Khi được bác sĩ chỉ định chụp mạch vành để đánh giá tình trạng tim mạch, nhiều người vẫn băn khoăn rằng kỹ thuật này giúp phát hiện điều gì, có cần thiết không và quy trình chụp mạch vành diễn ra ra sao. Bài viết dưới đây sẽ giúp bạn hiểu rõ hơn về mục đích, chỉ định, quy trình thực hiện và những lưu ý cần biết trước, sau khi chụp, cùng từ ECO Pharma tìm hiểu.

Chụp mạch vành là gì?
Chụp mạch vành là kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh giúp bác sĩ quan sát hệ động mạch vành, các mạch máu đưa máu giàu oxy đến nuôi cơ tim. Phương pháp này thường sử dụng tia X kết hợp thuốc cản quang để phát hiện vị trí, mức độ hẹp, tắc hoặc bất thường trong lòng mạch, từ đó hỗ trợ chẩn đoán bệnh động mạch vành và định hướng điều trị phù hợp. Tùy mục đích đánh giá và phương tiện hình ảnh sử dụng, chụp mạch vành có thể gồm một số dạng chính: (1)
- Chụp mạch vành qua ống thông: Bác sĩ đưa ống thông nhỏ qua động mạch ở cổ tay hoặc bẹn đến động mạch vành, sau đó bơm thuốc cản quang và ghi hình bằng tia X. Đây là phương pháp giúp đánh giá trực tiếp lòng mạch và mức độ hẹp, tắc.
- Chụp CT mạch vành: Sử dụng máy chụp cắt lớp vi tính để dựng hình động mạch vành, không cần luồn ống thông vào tim. Phương pháp này thường dùng để đánh giá ban đầu hoặc tầm soát bệnh mạch vành trong một số trường hợp phù hợp.
- Chụp mạch vành kết hợp can thiệp: Nếu phát hiện tổn thương phù hợp trong quá trình chụp, bác sĩ có thể tiến hành nong bóng hoặc đặt stent để cải thiện lưu lượng máu đến cơ tim trong các trường hợp hẹp, tắc động mạch vành phù hợp.
- Hình ảnh trong lòng mạch như IVUS, OCT: Đây là các kỹ thuật hỗ trợ, dùng đầu dò siêu âm hoặc ánh sáng để khảo sát chi tiết thành mạch, mảng xơ vữa và mức độ tổn thương từ bên trong lòng mạch, thường được dùng khi bác sĩ cần đánh giá sâu hơn trước hoặc trong can thiệp.
Vai trò của kỹ thuật chụp mạch vành trong tim mạch
Chụp mạch vành giữ vai trò quan trọng trong cả chẩn đoán và điều trị bệnh động mạch vành. Hình ảnh thu được giúp bác sĩ xác định vị trí tổn thương, số nhánh mạch bị ảnh hưởng và mức độ hẹp, tắc của lòng mạch từ đó làm cơ sở đánh giá mức độ thiếu máu cơ tim, nguy cơ đau thắt ngực, nhồi máu cơ tim và mức độ khẩn cấp cần can thiệp. (2)
Kết quả chụp mạch vành còn giúp lựa chọn hướng điều trị phù hợp cho từng người bệnh. Trường hợp tổn thương nhẹ có thể ưu tiên điều trị bằng thuốc, kiểm soát yếu tố nguy cơ và thay đổi lối sống. Nghiên cứu ISCHEMIA trên 5.179 người bệnh thiếu máu cơ tim mức độ vừa hoặc nặng cho thấy không phải mọi trường hợp bệnh mạch vành ổn định đều cần can thiệp sớm; nhiều người vẫn có thể được điều trị nội khoa trước và chỉ chụp mạch/can thiệp khi triệu chứng không cải thiện hoặc nguy cơ cao. (3)
Ngược lại nếu mạch vành hẹp nặng, tắc cấp hoặc tổn thương phức tạp, bác sĩ có thể chỉ định nong mạch đặt stent hoặc phẫu thuật bắc cầu động mạch vành. Trong một số trường hợp phù hợp, can thiệp đặt stent có thể được thực hiện ngay trong cùng lần chụp để tái thông dòng máu nuôi tim. Đặc biệt trong cấp cứu nhồi máu cơ tim, chụp mạch vành giúp xác định nhanh mạch máu bị tắc để tái thông kịp thời, hạn chế tổn thương cơ tim. Sau điều trị kỹ thuật này cũng có thể được dùng để kiểm tra stent, phát hiện tái hẹp hoặc kiểm tra cầu nối sau phẫu thuật bắc cầu động mạch vành nếu người bệnh tái xuất hiện triệu chứng nghi ngờ thiếu máu cơ tim.
Chụp mạch vành và CT mạch vành có giống nhau không?
Chụp mạch vành cản quang và CT mạch vành giống nhau về mục tiêu kiểm tra động mạch nuôi tim nhưng khác nhau về cách thực hiện, mức độ xâm lấn và khả năng can thiệp điều trị. Bảng thông tin so sánh dưới đây có thể giúp bạn đọc dễ hình dung hơn:
|
Tiêu chí |
Chụp mạch vành cản quang |
CT mạch vành |
|
Mức độ xâm lấn |
Xâm lấn tối thiểu, cần luồn ống thông qua động mạch quay hoặc động mạch đùi |
Không xâm lấn, thuốc cản quang được tiêm qua đường tĩnh mạch |
|
Độ chính xác |
Được xem là tiêu chuẩn vàng để đánh giá hẹp, tắc và tổn thương mạch vành phức tạp |
Có độ nhạy cao, hữu ích trong loại trừ bệnh mạch vành ở nhóm nguy cơ thấp đến trung bình |
|
Thời gian thực hiện |
Thường khoảng 30 - 60 phút, có thể lâu hơn nếu kết hợp can thiệp |
Thường nhanh hơn, khoảng 10 - 15 phút tùy quy trình từng cơ sở |
|
Can thiệp điều trị |
Có thể nong bóng, đặt stent ngay trong cùng lần chụp nếu phù hợp |
Không can thiệp điều trị, chỉ dùng để chẩn đoán hình ảnh |
Khi nào cần chụp động mạch vành?
Không phải trường hợp nghi ngờ bệnh mạch vành nào cũng cần chụp động mạch vành. Quyết định thực hiện kỹ thuật này cần dựa trên triệu chứng, kết quả thăm khám, các xét nghiệm tim mạch trước đó và yếu tố nguy cơ của từng người bệnh. Dưới đây là các chỉ định thường gặp và những trường hợp cần chống chỉ định.
1. Chỉ định
Một số trường hợp thường được cân nhắc chụp động mạch vành gồm:
- Hội chứng vành cấp: Gồm nhồi máu cơ tim ST chênh lên, nhồi máu cơ tim không ST chênh lên hoặc đau thắt ngực không ổn định.
- Đau thắt ngực ổn định nhưng không đáp ứng điều trị: Người bệnh vẫn đau ngực, khó thở hoặc mệt khi gắng sức dù đã dùng thuốc và kiểm soát yếu tố nguy cơ.
- Kết quả thăm dò không xâm lấn nghi ngờ thiếu máu cơ tim: Ví dụ điện tâm đồ gắng sức, siêu âm tim gắng sức, xạ hình tưới máu cơ tim hoặc CT mạch vành cho thấy nguy cơ trung bình đến cao.
- Suy tim, giảm chức năng thất trái chưa rõ nguyên nhân: Chụp mạch vành giúp bác sĩ kiểm tra bệnh mạch vành có phải nguyên nhân gây suy tim hoặc rối loạn chức năng cơ tim hay không.
- Trước một số phẫu thuật tim lớn: Ví dụ như thay van, sửa van tim hoặc phẫu thuật mạch máu lớn, đặc biệt ở người có nhiều yếu tố nguy cơ tim mạch.
- Loạn nhịp thất nguy hiểm hoặc từng được cứu sống sau ngừng tim: Chụp mạch vành có thể giúp tìm nguyên nhân thiếu máu cơ tim hoặc bệnh động mạch vành nền.
2. Chống chỉ định
Trong tình huống cấp cứu đe dọa tính mạng, chụp động mạch vành thường không có chống chỉ định tuyệt đối. Tuy nhiên một số trường hợp cần được bác sĩ cân nhắc và xử trí ổn định trước khi chụp, gồm:
- Suy thận nặng: Vì thuốc cản quang có thể làm tăng nguy cơ tổn thương thận.
- Tiền sử dị ứng nặng với thuốc cản quang iod: Người bệnh có thể cần dùng thuốc dự phòng hoặc cân nhắc phương án thay thế.
- Rối loạn đông máu, đang chảy máu hoặc xuất huyết tiêu hóa: Làm tăng nguy cơ chảy máu tại vị trí chọc mạch.
- Tăng huyết áp nặng, rối loạn điện giải chưa kiểm soát: Cần ổn định trước thủ thuật nếu không phải cấp cứu.
- Nhiễm trùng cấp tính hoặc sốt cao chưa rõ nguyên nhân: Có thể trì hoãn nếu tình trạng không khẩn cấp.
- Phụ nữ mang thai: Cần hạn chế tiếp xúc tia X, chỉ thực hiện khi lợi ích vượt trội nguy cơ và có biện pháp bảo vệ phù hợp.
Quy trình chụp mạch vành diễn ra như thế nào?
Quy trình chụp mạch vành được thực hiện theo tiêu chuẩn y khoa nhằm đảm bảo an toàn và ghi nhận chính xác hình ảnh động mạch nuôi tim. Dưới đây là 3 bước cơ bản trong quá trình thực hiện:
1. Chuẩn bị trước khi chụp
Trước khi chụp mạch vành, người bệnh sẽ được bác sĩ thăm khám, khai thác tiền sử bệnh, thuốc đang dùng và các yếu tố cần lưu ý như bệnh thận, đái tháo đường, rối loạn đông máu, đang mang thai hoặc nghi ngờ mang thai. Người bệnh cũng cần báo cho bác sĩ nếu từng dị ứng thuốc cản quang, có phản ứng bất thường với thuốc hoặc thực phẩm, hoặc đang dùng thuốc đặc biệt như thuốc chống đông, thuốc điều trị đái tháo đường, sildenafil.
Một số kiểm tra có thể được thực hiện trước thủ thuật như đo huyết áp, mạch, xét nghiệm máu, chức năng đông máu, chức năng thận, điện giải đồ, điện tâm đồ hoặc siêu âm tim. Trong một số trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định thêm CT hoặc MRI tim để đánh giá rõ hơn tình trạng tim mạch trước khi chụp.
Người bệnh thường được hướng dẫn nhịn ăn, uống khoảng 6 - 8 giờ trước thủ thuật theo chỉ định của cơ sở y tế. Vào ngày thực hiện người bệnh thay trang phục bệnh viện, tháo trang sức, ký giấy đồng ý thủ thuật và có thể được đặt đường truyền tĩnh mạch. Nếu có nguy cơ dị ứng thuốc cản quang hoặc cần điều chỉnh thuốc đang dùng, bác sĩ sẽ hướng dẫn cụ thể trước khi chụp.
2. Các bước chụp động mạch vành
Trong quá trình chụp người bệnh nằm trên bàn can thiệp và thường vẫn tỉnh táo. Nhân viên y tế sẽ theo dõi huyết áp, mạch, nhịp tim và có thể truyền thuốc an thần nhẹ để giúp người bệnh thư giãn.
Bác sĩ sát khuẩn và gây tê tại vùng cổ tay hoặc bẹn, sau đó đưa một ống thông nhỏ vào động mạch. Ống thông được luồn đến vị trí động mạch vành dưới hướng dẫn của màn hình X-quang. Khi ống thông vào đúng vị trí, thuốc cản quang được bơm vào lòng mạch để ghi lại hình ảnh động mạch vành ở nhiều góc độ.
Dựa trên hình ảnh thu được bác sĩ sẽ đánh giá vị trí hẹp, mức độ hẹp, số nhánh mạch bị ảnh hưởng và tình trạng dòng máu nuôi tim. Nếu phát hiện tổn thương phù hợp bác sĩ có thể tiến hành nong mạch vành hoặc đặt stent ngay trong cùng lần chụp. Sau khi hoàn tất ống thông được rút ra và vị trí chọc mạch được ép cầm máu hoặc băng ép chuyên dụng.
3. Theo dõi sau kỹ thuật
Sau chụp mạch vành, người bệnh được chuyển về khu vực hồi phục để theo dõi huyết áp, mạch, nhịp tim, vị trí chọc mạch và tình trạng tưới máu ở tay hoặc chân được đưa ống thông. Nếu chọc mạch ở bẹn người bệnh thường cần nằm yên trong vài giờ để giảm nguy cơ chảy máu; nếu chọc ở cổ tay thời gian vận động lại có thể sớm hơn.
Người bệnh được khuyến khích uống đủ nước theo hướng dẫn để hỗ trợ đào thải thuốc cản quang qua thận; sau khi về nhà cần tránh vận động mạnh, nâng vật nặng trong vài ngày và dùng thuốc đúng chỉ định. Người bệnh nên liên hệ cơ sở y tế nếu có đau ngực, khó thở, chảy máu tại vị trí chọc mạch, sưng đau tăng dần, sốt, tê yếu tay chân hoặc thay đổi màu sắc vùng chi được can thiệp.
>>>Xem thêm: Chụp mạch vành tim giá bao nhiêu tiền?
Hướng dẫn cách đọc kết quả chụp mạch vành
Kết quả chụp mạch vành cho biết dòng máu qua các động mạch nuôi tim có lưu thông tốt hay không, có đoạn mạch nào bị hẹp, tắc, xơ vữa hoặc bất thường hay không. Tuy nhiên việc đọc và kết luận kết quả cần do bác sĩ tim mạch thực hiện, vì hình ảnh phải được đánh giá ở nhiều góc chụp và đối chiếu với triệu chứng lâm sàng, điện tâm đồ, siêu âm tim hoặc các xét nghiệm liên quan.
Một nghiên cứu tổng hợp từ tài liệu y khoa năm 1970 đến nay cũng cho thấy, quá trình diễn giải chụp mạch vành cần xem xét đồng thời nhiều yếu tố như vị trí nhánh mạch, mức độ hẹp, dòng chảy trong mạch và các bất thường đi kèm. Vì vậy người bệnh chỉ nên xem phần này là thông tin tham khảo để hiểu rõ hơn khi trao đổi với bác sĩ. (4)
Khi phân tích kết quả, bác sĩ thường chú ý đến các yếu tố sau:
- Mạch nào bị tổn thương: Tổn thương có thể nằm ở động mạch vành phải, động mạch vành trái, nhánh liên thất trước, nhánh mũ hoặc các nhánh nhỏ hơn. Mỗi nhánh mạch nuôi một vùng cơ tim khác nhau nên vị trí hẹp rất quan trọng.
- Hẹp một hay nhiều nhánh mạch: Kết quả có thể ghi nhận bệnh một nhánh, hai nhánh hoặc ba nhánh mạch vành. Càng nhiều nhánh bị hẹp, bệnh thường càng phức tạp và cần được đánh giá kỹ hơn.
- Mức độ hẹp bao nhiêu phần trăm: Hẹp dưới 50% thường được xem là nhẹ, hẹp 50% - 70% là mức trung bình, hẹp từ 70% trở lên thường được xem là nặng, còn tắc hoàn toàn là 100%. Đây là một trong những thông tin quan trọng để bác sĩ cân nhắc điều trị.
- Dòng máu qua chỗ hẹp còn tốt không: Không chỉ nhìn tỷ lệ hẹp, bác sĩ còn đánh giá máu có đi qua đoạn hẹp được hay không. Có trường hợp hẹp nhìn trên hình ảnh chưa quá nặng nhưng lại ảnh hưởng nhiều đến dòng máu nuôi tim.
- Chỗ hẹp có cần can thiệp không: Đối với những tổn thương chưa rõ mức độ ảnh hưởng, bác sĩ có thể dùng thêm các chỉ số như FFR hoặc iFR để đánh giá. Thông thường FFR ≤ 0,80 hoặc iFR ≤ 0,89 gợi ý chỗ hẹp có ý nghĩa về mặt dòng máu và có thể cần cân nhắc tái thông mạch.
- Tổn thương đơn giản hay phức tạp: Bác sĩ sẽ xem chỗ hẹp ngắn hay dài, có vôi hóa, huyết khối, mảng xơ vữa nhiều hoặc tổn thương lan tỏa hay không. Những yếu tố này ảnh hưởng đến lựa chọn điều trị bằng thuốc, đặt stent hay phẫu thuật bắc cầu.
- Tình trạng stent hoặc cầu nối nếu đã từng điều trị: Nếu người bệnh từng đặt stent hoặc phẫu thuật bắc cầu động mạch vành, kết quả chụp giúp kiểm tra stent có còn thông tốt không, có bị tái hẹp không hoặc cầu nối có hoạt động hiệu quả không.
Chụp mạch vành có để lại di chứng gì không?
Chụp mạch vành thường không để lại di chứng lâu dài nếu được thực hiện đúng chỉ định và theo dõi đầy đủ. Sau thủ thuật, người bệnh có thể bị bầm tím, đau nhẹ, sưng hoặc tụ máu nhỏ tại vị trí chọc mạch ở cổ tay hoặc bẹn; những biểu hiện này thường giảm dần sau vài ngày.
Tuy nhiên cần lưu ý rằng chụp mạch vành vẫn là thủ thuật xâm lấn nên có thể tiềm ẩn một số biến chứng dù không phổ biến. Các biến chứng nghiêm trọng có thể xảy ra thường là chảy máu nhiều, tổn thương mạch máu, dị ứng thuốc cản quang, tổn thương thận cấp, đột quỵ hoặc nhồi máu cơ tim. Tài liệu y khoa ghi nhận nhiễm trùng liên quan đến ống thông thường dưới 1%, còn biến chứng thận do thuốc cản quang dao động khoảng 3,3% - 16,5% tùy nhóm nguy cơ. Nguy cơ tổn thương thận tăng rõ ở người có creatinine nền cao, từ khoảng 2,5% nếu creatinine dưới 2mg/dL lên đến 30,6% nếu creatinine trên 3mg/dL.
Vì vậy người bệnh nên báo đầy đủ bệnh nền, thuốc đang dùng và tiền sử dị ứng với bác sĩ trước khi chụp; sau thủ thuật cần theo dõi vị trí chọc mạch, uống nước theo hướng dẫn, tái khám đúng hẹn và liên hệ cơ sở y tế nếu có chảy máu không cầm, sưng đau tăng, sốt, đau ngực, khó thở hoặc tê yếu tay chân.
Sau khi chụp mạch vành tim cần lưu ý điều gì?
Sau khi chụp mạch vành tim, người bệnh cần nghỉ ngơi và chăm sóc đúng cách để hạn chế chảy máu, tụ máu tại vị trí chọc mạch và hỗ trợ cơ thể đào thải thuốc cản quang; trong 24 giờ đầu nên giữ vùng chọc mạch khô, sạch, không tự ý tháo băng và tránh vận động mạnh; Nếu chọc mạch ở bẹn cần hạn chế đi lại nhiều, leo cầu thang hoặc mang vác nặng trong vài ngày; nếu chọc mạch ở cổ tay nên tránh tỳ đè mạnh hoặc xách vật nặng trong 24 giờ - 48 giờ.
Người bệnh cũng nên uống đủ nước theo hướng dẫn của bác sĩ, trừ trường hợp có bệnh tim, bệnh thận hoặc được yêu cầu hạn chế nước. Điều này giúp thận đào thải thuốc cản quang tốt hơn. Đối với người bệnh đặt stent, cần dùng thuốc đúng đơn, đặc biệt là thuốc kháng kết tập tiểu cầu, rất quan trọng vì tự ý ngưng thuốc có thể làm tăng nguy cơ huyết khối trong stent.
Điều đáng lưu ý là sau khi về nhà, người bệnh cần theo dõi các dấu hiệu bất thường như chảy máu không cầm, sưng đau tăng dần, bầm tím lan rộng, tay chân lạnh hoặc tê bì, sốt, đau ngực, khó thở, chóng mặt nhiều hoặc tiểu ít. Nếu có các biểu hiện này, hãy liên hệ cơ sở y tế để được kiểm tra sớm. Quan trọng hơn về lâu dài, người bệnh nên tái khám đúng hẹn, kiểm soát huyết áp, mỡ máu, đường huyết, bỏ thuốc lá và duy trì lối sống tốt cho tim mạch để giảm nguy cơ tái hẹp hoặc biến cố mạch vành tái phát.
Chụp mạch vành là kỹ thuật quan trọng giúp bác sĩ đánh giá tình trạng hẹp, tắc động mạch nuôi tim và lựa chọn hướng điều trị phù hợp. Khi được chỉ định đúng, thực hiện tại cơ sở chuyên khoa và chăm sóc đầy đủ sau thủ thuật, kỹ thuật này mang lại nhiều giá trị trong chẩn đoán, can thiệp và phòng ngừa biến chứng tim mạch. Người có dấu hiệu nghi ngờ bệnh mạch vành hoặc muốn tầm soát, chẩn đoán bệnh lý tim mạch có thể thăm khám tại Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh. Bệnh viện có hệ thống máy chụp CT 768 lát cắt Somatom Drive Dual Source Dual Energy hiện đại bậc nhất, chụp cắt lớp vi tính cao cấp với công nghệ hai đầu bóng và tái tạo 768 lát cắt bằng công nghệ độc quyền được bảo hộ của Siemens – Đức; hệ thống có độ phân giải thời gian trong chụp tim mạch 75 ms, hỗ trợ khảo sát mạch vành nhanh, rõ nét, kể cả ở người có nhịp tim nhanh hoặc không ổn định.





