Khi nào xét nghiệm suy tim? Lựa chọn phương pháp nào?

Theo Liên đoàn Tim mạch Thế giới, hiện có hơn 64 triệu người đang sống chung với suy tim, Việt Nam ước tính khoảng 1,6 triệu ca mắc, tỷ lệ tử vong trong năm đầu sau chẩn đoán lên đến 25%. Các xét nghiệm suy tim là công cụ hữu ích cho việc đánh giá tim bị suy cũng như các vấn đề liên quan giúp người bệnh được can thiệp hiệu quả, giảm thiểu tỷ lệ tử vong. Hãy cùng ECO Pharma tìm hiểu chi tiết trong bài viết sau đây.

Khi nào nên đi xét nghiệm suy tim?

Suy tim xảy ra khi cơ tim suy yếu, không đủ khả năng bơm máu đi nuôi các cơ quan trong cơ thể. Nguyên nhân có thể do huyết áp cao, bệnh mạch vành, rối loạn nhịp tim, tổn thương van tim hoặc cơ tim. Nếu không phát hiện sớm, bệnh có thể dẫn đến biến chứng nghiêm trọng đe doạ tính mạng như phù phổi cấp và nhồi máu cơ tim.

Các xét nghiệm đánh giá bệnh nên được thực hiện cho các bệnh nhân có các triệu chứng sau đây:

• Gặp các triệu chứng như khó thở nhiều, đau ngực, ngất xỉu.
• Xuất hiện phù nề ở chân, mắt cá chân hoặc bụng.
• Cảm thấy nhịp tim không đều, tim đập nhanh hoặc cảm giác hồi hộp, đánh trống ngực.
• Có các bệnh nền như huyết áp cao, bệnh van tim, bệnh mạch vành, đái tháo đường, rối loạn tuyến giáp hoặc tim bẩm sinh.
• Cò tiền sử gia đình mắc bệnh tim mạch.
• Đang sử dụng các loại thuốc có nguy cơ gây tổn thương tim như hóa trị, xạ trị vùng ngực.

Các phương pháp xét nghiệm suy tim thường quy

Để chẩn đoán chính xác và xác định mức độ nghiêm trọng, bác sĩ sẽ kết hợp nhiều phương pháp khác nhau. Tùy theo triệu chứng và tình trạng của từng bệnh nhân, các kỹ thuật có thể bao gồm xét nghiệm máu, chẩn đoán hình ảnh và đánh giá chức năng tim. Dưới đây là các xét nghiệm trong suy tim thường quy trong y tế hiện nay:

1. Xét nghiệm máu

Xét nghiệm máu là một trong những phương pháp quan trọng giúp chẩn đoán và theo dõi tình trạng suy tim. Một số xét nghiệm thường được bác sĩ chỉ định gồm:

• BNP (B-type Natriuretic Peptide) hoặc NT-proBNP: Đây là xét nghiệm chuyên biệt trong đánh giá suy tim. Khi tim chịu áp lực sẽ giải phóng BNP; nồng độ BNP tăng cao có thể phản ánh tim bị suy.
• Lipid Profile (mỡ máu): Đo nồng độ cholesterol và triglycerid để đánh giá nguy cơ xơ vữa động mạch – nguyên nhân hàng đầu gây bệnh tim mạch.
• Troponin Test: Đo nồng độ các protein troponin trong máu để phát hiện hoặc theo dõi tổn thương cơ tim. Xét nghiệm này thường được chỉ định khi nghi ngờ nhồi máu cơ tim.
• Công thức máu toàn bộ (CBC): Kiểm tra tình trạng thiếu máu – yếu tố có thể khiến tim phải hoạt động nhiều hơn.
• Xét nghiệm chức năng thận và gan: Hai cơ quan này có liên quan mật thiết đến hoạt động của tim do đó cần được đánh giá song song.
• HbA1c và đường huyết lúc đói: Dùng để sàng lọc bệnh đái tháo đường – một yếu tố nguy cơ quan trọng trong các bệnh lý tim mạch.

2. Xét nghiệm hình ảnh

Nhóm xét nghiệm này giúp bác sĩ quan sát cấu trúc và chức năng của tim, phổi để đánh giá mức độ suy tim và chẩn đoán phân biệt. Cụ thể: (1)

• Siêu âm tim: Là phương pháp sử dụng sóng siêu âm để ghi nhận hình ảnh hoạt động của tim. Siêu âm tim cho biết kích thước tim, chức năng bơm máu, tình trạng van tim và có thể phân loại mức độ suy tim dựa trên phân suất tống máu thất trái (LVEF). Đây là phương pháp cơ bản, không xâm lấn và được sử dụng phổ biến nhất trong xét nghiệm suy tim.
• X-quang ngực: Kỹ thuật chụp sử dụng tia X để ghi lại hình ảnh bên trong lồng ngực. Hình ảnh thu được có thể giúp bác sĩ phát hiện các biểu hiện như bóng tim to, sung huyết phổi, tràn dịch màng phổi – những dấu hiệu thường gặp ở người tim bị suy.
• MRI tim mạch: MRI tim (cộng hưởng từ tim) sử dụng từ trường mạnh và sóng vô tuyến để tạo ra hình ảnh chi tiết cấu trúc của tim. Kỹ thuật này giúp bác sĩ đánh giá chính xác kích thước và chức năng các buồng tim, phát hiện bệnh cơ tim.
• CT scan mạch vành: CT mạch vành sử dụng máy chụp cắt lớp vi tính đa lát cắt (MSCT) để tái hiện hình ảnh hệ thống động mạch vành. Phương pháp này giúp phát hiện sớm các mảng xơ vữa, vôi hóa thành mạch – nguyên nhân chính gây thiếu máu cơ tim và suy tim. CT mạch vành đặc biệt có giá trị trong sàng lọc bệnh tim mạch ở người có nguy cơ cao nhưng chưa có triệu chứng rõ ràng.

3. Xét nghiệm đánh giá chức năng tim

Bên cạnh hình ảnh giải phẫu, việc đo lường chức năng hoạt động của tim trong trạng thái nghỉ và gắng sức cũng rất quan trọng trong xét nghiệm suy tim.

• Điện tâm đồ (ECG): Ghi lại hoạt động điện của tim và thường được sử dụng trong bước đầu đánh giá. Kết quả điện tâm đồ giúp bác sĩ phát hiện rối loạn nhịp tim và gợi ý các bất thường cấu trúc tim.
• Nghiệm pháp gắng sức: Người bệnh sẽ đi bộ trên máy chạy bộ hoặc đạp xe tại chỗ trong khi bác sĩ theo dõi điện tim hoặc siêu âm tim. Nghiệm pháp này giúp đánh giá khả năng đáp ứng của tim khi vận động. Đối với bệnh nhân không thể vận động, bác sĩ có thể chỉ định dùng thuốc thay thế để kích thích tim hoạt động tương tự như khi gắng sức.
• Đo huyết áp động mạch phổi: Kỹ thuật này được thực hiện bằng thông tim phải để đo trực tiếp áp lực trong động mạch phổi. Xét nghiệm này đặc biệt quan trọng trong chẩn đoán tim bị suy phải và tăng áp phổi – hai tình trạng thường đi kèm và làm nặng thêm bệnh cảnh suy tim cục bộ.
• Sinh thiết cơ tim: Là thủ thuật xâm lấn, một mảnh mô nhỏ của cơ tim được lấy để làm xét nghiệm. Phương pháp này giúp chẩn đoán chính xác các bệnh cơ tim hiếm gặp mà các xét nghiệm khác khó phát hiện.

Các yếu tố ảnh hưởng kết quả xét nghiệm bệnh suy tim

Mặc dù các xét nghiệm BNP, NT-proBNP hoặc siêu âm tim mang lại nhiều giá trị trong chẩn đoán và theo dõi bệnh, nhưng kết quả có thể bị ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố cá nhân và sinh lý.

Dưới đây là những yếu tố chính có thể làm thay đổi kết quả:

• Tuổi tác và giới tính: Ở từng độ tuổi khác nhau, nồng độ các chất sinh học trong máu như bilirubin, cholesterol, ure hay creatinin có sự biến động rõ rệt. Trẻ sơ sinh, người trưởng thành và người cao tuổi có mức tham chiếu khác nhau. Nếu không lưu ý đến yếu tố này, kết quả xét nghiệm có thể bị hiểu nhầm dẫn đến chẩn đoán sai lệch. Ngoài ra giới tính cũng ảnh hưởng nhất định đến nồng độ hormone và các chỉ số sinh hóa, ảnh hưởng đến kết quả đánh giá suy tim.
• Chỉ số khối cơ thể (BMI): Đã có nghiên cứu chứng minh mối liên hệ nghịch giữa BMI và nồng độ BNP (chỉ số thường dùng trong xét nghiệm suy tim). Người có BMI cao thường có chỉ số BNP thấp hơn bình thường dù có biểu hiện tim bị suy rõ ràng, điều này dễ gây nhầm lẫn khi đánh giá.
• Bệnh lý đi kèm: Các bệnh nền như huyết áp cao, suy thận, đái tháo đường đều có thể làm thay đổi nồng độ NT-proBNP trong máu. Chẳng hạn bệnh thận làm giảm khả năng đào thải NT-proBNP khiến nồng độ tăng cao không do suy tim. Vì vậy khi đọc kết quả cần xem xét tổng thể bối cảnh lâm sàng và các bệnh kèm theo.
• Thời điểm lấy mẫu: Nồng độ các chất sinh học trong máu thay đổi theo chu kỳ ngày – đêm và thậm chí cả chu kỳ kinh nguyệt. Ví dụ cortisone đạt đỉnh vào buổi sáng (6 – 8h) và giảm dần trong ngày, trong khi khả năng dung nạp glucose thường tốt hơn vào buổi chiều. Do đó lấy mẫu máu vào các thời điểm khác nhau trong ngày có thể tạo ra sự chênh lệch đáng kể trong kết quả.
• Mức độ suy tim: Tình trạng và giai đoạn tim bị suy quyết định phần lớn kết quả xét nghiệm. Tùy thuộc vào giai đoạn bệnh, chỉ số BNP hoặc EF có thể thay đổi rõ rệt, phản ánh mức độ nặng nhẹ và khả năng đáp ứng điều trị.

Hướng dẫn đọc và hiểu kết quả chỉ số xét nghiệm suy tim

Kết quả xét nghiệm bệnh suy tim cung cấp những thông tin quan trọng giúp bác sĩ đánh giá chính xác tình trạng tim mạch của người bệnh. Trong đó hai chỉ số thường gặp nhất là BNP/NT-proBNP và phân suất tống máu EF (Ejection Fraction).

1. Chỉ số BNP và NT-proBNP

Kết quả xét nghiệm BNP được tính bằng đơn vị picogram trên mililit (pg/mL), với ngưỡng tham khảo như sau: (2)

Kết quả xét nghiệm NT-proBNP cũng được tính bằng đơn vị picogram trên mililit (pg/mL), với ngưỡng tham khảo thay đổi theo độ tuổi như sau:

Cần lưu ý rằng chỉ số xét nghiệm suy tim như BNP và NT-proBNP có thể bị ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố như tuổi tác, giới tính, chỉ số khối cơ thể (BMI), tiền sử sức khỏe và các bệnh lý khác. Do đó việc đọc kết quả cần được thực hiện bởi bác sĩ chuyên khoa dựa trên tổng thể thông tin lâm sàng, kết quả xét nghiệm khác và đặc điểm sức khỏe của từng người.

2. Chỉ số EF (phân suất tống máu)

Kết quả EF (LVEF) được biểu thị bằng tỷ lệ phần trăm (%), với ngưỡng tham khảo dành cho người trưởng thành (≥ 18 tuổi) như sau: (3)

Nên làm gì khi kết quả xét nghiệm suy tim bất thường?

Khi kết quả xét nghiệm bệnh suy tim cho thấy có bất thường, việc đầu tiên bạn cần làm là giữ bình tĩnh, lắng nghe và tuân thủ các chỉ định từ bác sĩ chuyên khoa. Tim bị suy là bệnh lý mạn tính nhưng có thể kiểm soát để không trở nên nguy hiểm.

Điều trị có thể bao gồm thuốc giãn mạch để giảm áp lực lên tim, thuốc lợi tiểu để loại bỏ chất lỏng dư thừa hoặc nhóm thuốc ức chế men chuyển, chẹn beta nhằm cải thiện chức năng tim; Cần tuyệt đối tuân thủ về liều lượng và thời gian dùng thuốc, không tự ý ngưng kể cả khi triệu chứng đã cải thiện. Bên cạnh điều trị nội khoa, bạn cần điều chỉnh lối sống. Bao gồm hạn chế tối đa muối, chất béo bão hòa trong chế độ ăn; duy trì cân nặng lành mạnh và vận động nhẹ như đi bộ hoặc yoga; bỏ hoàn toàn rượu bia, thuốc lá; tránh căng thẳng tinh thần; Ngoài ra, phải theo dõi huyết áp, nhịp tim, cân nặng tại nhà hàng ngày.

Những trường hợp suy tim nặng do mắc bệnh mạch vành hoặc hẹp van tim, có thể phải nhập viện can thiệp đặt stent, thay van tim hoặc ghép tim để cải thiện tiên lượng sống nếu các phương pháp khác không hiệu quả. Sau điều trị, bạn cần tái khám theo lịch hẹn, các xét nghiệm suy tim sẽ tiếp tục lặp lại trong các buổi thăm khám để theo dõi tiến triển.

Câu hỏi thường gặp

Trong quá trình tìm hiểu về xét nghiệm nhiều người thường có những băn khoăn liên quan đến độ chính xác, chỉ số cảnh báo nguy cơ, quy trình chuẩn bị cũng như vấn đề chi trả bảo hiểm. Dưới đây là phần giải đáp cụ thể:

1. Xét nghiệm nào chính xác nhất để chẩn đoán bệnh?

Không có một xét nghiệm đơn lẻ nào có thể giúp phát hiện chính xác suy tim. Để chẩn đoán bệnh cần kết hợp nhiều loại xét nghiệm khác nhau như đã giới thiệu ở nội dung trên.

2. Chỉ số BNP bao nhiêu là suy tim?

BNP từ 100 – 400 pg/mL cho thấy nghi ngờ suy tim, BNP trên 400 pg/mL thường gợi ý rõ ràng tình trạng tim bị suy, đặc biệt khi người bệnh có triệu chứng như khó thở, phù chân hoặc mệt mỏi.

3. Có cần nhịn ăn khi xét nghiệm bệnh suy tim không?

Xét nghiệm máu cần nhịn ăn 8 – 12 tiếng trước khi lấy mẫu máu. Các xét nghiệm hình ảnh và xét nghiệm đánh giá chức năng tim thì không cần. Nhưng vì các xét nghiệm đều được thực hiện trong ngày nên người bệnh cần nhịn ăn khi đến bệnh viện. Chờ lấy mẫu máu xong bạn có thể ăn trước khi tiếp tục các xét nghiệm khác.

4. Xét nghiệm suy tim có bảo hiểm chi trả không?

Đa số các xét nghiệm bệnh suy tim hiện nay đều nằm trong danh mục được bảo hiểm y tế nhà nước chi trả nếu có chỉ định hợp lệ từ bác sĩ. Tùy theo mức hưởng của từng đối tượng và loại hình bảo hiểm đang sử dụng, quyền lợi thanh toán có thể khác nhau. Để tránh phát sinh chi phí ngoài dự tính, người bệnh nên chủ động hỏi rõ cơ sở y tế về những danh mục được hỗ trợ cũng như chuẩn bị đầy đủ giấy tờ cần thiết khi đi khám.

Các xét nghiệm suy tim giúp chẩn đoán hoặc theo dõi tình trạng tim bị suy để được can thiệp hiệu quả. Nhưng đôi khi nó có thể không chính xác do máy móc lạc hậu, bác sĩ thiếu kinh nghiệm hoặc người bệnh không tuân thủ các yêu cầu trước cuộc thăm khám. Điều này thường dẫn đến điều trị không trúng đích, suy tim không được kiểm soát tốt và tiên lượng sống kém hơn. Đó là lý do người bệnh tim mạch nên thăm khám tại các bệnh viện uy tín, có đội ngũ chuyên gia, bác sĩ giỏi, giàu kinh nghiệm, trang thiết bị hiện đại. Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh chẩn đoán các bệnh lý tim mạch bằng bằng máy máy, công nghệ hiện đại. Các tổn thương tim mạch dù là nhỏ nhất cũng được phát hiện từ sớm để can thiệp bằng phác đồ cá thể hóa, toàn diện, hiệu quả cao. Tâm Anh có áp dụng khám chữa bệnh theo bảo hiểm y tế và liên kết với các hãng bảo hiểm tư nhân, ở TPHCM bạn có thể đến khám tại Tâm Anh Quận 7, Tâm Anh Quận 8 và Tâm Anh Tân Bình .