Olanzapine thuộc nhóm thuốc chống loạn thần mới, tác dụng mạnh, ít gây tương tác thuốc và tác dụng phụ. Bác sĩ có thể kê đơn Olanzapine trị mất ngủ cho một số trường hợp. Olanzapine điều trị mất ngủ dùng cho những ai, cách dùng và hiệu quả như thế nào? Cùng ECO Pharma tìm hiểu trong bài viết sau đây.
Tìm hiểu về thuốc Olanzapine
Olanzapine là thuốc chống loạn thần không điển hình, chủ yếu dùng để điều trị chứng tâm thần phân liệt, rối loạn lưỡng cực. Thuốc được Cục quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Mỹ (FDA) chấp thuận sử dụng cho người bệnh từ 13 tuổi trở lên vào năm 1996, dưới tên thương mại Zyprexa. (1)
Olanzapine hoạt động bằng cách cân bằng nồng độ các chất hóa học trong não như dopamine và serotonin, giúp điều chỉnh tâm trạng, hành vi và suy nghĩ. Nhờ đó, người bệnh có thể kiểm soát, giảm nhẹ một số triệu chứng liên quan đến tâm thần như:
- Nhìn, nghe, cảm thấy hoặc tin vào những điều mà người khác không thấy; nghi ngờ bất thường hoặc suy nghĩ rối loạn (triệu chứng của bệnh tâm thần phân liệt).
- Cảm thấy bồn chồn, tăng động, phấn khích hoặc hành động bốc đồng (triệu chứng hưng cảm của rối loạn lưỡng cực).
- Nếu bạn bị rối loạn lưỡng cực, Olanzapine cũng có thể ngăn ngừa các triệu chứng tái phát.
So với thuốc chống loạn thần điển hình, Olanzapine ít gây hội chứng ngoại tháp (tập hợp các rối loạn vận động như run, cứng cơ, cử động chậm, khó nói, khó giữ thăng bằng), không gây độc cho gan, thận, cơ tim, cơ quan tạo máu. Thuốc có dạng viên uống, viên tan trong miệng hoặc dạng tiêm bắp.
Có nên dùng Olanzapine trị mất ngủ không?
Olanzapine không được chấp thuận chính thức để chữa mất ngủ thông thường, nhưng có thể trị mất ngủ dưới dạng “off-label” (kê đơn không theo hướng dẫn trên nhãn) trong một số trường hợp. (2)
- Mất ngủ do rối loạn lưỡng cực, trầm cảm, tâm thần phân liệt.
- Người cao tuổi bị mất ngủ kéo dài, đã dùng các biện pháp điều trị khác nhưng không hiệu quả.
Tác dụng cải thiện giấc ngủ của Olanzapine đã được chứng minh qua nhiều nghiên cứu khoa học. Trong thử nghiệm năm 2021 với chín nam giới, Olanzapine đã cho thấy hiệu quả lâu dài trong việc kiểm soát chứng mất ngủ mãn tính sau một năm sử dụng. (3)
Nghiên cứu trên Tạp chí tâm thần học lâm sàng (Mỹ), Olanzapine (bắt đầu với liều 2.5mg/ngày) giúp ngủ lâu hơn và tăng cường giấc ngủ sóng chậm ở người bệnh trầm cảm đang điều trị bằng thuốc ức chế hấp thu serotonin có chọn lọc (SSRI). (4)
Ngoài ra, báo cáo khác trên Tạp chí Dược lý Tâm thần lâm sàng Quốc tế (Anh) cũng ghi nhận Olanzapine có tác dụng làm tăng thời gian ngủ và giấc ngủ sóng chậm chỉ với một liều 10mg duy nhất. (5)
Olanzapine trị mất ngủ như thế nào?
Olanzapine có tác dụng trị mất ngủ nhờ tác động đến nhiều thụ thể thần kinh. Cụ thể, Olanzapine là chất đối kháng các thụ thể serotonin như 5-HT2A/C, 5-HT3 và 5-HT6. Khi tốc độ giải phóng của serotonin chậm lại, cơ thể sẽ tiến vào chu kỳ ngủ đầu tiên dễ dàng hơn. Loại thuốc này còn gắn với các thụ thể muscarinic (M1 đến M5), giúp làm dịu hoạt động quá mức của tế bào thần kinh cholinergic - giữ chức năng kích hoạt và duy trì giấc ngủ REM.
Bên cạnh đó, Olanzapine cũng tương tác với thụ thể alpha-1 adrenergic, có liên quan đến việc thúc đẩy các chu kỳ ngủ. Cuối cùng, Olanzapine tác động đến thụ thể khiến cơ thể tỉnh táo là histamine1. Do đó, khi histamine giảm, bạn sẽ nhanh vào giấc hơn.
Liều dùng Olanzapine trong trị mất ngủ
Liều Olanzapine trị mất ngủ ở mỗi người là khác nhau, tùy vào tình trạng cụ thể. Olanzapine là thuốc kê đơn, nên cần phải thăm khám chuyên khoa để được bác sĩ kê đơn thuốc.
Thông thường, liều trung bình cho người lớn là từ 5mg đến 10mg mỗi ngày. Bác sĩ có thể điều chỉnh nếu cần thiết, tuy nhiên thường không quá 20mg mỗi ngày. Đối với trẻ em từ 13 đến 17 tuổi, liều dùng có thể từ 2.5mg đến 5mg mỗi ngày, bác sĩ sẽ chỉ định thay đổi tùy trường hợp. Nếu người bệnh phản ứng tích cực với Olanzapine trị mất ngủ thì nên được duy trì điều trị với liều thấp nhất có thể.
Tác dụng phụ của thuốc Olanzapine
Trong khi dùng Olanzapine điều trị mất ngủ, việc theo dõi tình trạng sức khỏe là rất quan trọng. Vì mặc dù ít nhưng Olanzapine vẫn có thể gây ra một số tác dụng phụ.
Một số tác dụng phụ có thể xảy ra gồm: Tác dụng phụ nghiêm trọng cần điều trị y tế ngay- Phản ứng dị ứng: Nổi mẩn, ngứa, phát ban, sưng mặt, môi, lưỡi hoặc họng.
- Tăng đường huyết: Thường xuyên khát nước, tiểu nhiều, mệt mỏi bất thường, nhìn mờ.
- Hội chứng ác tính do thuốc an thần: Sốt cao, cứng cơ, vã mồ hôi, tim đập nhanh hoặc loạn nhịp, lú lẫn.
- Tăng prolactin: Mô vú phát triển bất thường, núm vú tiết dịch, giảm ham muốn tình dục, rối loạn kinh nguyệt.
- Nhiễm trùng: Sốt, ớn lạnh, ho, đau họng.
- Huyết áp thấp: Chóng mặt, choáng váng, nhìn mờ.
- Đột quỵ: Tê, yếu đột ngột ở mặt, tay, chân; khó nói, lú lẫn, mất thăng bằng, chóng mặt, đau đầu dữ dội, thay đổi thị lực.
- Rối loạn vận động (triệu chứng ngoại tháp): Cử động lặp lại không kiểm soát, cứng cơ, run rẩy, mất thăng bằng, bồn chồn, dáng đi loạng choạng.
- Ngoài ra còn có thể gây khó nuốt, co giật, tiểu khó, tâm trạng trở nên xấu đi, có ý nghĩ tự tử.
Tác dụng phụ nhẹ, thường không cần điều trị y tế, nhưng nên thăm khám nếu kéo dài hoặc ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng sống:
- Táo bón
- Chóng mặt
- Buồn ngủ
- Khô miệng
- Đau đầu
- Đầy bụng, khó tiêu
- Tăng cân
Lưu ý khi sử dụng Olanzapine trị mất ngủ
Để sử dụng Olanzapine trị mất ngủ an toàn, mang đến kết quả tốt, người bệnh cần chú ý một số vấn đề sau:
- Olanzapine không phải thuốc ngủ thông thường, việc sử dụng cần được chỉ định và theo dõi chặt chẽ bởi bác sĩ chuyên khoa.
- Cần phải đi thăm khám chuyên khoa, thông báo với bác sĩ về tiền sử dị ứng, tình trạng sức khỏe, các loại thuốc hoặc thực phẩm chức năng bạn đang dùng.
- Người bệnh không tự ý ngừng hoặc thay đổi liều lượng khi chưa có chỉ định của bác sĩ.
- Thuốc lá và rượu bia có thể làm giảm hiệu quả của thuốc, vì vậy cần ngưng sử dụng.
- Olanzapine dạng viên nén phân tán chỉ nên tách khỏi vỉ thiếc ngay trước khi dùng. Bạn đặt trọn viên thuốc vào miệng để hòa tan với nước bọt, không bẻ thuốc hay nhai, có thể nuốt với nước hoặc không.
- Không nên ăn bưởi hoặc uống nước ép gần thời điểm uống thuốc Olanzapine.
- Nếu quên liều, bạn hãy bổ sung càng sớm càng tốt. Nếu đã gần đến giờ uống liều tiếp theo, bạn hãy bỏ qua liều cũ và chỉ uống liều mới, không uống gấp đôi.
- Olanzapine chống chỉ định với người có tiền sử hoặc đang mắc đột quỵ, bệnh tim như rối loạn nhịp tim, suy tim, vấn đề về gan hoặc thận, co giật, ung thư vú, khó nuốt, huyết áp cao hoặc thấp, mỡ máu cao, số lượng bạch cầu thấp, bệnh ở tuyến tiền liệt, tắc ruột, bệnh glaucoma, tiểu đường; phụ nữ mang thai hoặc đang cho con bú.
Biện pháp cải thiện mất ngủ không cần dùng thuốc
Trước khi tìm đến các loại thuốc trị mất ngủ, bạn nên ưu tiên điều chỉnh lối sống và thói quen sinh hoạt, nhằm cải thiện chất lượng giấc ngủ một cách tự nhiên. Ví dụ, duy trì lịch trình ngủ cố định, kể cả vào cuối tuần để tạo nhịp sinh học đều đặn; hoặc bố trí môi trường ngủ tối, yên tĩnh, thoáng mát giúp dễ vào giấc.
Chế độ ăn uống hàng ngày nên ưu tiên thực phẩm giàu melatonin, tryptophan và magie. Vì melatonin có tác dụng gây ngủ; tryptophan là tiền chất của serotonin, hỗ trợ tăng cường melatonin; magie kích thích não bộ sản xuất GABA (axit gamma-aminobutyric) làm dịu hoạt động của hệ thần kinh.
Bạn hãy bổ sung gạo lứt, chuối, quả bơ, trứng gà, đậu Hà Lan, đậu lăng, thịt gà, hạnh nhân, hạt điều, hạt bí ngô, hạt chia. Bên cạnh đó, người bệnh cần tránh tiêu thụ cà phê vào buổi chiều tối. Các loại trà thảo mộc dễ ngủ như trà hoa cúc, trà lạc tiên, trà cây nữ lang, trà hoa oải hương nên uống trước khi ngủ 1 đến 2 giờ.
Vận động thể chất đều đặn trong ngày cũng tác động tích cực đến giấc ngủ ngon. Các bài tập đi bộ, bơi lội, đạp xe, yoga, pilates,... thúc đẩy cơ thể sản sinh endorphin, từ đó giảm stress, thư giãn cơ bắp, dễ ngủ vào ban đêm. Tuy nhiên, bạn lưu ý không tập thể dục quá gần giờ đi ngủ.
Thiết bị điện tử như tivi, laptop, điện thoại cần ngưng sử dụng ít nhất 60 phút trước khi vào giấc. Thay vào đó, bạn nên thử các hoạt động thư giãn như thiền, hít thở sâu, massage huyệt đạo, ngâm chân với nước ấm, nghe nhạc nhẹ, đọc sách, viết nhật ký,... để giảm căng thẳng, ngủ nhanh hơn.
Bổ sung tinh chất thiên nhiên cũng là lựa chọn an toàn cho người mất ngủ. Chẳng hạn như tinh chất Blueberry có hoạt chất Anthocyanin và Pterostilbene, hoặc Ginkgo Biloba chứa hàm lượng flavonoid và terpenoid cao, giúp chống oxy hóa, tăng tuần hoàn máu não, bảo vệ tế bào thần kinh. Các vấn đề như mất ngủ, đau nửa đầu, thiếu máu não sẽ được cải thiện đáng kể.
Olanzapine trị mất ngủ thường không phải lựa chọn điều trị đầu tay cho người khó ngủ. Thuốc này thường chỉ được bác sĩ kê đơn cho các bệnh nhân mất ngủ do mắc các rối loạn tâm thần, hoặc có các triệu chứng rối loạn tâm thần dưới sự giám sát chặt chẽ. Người bệnh nên thăm khám theo lịch hẹn của bác sĩ để đánh giá hiệu quả của thuốc. Nếu mất ngủ không cải thiện, các phương pháp điều trị như kích thích từ trường xuyên sọ, liệu pháp hành vi nhận thức có thể cần thiết.
