Ca can thiệp động mạch vành qua da (PCI) đầu tiên được thực hiện vào tháng 9 năm 1977 bởi Andreas Grüntzig, một bác sĩ tim mạch người Đức (1). Đến nay, phương pháp này vẫn được sử dụng phổ biến để điều trị bệnh động mạch vành. Cùng ECO Pharma tìm hiểu kỹ hơn về phương pháp can thiệp mạch vành qua da trong bài viết sau.

Can thiệp động mạch vành qua da là gì?
Can thiệp động mạch vành qua da (Percutaneous Coronary Intervention - PCI) là một thủ thuật xâm lấn tối thiểu để thông các động mạch vành bị tắc nghẽn. Đây là kỹ thuật phổ biến nhất để cải thiện tưới máu cơ tim trong điều trị bệnh động mạch vành. Kỹ thuật này rất hiệu quả trong việc cải thiện triệu chứng cho những người bị đau thắt ngực ổn định, đặc biệt là trong điều trị cấp cứu bệnh nhân bị nhồi máu cơ tim. (2)
PCI mạch vành khác phẫu thuật bắc cầu (CABG) thế nào?
Can thiệp mạch vành qua da (PCI) là một trong hai cách giúp tái thông mạch vành hiện đang được áp dụng trong điều trị bệnh động mạch vành, kỹ thuật còn lại là phẫu thuật bắc cầu động mạch vành (CABG). PCI là phương pháp nong mạch vành không cần phẫu thuật, sử dụng ống thông để làm giãn động mạch từ bên trong. Sau khi nong, thường đặt một stent kim loại vào động mạch. Thuốc chống kết tập tiểu cầu cũng được sử dụng để giảm nguy cơ huyết khối và tái hẹp. Stent có thể là stent kim loại trần, có phủ thuốc hoặc tự tiêu sinh học.
Trong khi đó, phẫu thuật bắt cầu động mạch vành là một thủ thuật phẫu thuật nhằm bắc cầu (đi vòng qua) các động mạch vành bị tắc nghẽn để khôi phục lưu lượng máu bình thường đến cơ tim. Bác sĩ sẽ sử dụng các mạch máu khỏe mạnh từ một phần khác của cơ thể, chẳng hạn như tĩnh mạch chân hoặc động mạch vú trong, và khâu chúng xung quanh động mạch bị tắc. Điều này tạo ra một đường dẫn thay thế cho máu giàu oxy đi vòng qua phần bị tắc của động mạch vành và khôi phục lưu lượng máu bình thường đến tim.
Chỉ định và chống chỉ định can thiệp động mạch vành qua da?
Phương pháp can thiệp động mạch vành qua da được chỉ định và chống chỉ định trong những trường hợp sau đây.
1. Chỉ định
Dưới đây là các chỉ định lâm sàng có thể cần đến can thiệp động mạch vành qua da:
- Nhồi máu cơ tim cấp tính có đoạn ST chênh lên (STEMI)
- STEMI và các triệu chứng thiếu máu cục bộ kéo dài dưới 12 giờ.
- STEMI và các triệu chứng thiếu máu cục bộ kéo dài dưới 12 giờ và chống chỉ định với liệu pháp tiêu sợi huyết.
- Can thiệp mạch vành qua da cải thiện tỷ lệ sống sót ở bệnh nhân bị hẹp động mạch vành đáng kể (>50%).
- Hội chứng mạch vành cấp không ST chênh lên (NSTE-ACS)
- Liệu pháp can thiệp mạch vành sớm (trong vòng 2 giờ kể từ khi xuất hiện triệu chứng) được khuyến cáo đối với các trường hợp đau thắt ngực kháng trị, đau thắt ngực tái phát, các triệu chứng suy tim, hở van hai lá mới xuất hiện hoặc nặng hơn, huyết động không ổn định hoặc nhịp nhanh/rung thất kéo dài.
- Tình trạng nồng độ troponin xấu đi cần được điều trị sớm (trong vòng 24 giờ).
- Đau thắt ngực không ổn định.
- Đau thắt ngực ổn định.
- Triệu chứng tương đương với đau thắt ngực (ví dụ như khó thở, rối loạn nhịp tim, chóng mặt hoặc ngất xỉu).
- Hẹp động mạch vành nghiêm trọng, không đủ điều kiện để phẫu thuật bắc cầu động mạch vành.
2. Chống chỉ định
Chống chỉ định tuyệt đối trong các trường hợp:
- Không tuân thủ quy trình và không thể sử dụng liệu pháp kháng tiểu cầu kép.
- Nguy cơ chảy máu cao (giảm tiểu cầu, loét dạ dày tá tràng, rối loạn đông máu nghiêm trọng).
- Tái hẹp nhiều lần sau can thiệp mạch vành qua da.
Chống chỉ định tương đối trong các trường hợp:
- Không dung nạp thuốc chống kết tập tiểu cầu đường uống trong thời gian dài.
- Tình trạng tăng đông máu.
- Bệnh thận mãn tính ở mức độ nặng.
- Tắc nghẽn hoàn toàn mạn tính của mạch máu ghép tĩnh mạch (SVG).
- Động mạch có đường kính <1,5 mm.
Quy trình can thiệp động mạch vành qua da diễn ra thế nào?
Quy trình này thường kéo dài khoảng 30 phút đến 2 giờ. Thời gian điều trị chính xác phụ thuộc vào nhiều yếu tố, bao gồm cả mức độ tích tụ mảng bám. Các bước thực hiện như sau: (3)
1. Trước khi can thiệp
Bác sĩ sẽ giải thích cho bạn về những rủi ro và lợi ích của thủ thuật. Trước khi thực hiện, hãy thông báo cho bác sĩ nếu bạn:
- Đã từng bị phản ứng với thuốc cản quang, iốt hoặc bất kỳ phản ứng dị ứng nghiêm trọng nào (ví dụ do ong đốt hoặc ăn hải sản).
- Bị hen suyễn.
- Bạn có vấn đề về đông máu hoặc đang dùng thuốc làm loãng máu không.
- Có tiền sử mắc các vấn đề về thận hoặc tiểu đường.
- Xỏ khuyên ở ngực hoặc bụng.
- Sức khỏe có sự thay đổi trong thời gian gần đây.
- Đang hoặc có thể đang có thai.
Ngay trước khi tiến hành thủ thuật, bạn có thể được dùng thuốc an thần. Lông ở vùng háng xung quanh vị trí sẽ đưa ống thông vào có thể được cạo bớt. Một đường truyền tĩnh mạch (IV) được đặt trong trường hợp cần được truyền thuốc nhanh chóng. Các điện cực sẽ được đặt trên cơ thể để theo dõi nhịp tim và máy đo oxy có thể được kẹp vào ngón tay hoặc tai để theo dõi nồng độ oxy trong máu.
2. Trong quá trình can thiệp
Người bệnh sẽ được gây mê và nằm ngửa trong quá trình thực hiện:
- Thuốc gây tê cục bộ được tiêm vào da tại vị trí sẽ đưa ống thông vào.
- Sau khi thuốc có tác dụng, ống thông sẽ được đưa vào mạch máu.
- Khi ống thông đến tim, thuốc cản quang sẽ được giải phóng để xác định vị trí mạch máu bị thu hẹp.
- Khi xác định được vị trí hẹp, ống thông sẽ được đưa vào sâu hơn để kích hoạt đầu ống đặc biệt.
- Sau khi hoàn tất, ống thông sẽ được rút ra, bác sĩ dùng một miếng băng để cầm máu vị trí đặt ống.
- Nếu ống thông được đặt ở vùng bẹn, bạn sẽ phải giữ thẳng chân trong vài giờ.
- Nếu ống thông được đặt ở cánh tay, cánh tay của bạn sẽ được giữ ở vị trí cao trên gối.
3. Sau khi can thiệp
Người bệnh được chuyển đến phòng hồi sức để theo dõi trong vài giờ. Thông thường cần nằm nghỉ trên giường từ 2 đến 6 giờ, tùy thuộc vào tình trạng sức khỏe cụ thể của người bệnh. Nếu cảm thấy khó chịu, bác sĩ có thể được kê thuốc giảm đau. Người bệnh mạch vành cũng cần uống nước để đào thải thuốc cản quang ra khỏi cơ thể. Đa số bệnh nhân phải ở lại bệnh viện qua đêm sau khi thực hiện thủ thuật can thiệp mạch vành qua da.
Thông thường, người bệnh có thể trở lại các hoạt động thường ngày trong vòng một tuần sau khi thực hiện PCI. Nếu công việc đòi hỏi hoạt động thể chất hoặc nâng vật nặng, bạn có thể phải đợi lâu hơn để trở lại làm việc. Trong quá trình hồi phục, bác sĩ có thể kê đơn thuốc chống kết tập tiểu cầu như clopidogrel (Plavix®), prasugrel (Effient®) hoặc ticagrelor (Brilinta®), giúp giảm nguy cơ hình thành cục máu đông. Bạn nên dùng thuốc theo hướng dẫn của bác sĩ.
Ưu điểm và hạn chế của kỹ thuật can thiệp mạch vành qua da
Phương pháp can thiệp động mạch vành qua da có những ưu và nhược điểm như sau.
1. Ưu điểm
Theo Trung tâm Thông tin Công nghệ sinh học Quốc gia Hoa Kỳ, can thiệp mạch vành qua da đã được sử dụng rộng rãi trong nhiều năm qua. 80% các ca PCI có sử dụng stent. Trong 20 năm qua, tỷ lệ tử vong ngắn hạn, nhồi máu cơ tim đã giảm nhiều ở những người được điều trị bằng phương pháp này. (4)
Việc thực hiện can thiệp mạch vành qua da giúp cải thiện lưu lượng máu mà không cần phải phẫu thuật tim hở, ít xâm lấn hơn và rút ngắn thời gian hồi phục. Đôi khi, phương pháp này có thể được sử dụng để tái thông động mạch vành bị tắc trong nhồi máu cơ tim, giúp giảm tỷ lệ tái phát và tử vong.
2. Hạn chế
Bên cạnh những ưu điểm trên, can thiệp động mạch vành qua da cũng tồn tại những hạn chế nhất định. Mặc dù với tỉ lệ thấp nhưng người bệnh vẫn có nguy cơ tái hẹp trong stent và cần tuân thủ dùng thuốc chống kết tập tiểu cầu. Thuốc này có thể gây ra một số tác dụng phụ như chảy máu, bầm tím, phát ban, ngứa, loét dạ dày,... Người bệnh nên thông báo đến bác sĩ nếu có bất kỳ biểu hiện khác thường nào trong quá trình sử dụng thuốc.
Rủi ro có thể gặp khi thực hiện can thiệp mạch vành qua da
Tất cả các phương pháp điều trị bệnh lý tim mạch đều tiềm ẩn một số rủi ro. Trong đó, những rủi ro của thủ thuật can thiệp mạch vành qua da có thể xảy ra là:
- Chảy máu hoặc nhiễm trùng tại nơi đặt ống thông.
- Cục máu đông trong stent.
- Hiện tượng hẹp lại động mạch.
- Đột quỵ.
Can thiệp động mạch vành qua da là một thủ thuật an toàn, nguy cơ biến chứng thấp. Khi các bác sĩ thực hiện PCI bằng stent phủ thuốc, khả năng động mạch bị tắc lại là dưới 5%. Sau khi thực hiện thủ thuật này, hãy đến bệnh viện ngay nếu gặp các triệu chứng sau:
- Chảy máu hoặc tiết dịch tại nơi đặt ống thông.
- Đau ngực.
- Ớn lạnh hoặc sốt.
- Cảm giác lạnh hoặc tê tại vị trí bác sĩ đưa ống thông vào.
- Chóng mặt hoặc ngất xỉu.
- Khó thở.
- Sưng hoặc đau dai dẳng không khỏi.
Chi phí can thiệp mạch vành qua da hết bao nhiêu tiền?
Can thiệp mạch vành qua da là dịch vụ kỹ thuật cao, người thân và người bệnh nên tìm hiểu và trao đổi với bác sĩ để chuẩn bị tài chính tốt hơn. Chi phí cho thủ thuật này nằm trong khoảng từ 20 - 120 triệu đồng, dao động phụ thuộc vào nhiều yếu tố như cơ sở y tế thực hiện, xét nghiệm tiền phẫu, loại stent được chọn, các dụng cụ y tế được sử dụng cùng vấn đề y tế sau thủ thuật.
Tóm lại, can thiệp động mạch vành qua da giúp khôi phục lưu lượng máu đến cơ tim một cách nhanh chóng và hiệu quả. Với ưu điểm thời gian hồi phục ngắn và tỷ lệ thành công cao, phương pháp này đang trở thành lựa chọn điều trị cho nhiều trường hợp bệnh động mạch vành. Tuy nhiên, để đạt kết quả tối ưu, người bệnh cần tuân thủ phác đồ điều trị, tham khảo ý kiến bác sĩ bổ sung thêm tinh chất Policosanol (GDL-5), Red Yeast Rice, Apple Cider Vinegar,... để hỗ trợ tăng cường cholesterol tốt, điều hòa mỡ máu, ngăn ngừa cục máu đông cũng như các vấn đề tim mạch khác.





