháp mổ mắt cận thị có chỉ định và mức độ rủi ro khác nhau, không phải kỹ thuật càng mới thì càng phù hợp với mọi trường hợp vì vậy nên chọn khám tại cơ sở y tế uy tín và bác sĩ có chuyên môn sâu để được đánh giá chính xác. Trung tâm Mắt Công nghệ cao Tâm Anh, Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh được đầu tư đồng bộ hệ thống máy móc chẩn đoán và phẫu thuật nhãn khoa hiện đại từ các hãng uy tín như Alcon (Mỹ), Carl Zeiss, Schwind (Đức) như công nghệ VISUMAX 800 cho phẫu thuật SMILE Pro, MEL 90 và AMARIS 1050S điều trị tật khúc xạ cùng hệ thống Phaco Centurion Active Sentry điều trị đục thủy tinh thể; đồng thời ứng dụng Pentacam AXL Wave và Corvis ST trong sàng lọc, đánh giá chính xác cấu trúc và sinh cơ học giác mạc trước mổ. Bên cạnh đó Trung tâm quy tụ đội ngũ bác sĩ nhãn khoa giàu kinh nghiệm, trực tiếp thăm khám và phẫu thuật theo quy trình sàng lọc – điều trị – theo dõi sau mổ chặt chẽ, nhằm đảm bảo chỉ định đúng, an toàn và tối ưu kết quả thị lực lâu dài cho người bệnh.
Trong khi mổ
Sau khi được tư vấn phương pháp phẫu thuật phù hợp và bước vào ca mổ người bệnh cần tuân thủ tuyệt đối hướng dẫn của bác sĩ và ekip phẫu thuật để đảm bảo an toàn. Trước và trong quá trình mổ hãy giữ tinh thần ổn định, không tự ý cử động đầu, phối hợp theo đúng chỉ dẫn khi bác sĩ yêu cầu nhìn cố định hoặc thay đổi hướng nhìn.
Sau khi mổ
Sau mổ mắt người bệnh cần tuân thủ đúng chỉ định dùng thuốc và tái khám theo lịch hẹn, đồng thời điều chỉnh thói quen sinh hoạt để hỗ trợ quá trình hồi phục của giác mạc; Nên hạn chế nhìn màn hình liên tục trong thời gian dài, cho mắt nghỉ ngơi định kỳ, ngủ đủ giấc và tránh làm việc trong môi trường khô, nhiều khói bụi; Tuyệt đối không dụi mắt, không tự ý ngưng thuốc hoặc sử dụng thêm thuốc nhỏ mắt khi chưa có chỉ định của bác sĩ.
Người bệnh nên ăn uống đầy đủ và cân đối, đặc biệt bổ sung thực phẩm giàu vitamin A, C, E, omega-3, kẽm và các chất chống oxy hóa từ rau xanh, trái cây, cá biển, trứng, các loại hạt… nhằm hỗ trợ lành thương và cải thiện chất lượng bề mặt mắt; Đồng thời cần uống đủ nước, không tiêu thụ rượu bia, thuốc lá và các chất kích thích vì có thể làm chậm hồi phục và tăng nguy cơ khô mắt sau mổ.
Tóm lại tác hại của việc mổ mắt cận thị không chỉ do kỹ thuật phẫu thuật mà còn liên quan đến tình trạng mắt sẵn có, thời điểm mổ và cách chăm sóc sau mổ. Các tác hại thường gặp như khô mắt, chói mắt, thị lực chưa ổn định đa phần mang tính tạm thời và có thể cải thiện theo thời gian. Quan trọng hơn phần lớn trường hợp có thể phòng ngừa hoặc giảm thiểu nếu người bệnh được sàng lọc kỹ trước mổ, lựa chọn phương pháp phù hợp, thực hiện phẫu thuật tại cơ sở y tế uy tín và tuân thủ đúng hướng dẫn chăm sóc, tái khám sau mổ.
