Bệnh mạch vành ổn định mặc dù triệu chứng không bùng phát đột ngột nhưng vẫn tiềm ẩn nguy cơ tiến triển dẫn đến các biến chứng tim mạch nghiêm trọng và nguy cơ nhập viện. Tại Mỹ có gần 300.000 ca điều trị nội trú phải can thiệp mạch vành qua da mỗi năm cho thấy mức độ nghiêm trọng của loại bệnh lý này (1). Cùng ECO Pharma cập nhật điều trị bệnh, nguyên nhân, chẩn đoán và các biện pháp phòng ngừa ngay sau đây.

Bệnh mạch vành ổn định là gì?
Bệnh mạch vành ổn định là tình trạng thiếu máu cục bộ cơ tim, xảy ra khi nhu cầu oxy của cơ tim vượt quá khả năng cung cấp máu. Nguyên nhân chủ yếu do các mảng xơ vữa hình thành trong lớp nội mạc của thành động mạch vành, làm hạn chế lưu lượng máu nuôi tim. Đây là dạng đặc trưng của bệnh mạch vành mạn tính, trong đó lưu lượng máu đến nuôi tim bị hạn chế nhưng chưa gây ra các biến cố cấp tính đột ngột như nhồi máu cơ tim.
Về cơ chế bệnh sinh, các mảng xơ vữa (hình thành từ cholesterol và các chất lắng đọng) tích tụ dần trong thành mạch theo thời gian làm hẹp lòng mạch và giảm độ đàn hồi của hệ thống động mạch thực quản. Khi cơ thể ở trạng thái nghỉ ngơi, lưu lượng máu có thể vẫn đủ đáp ứng.
Tuy nhiên khi vận động mạnh, gắng sức hoặc căng thẳng tâm lý, lượng máu cung cấp không đủ do bị hẹp mạch sẽ dẫn đến cơn đau thắt ngực ổn định. Tình trạng mất cân bằng này có thể được phát hiện thông qua các đặc điểm điện tâm đồ động (ECG) hoặc giảm tưới máu có thể phục hồi trong các xét nghiệm gắng sức.
Biểu hiện của bệnh mạch vành ổn định
Các triệu chứng của bệnh mạch vành ổn định thường xuất hiện khi tim phải làm việc quá sức và thuyên giảm khi nghỉ ngơi. Trong đó đau thắt ngực là triệu chứng ban đầu ở 50% bệnh nhân.
- Người bệnh cảm giác như có vật nặng đè nén, thắt chặt hoặc bóp nghẹt ở vùng sau xương ức hoặc phía bên ngực trái.
- Cơn đau có thể lan rộng lên cổ, hàm, vai hoặc chạy dọc theo mặt trong của cánh tay trái đến tận ngón tay.
- Triệu chứng thường khởi phát khi gắng sức thể lực (leo cầu thang, đi bộ nhanh), xúc động mạnh hoặc sau bữa ăn quá no; kéo dài phổ biến từ 2 - 5 phút.
- Cảm giác khó chịu giảm đi nhanh chóng (trong vòng vài phút) khi người bệnh ngừng mọi hoạt động để nghỉ ngơi hoặc sử dụng thuốc giãn mạch nitroglycerin ngậm dưới lưỡi.
- Một số trường hợp có thể cảm thấy khó thở, hồi hộp, vã mồ hôi lạnh, buồn nôn hoặc mệt mỏi bất thường mà không rõ nguyên nhân.
Nguyên do gây bệnh mạch vành ổn định
Cơ chế hình thành bệnh mạch vành ổn định chủ yếu xuất phát từ sự mất cân bằng giữa nhu cầu oxy của cơ tim và khả năng cung cấp máu của động mạch vành. Tình trạng này thường liên quan đến các nguyên nhân sau:
- Xơ vữa động mạch: Đây là nguyên nhân phổ biến nhất khi các mảng bám chứa cholesterol, canxi và chất béo tích tụ dần trên thành mạch, làm lòng động mạch vành bị hẹp và giảm lưu lượng máu nuôi tim.
- Rối loạn chức năng nội mạc mạch máu: Lớp nội mạc bị tổn thương làm giảm khả năng giãn mạch và điều hòa dòng máu khiến mạch vành khó đáp ứng khi nhu cầu oxy cơ tim tăng lên.
- Bệnh lý nền: Tình trạng tăng huyết áp mạn tính, đái tháo đường và rối loạn lipid máu, đặc biệt tăng LDL-c thúc đẩy quá trình xơ vữa tiến triển nhanh làm tổn thương mạch máu nặng hơn.
- Lối sống thiếu khoa học: Hút thuốc lá thường xuyên, lạm dụng rượu bia, ăn nhiều chất béo bão hòa, ít vận động và thừa cân, béo phì đều làm gia tăng nguy cơ mắc bệnh mạch vành.
- Yếu tố nguy cơ không thể thay đổi: Tuổi cao, nam giới và tiền sử gia đình có người mắc bệnh tim mạch sớm là những yếu tố làm tăng nguy cơ xuất hiện bệnh.
Bệnh mạch vành ổn định là đã khỏi bệnh?
Bệnh mạch vành ổn định không phải đã khỏi bệnh mà là giai đoạn này bệnh đang diễn tiến ổn định, ít có nguy cơ gây biến cố cấp tính. Người bệnh được xem là ổn định khi không có triệu chứng hoặc triệu chứng (thường là đau thắt ngực) không tiến triển, có tính chất tương tự nhau, thường xuất hiện khi gắng sức, giảm khi nghỉ ngơi và diễn tiến không đột ngột thay đổi . Tuy nhiên, các mảng xơ vữa và nguy cơ thiếu máu cơ tim vẫn còn tồn tại. Vì vậy, nếu không được điều trị và theo dõi định kỳ, bệnh vẫn có thể tiến triển và làm tăng nguy cơ biến cố tim mạch.
Hướng điều trị bệnh mạch vành ổn định theo cập nhật mới
Điều trị bệnh hiện nay tập trung vào thay đổi lối sống, điều chỉnh các yếu tố nguy cơ, liệu pháp chống kết tập tiểu cầu và chống đau thắt ngực:
1. Điều trị nội khoa
Điều trị nội khoa đóng vai trò trọng tâm trong quản lý bệnh mạch vành ổn định, với mục tiêu kiểm soát triệu chứng, làm chậm tiến triển xơ vữa và giảm nguy cơ biến cố tim mạch lâu dài.
- Liệu pháp chống kết tập tiểu cầu: Aspirin là thuốc đầu tay giúp giảm nguy cơ hình thành huyết khối; clopidogrel được sử dụng như một phương án thay thế hiệu quả cho những bệnh nhân không dung nạp aspirin.
- Kiểm soát rối loạn lipid máu: Tất cả bệnh nhân nên được bắt đầu điều trị bằng statin trừ khi có chống chỉ định. Các dữ liệu hiện tại không ủng hộ việc sử dụng đơn trị liệu các thuốc không thuộc nhóm statin (như fibrate hoặc niacin) vì chúng không giúp cải thiện tiên lượng tim mạch.
- Thuốc chống đau thắt ngực: Các bác sĩ thường tiếp cận theo từng bước, bắt đầu với thuốc chẹn beta (beta-blockers) để làm chậm nhịp tim và giảm nhu cầu oxy. Nếu không hiệu quả hoặc có chống chỉ định, các nhóm thuốc như chẹn kênh canxi, nitrate hoặc ranolazine sẽ được bổ sung hoặc dùng làm liệu pháp thay thế.
- Kiểm soát các yếu tố nguy cơ và bệnh đồng mắc: Tăng huyết áp, đái tháo đường và rối loạn lipid máu cần được điều trị tối ưu nhằm giảm nguy cơ nhồi máu cơ tim, đột quỵ và các biến cố tim mạch khác về lâu dài.
2. Điều trị can thiệp
Điều trị can thiệp hoặc tái thông mạch vành được xem xét cho những nhóm bệnh nhân cụ thể, đặc biệt là khi điều trị nội khoa không đủ để kiểm soát triệu chứng hoặc khi tổn thương mạch máu có nguy cơ cao.
- Can thiệp động mạch vành qua da (PCI): Được thực hiện bằng nong bóng và đặt stent nhằm tái thông đoạn mạch bị hẹp, từ đó cải thiện tưới máu cơ tim và giảm triệu chứng đau thắt ngực.
- Phẫu thuật bắc cầu chủ - vành (CABG): Tạo ra một con đường mới cho dòng máu đi vòng qua đoạn mạch bị tắc nghẽn, thường được ưu tiên cho các trường hợp tổn thương nhiều nhánh phức tạp, tổn thương thân chung động mạch vành trái hoặc bệnh nhân tiểu đường có tổn thương mạch vành nặng.
Tuy nhiên các nghiên cứu gần đây cho thấy ở nhiều bệnh nhân có gánh nặng thiếu máu cục bộ đáng kể, can thiệp tái thông mạch không phải lúc nào cũng giúp giảm tỷ lệ tử vong hoặc nhồi máu cơ tim so với điều trị nội khoa tích cực. Do đó quyết định can thiệp cần dựa trên sự thảo luận kỹ lưỡng giữa bác sĩ và bệnh nhân. (2)
3. Thay đổi lối sống
Thay đổi lối sống là thiết yếu trong điều trị bệnh mạch vành ổn định, góp phần cải thiện tiên lượng và giảm nguy cơ biến cố tim mạch. Bỏ thuốc lá là ưu tiên hàng đầu vì thuốc lá gây tổn thương nội mạc mạch máu, thúc đẩy co thắt mạch vành và làm tiến triển xơ vữa nhanh hơn.
Bên cạnh đó người bệnh cần duy trì hoạt động thể lực đều đặn với cường độ phù hợp để tăng sức bền tim mạch, hỗ trợ kiểm soát huyết áp và cải thiện tuần hoàn. Nếu thừa cân hoặc béo phì, giảm cân sẽ giúp giảm gánh nặng cho tim đồng thời cải thiện đường huyết, huyết áp và rối loạn lipid máu.
Chế độ ăn cũng cần được điều chỉnh theo hướng lành mạnh hơn, ưu tiên rau xanh, ngũ cốc nguyên hạt, cá, chất béo tốt và hạn chế muối, đường tinh luyện, chất béo bão hòa. Song song đó kiểm soát tốt các bệnh đồng mắc như tăng huyết áp, đái tháo đường và rối loạn mỡ máu giúp giảm người bệnh duy trì chất lượng sống ổn định và bền vững.
Bệnh mạch vành ổn định là tình trạng mạn tính cần được theo dõi và kiểm soát lâu dài, không phải dấu hiệu đã khỏi bệnh. Điều trị hiệu quả đòi hỏi sự kết hợp giữa dùng thuốc đúng chỉ định, can thiệp khi cần thiết và điều chỉnh lối sống bền vững. Người bệnh nên theo dõi sức khỏe, kiểm soát yếu tố nguy cơ và tái khám định kỳ để hạn chế tiến triển bệnh và giảm nguy cơ biến cố tim mạch.





