Tại sao suy tim gây khó thở? Cơ chế và cách cải thiện

Khó thở là biểu hiện phổ biến ở nhiều người bị suy tim. Nhưng bạn đã từng thắc mắc rằng tại sao suy tim gây khó thở? Trong bài viết này ECO Pharma sẽ cùng bạn giải đáp cụ thể theo khoa học.

Tại sao suy tim gây khó thở?

Khó thở trong suy tim xảy ra do máu trong cơ thể bị ứ lại trong các mạch máu phổi do tim không bơm máu ra khỏi tim một cách hiệu quả. Điều này khiến dịch ứ đọng tại các phế nang và mô kẽ ở phổi gây ra triệu chứng khó thở.

Cơ chế khó thở trong suy tim

Dựa trên nguồn gốc và cơ chế khó thở trong các bệnh tim mạch, các nhà khoa học đã đưa ra giả thuyết về cơ chế khó thở ở bệnh nhân suy tim có nhiều mặt và có khả năng bao gồm: (1)

• Tăng xung huyết/giãn mạch và phù mô kẽ;
• Tăng nhu cầu thông khí do mất cân bằng V′/ Q′ (thông khí/ tưới máu) và phản xạ hóa học, chuyển hóa…
• Giảm độ đàn hồi của phổi do phù phổi hoặc tăng sức cản đường thở
• Rối loạn chức năng thông khí và cơ ngoại vi.

Các dạng khó thở thường gặp ở bệnh nhân suy tim

Khó thở là triệu chứng phổ biến, cảnh báo tình trạng suy giảm chức năng tim. Ở bệnh nhân suy tim, khó thở có thể xuất hiện với nhiều dạng khác nhau, từ nhẹ đến nặng tùy thuộc vào mức độ tiến triển của bệnh.

1. Khó thở khi gắng sức

Đây là biểu hiện sớm của tim bị suy, thường xảy ra khi người bệnh vận động như leo cầu thang, đi bộ nhanh hoặc mang vác vật nặng. Nguyên nhân là do tim không đủ khả năng bơm máu đáp ứng nhu cầu oxy của cơ thể khi hoạt động dẫn đến cảm giác thở gấp, hụt hơi.

2. Khó thở khi nằm

Người bệnh cảm thấy khó thở rõ rệt khi nằm ngửa, buộc phải kê cao gối hoặc ngồi ngủ. Tình trạng này xảy ra do máu từ tĩnh mạch trở về tim nhiều hơn khi nằm, làm tăng áp lực tĩnh mạch phổi và gây phù phổi.

3. Khó thở về đêm

Cơn khó thở dữ dội thường xuất hiện vào ban đêm khi đang ngủ khiến người bệnh phải ngồi dậy để thở dễ hơn. Đây là dấu hiệu cảnh báo suy tim đã tiến triển nặng hơn, liên quan đến tình trạng ứ trệ tuần hoàn phổi.

4. Khó thở khi nghỉ ngơi

Khi suy tim bước vào giai đoạn nặng, người bệnh có thể khó thở ngay cả khi không vận động hoặc đang nghỉ ngơi. Đây là dấu hiệu cho thấy phổi đã bị ứ dịch nhiều, chức năng trao đổi khí suy giảm rõ rệt.

Biểu hiện nhận biết suy tim gây khó thở

Thực tế có nhiều loại suy tim gây ra khó thở như tim suy bên trái, phải, sung huyết và bẩm sinh. Các loại có thể có triệu chứng chồng chéo, có thể xảy ra cùng lúc hoặc có thể dẫn đến loại khác. (2)

Cụ thể từng triệu chứng mà người bệnh có thể gặp phải bao gồm:

• Khó thở khi hoạt động và khi nghỉ ngơi ở tư thế nằm hoặc ngồi vẫn còn khó thở
• Giảm khả năng hoạt động hoặc khó khăn khi tập thể dục
• Sự nhầm lẫn hoặc hay quên
• Dễ mệt mỏi, buồn ngủ hoặc cơ thể dễ suy yếu
• Đánh trống ngực, có cảm giác rung ở ngực do tim đập mạnh hơn và nhanh hơn.

Nếu không được điều trị, bệnh có thể tiến triển ngày càng nghiêm trọng hơn.

Triệu chứng suy tim trái (ở thất trái) có thể là là suy tim tâm thu khi tâm thất trái không thể co bóp bình thường, hoặc có thể là tim bị suy tâm trương khi thất trái không giãn ra hiệu quả. Các triệu chứng bao gồm:

• Khó thở nhẹ khi tập thể dục, lâu dần ít có thể hoạt động mạnh và khó thở ngay cả khi nghỉ ngơi.
• Xanh tím/ đầu ngón tay và môi
• Ho, khạc ra đờm hoặc chất nhầy có lẫn máu
• Cơ thể mệt mỏi và yếu ớt, khó tập trung
• Rối loạn nhịp tim (nhanh, chậm không đều)
• Tăng cân đột ngột không rõ lý do
• Phù mắt cá chân, chân, bàn chân và bụng

Tình trạng khó thở do suy tim là do dịch tích tụ trong phổi khi nằm, có thể gây nên tình trạng khó thở đột ngột khiến người bệnh phải ngồi dậy để thở. Khi ngồi dậy người bệnh có thể nghe thấy tiếng thở khò khè hoặc hổn hển, được gọi là khó thở kịch phát về đêm.

Suy tim phải xảy ra khi tâm thất phải suy yếu và không thể bơm đủ máu đến phổi. Máu ứ đọng trong các mạch máu có thể đẩy dịch ra khỏi tĩnh mạch và vào các mô khác gây phù nề ở các vùng của cơ thể như mắt cá chân, bàn chân, bụng, bẹn, lưng dưới, bàn chân…

Triệu chứng suy tim bẩm sinh có thể phát hiện ngay ở trẻ em và người lớn tuổi bao gồm:

• Ho, thở khò khè
• Chóng mặt, ngất xỉu, buồn ngủ nhiều
• Đổ mồ hôi quá nhiều
• Cơ thể bị kích thích do đau hoặc mệt mỏi
• Nhịp tim nhanh chậm, không đều
• Phù ở bụng, chân, mắt cá chân, bàn chân…
• Tăng cân không rõ nguyên nhân

Khó thở do bệnh suy tim có nguy hiểm không?

Nếu bệnh nhân suy tim gặp tình trạng khó thở kéo dài và dai dẳng, có nhiều nguy cơ là do các bệnh lý toàn thân ảnh hưởng. Tuy nhiên, nếu tình trạng khó thở xảy ra đột ngột và ngày càng nghiêm trọng thì có thể là dấu hiệu nguy hiểm, cần phải đánh giá y khoa.

Dưới đây là những dấu hiệu gây khó thở ở bệnh nhân tim bị suy không nên phớt lờ:

• Suy tim khó thở dù ở trạng thái nghỉ ngơi
• Khó thở khi hoạt động bình thường hoặc tập thể dục nhẹ
• Khó thở khi nằm
• Khi tiếp xúc với thực phẩm hoặc chất gây dị ứng
• Cảm giác khó thở kèm với đau ngực hoặc khó chịu ở ngực
• Cảm giác khó chịu hoặc đau ở 1 hoặc cả 2 cánh tay, đau lan tỏa xuống hàm hoặc đau ở cổ.
• Phù mắt cá chân và bàn chân
• Tăng cân do tích tụ dịch hoặc giảm cân không chủ ý kèm theo chán ăn
• Sốt, đổ mồ hôi
• Có máu trong đờm
• Tiếng thở khò khè hoặc xuất hiện tiếng huýt sáo khi thở
• Môi, đầu ngón tay tái nhợt
• Ngất xỉu, chóng mặt, choáng váng
• Ho dai dẳng, mãn tính…

=> Xem thêm: Tại sao suy tim gây ho?

Cách cải thiện tình trạng khó thở do suy tim

Bên cạnh câu hỏi tại sao suy tim lại khó thở thì thắc mắc điều trị như thế nào cũng được quan tâm. Đây là các biện pháp điều trị và cải thiện bệnh:

1. Điều trị nội khoa

Điều trị nội khoa là phương pháp quan trọng giúp kiểm soát triệu chứng và ngăn suy tim tiến triển nặng hơn. Mục tiêu chính là cải thiện chức năng tim, giảm khó thở, phù nề và nâng cao chất lượng sống cho người bệnh.

Các nhóm thuốc điều trị nội khoa suy tim thường được sử dụng:

• Thuốc lợi tiểu: Giúp đào thải dịch thừa, giảm áp lực lên tim và phổi, từ đó cải thiện tình trạng khó thở.
• Thuốc ức chế men chuyển (ACEI) hoặc chẹn thụ thể angiotensin (ARB): Giảm gánh nặng cho tim, hạ huyết áp và giảm tái cấu trúc tim.
• Thuốc chẹn beta: Hỗ trợ điều chỉnh rối loạn nhịp tim, giảm nhu cầu oxy của cơ tim, ngăn ngừa các biến cố tim mạch nguy hiểm.
• Thuốc kháng aldosterone: Lợi tiểu, giảm giữ muối và nước, đồng thời hạn chế tái cấu trúc cơ tim.
• Thuốc giãn mạch: Làm giảm sức cản mạch máu, giúp tim bơm máu dễ dàng hơn.

2. Điều chỉnh lối sống

Những thay đổi về lối sống có thể giúp ngăn ngừa tình trạng khó thở:

• Bỏ hút thuốc và tránh khói thuốc.
• Ăn một chế độ ăn uống lành mạnh và hạn chế sử dụng muối (natri). Những loại thức ăn chứa nhiều muối như chế biến sẵn và thức ăn nhanh… người mắc bệnh tim nên tránh sử dụng.
• Duy trì cân nặng hợp lý giúp tim hoạt động hiệu quả hơn.
• Tránh rượu, bia, thuốc lá, cà phê vì có thể làm tim đập nhanh, tăng nguy cơ rối loạn nhịp tim.
• Thực hiện các bài tập nhẹ như đi bộ, tập hít thở để tăng sức bền và giảm khó thở, nhưng cần tập theo hướng dẫn của bác sĩ.
• Khám sức khỏe tim mạch thường xuyên giúp phát hiện sớm các dấu hiệu suy tim tiến triển nặng.

Điều chỉnh lối sống đúng cách giúp người bệnh suy tim kiểm soát triệu chứng tốt hơn, nâng cao chất lượng cuộc sống và kéo dài tuổi thọ.

3. Điều trị nguyên nhân nền

Các bệnh lý nền như huyết áp cao, đái tháo đường, bệnh van tim có thể ảnh hưởng đến chức năng của tim. Do đó việc điều trị nguyên nhân nền là yếu tố then chốt giúp kiểm soát suy tim và giảm tình trạng khó thở kéo dài.

Một số bệnh lý nền cần điều trị gồm:

• Huyết áp cao: Kiểm soát huyết áp ổn định giúp giảm gánh nặng cho tim.
• Bệnh mạch vành: Can thiệp đặt stent hoặc phẫu thuật bắc cầu nếu hẹp mạch vành gây thiếu máu cơ tim.
• Bệnh van tim: Sửa hoặc thay van tim trong trường hợp van hẹp hoặc hở nặng.
• Rối loạn nhịp tim: Dùng thuốc hoặc đặt máy tạo nhịp để điều chỉnh nhịp tim bất thường.
• Đái tháo đường, rối loạn mỡ máu: Kiểm soát tốt các bệnh lý chuyển hóa giúp hạn chế tiến triển của suy tim.

Điều trị nguyên nhân nền kết hợp với dùng thuốc, tập luyện và thay đổi lối sống sẽ giúp cải thiện rõ rệt triệu chứng khó thở, tăng chất lượng sống cho người bệnh.

4. Các can thiệp nâng cao

Khi các biện pháp điều trị nội khoa không còn đáp ứng tốt hoặc suy tim gây khó thở tiến triển nặng, bác sĩ có thể chỉ định người bệnh thực hiện các can thiệp nâng cao để hỗ trợ chức năng tim, giảm triệu chứng khó thở cho người bệnh.

Một số can thiệp nâng cao thường áp dụng:

• Đặt máy tạo nhịp tim hoặc máy khử rung (ICD) nhằm điều chỉnh rối loạn nhịp tim, phòng ngừa đột tử do tim.
• Liệu pháp tái đồng bộ tim (CRT) để hỗ trợ đồng bộ hoạt động hai buồng thất, cải thiện khả năng co bóp của tim.
• Can thiệp mạch vành bằng biện pháp nong, đặt stent hoặc phẫu thuật bắc cầu động mạch vành giúp cải thiện lưu thông máu cho tim.
• Sửa hoặc thay van tim khi có hẹp, hở van tim nặng làm trầm trọng tình trạng tim suy.
• Ghép tim là giải pháp cuối cùng cho các trường hợp suy tim giai đoạn cuối, khi các phương pháp khác không còn hiệu quả.

Các can thiệp nâng cao cần được thực hiện tại cơ sở chuyên khoa tim mạch uy tín, dưới sự theo dõi chặt chẽ của bác sĩ.

Điều trị suy tim gây khó thở cần kết hợp điều trị nội khoa, can thiệp nâng cao và điều chỉnh lối sống khoa học sẽ giúp cải thiện tình trạng bệnh, kiểm soát tốt triệu chứng, cải thiện khả năng hô hấp và nâng cao chất lượng sống. Người bệnh có thể sử dụng thêm tinh chất GDL-5 để hỗ trợ điều hòa mỡ máu, giảm nguy cơ xơ vữa động mạch, từ đó giúp cải thiện lưu thông máu và cải thiện các bệnh lý nền liên quan. Khi người bệnh có biểu hiện khó thở tăng dần, đặc biệt là khó thở khi nằm hoặc khó thở kịch phát về đêm, nên chủ động đi khám chuyên khoa tim mạch để được tư vấn và xử trí sớm, tránh các biến chứng nguy hiểm.