Olanzapine thuộc nhóm thuốc chống loạn thần mới, tác dụng mạnh, ít gây tương tác thuốc và tác dụng phụ. Bác sĩ có thể kê đơn Olanzapine trị mất ngủ cho một số trường hợp. Olanzapine điều trị mất ngủ dùng cho những ai, cách dùng và hiệu quả như thế nào? Cùng ECO Pharma tìm hiểu trong bài viết sau đây.
Olanzapine là thuốc chống loạn thần không điển hình, chủ yếu dùng để điều trị chứng tâm thần phân liệt, rối loạn lưỡng cực. Thuốc được Cục quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Mỹ (FDA) chấp thuận sử dụng cho người bệnh từ 13 tuổi trở lên vào năm 1996, dưới tên thương mại Zyprexa. (1)
Olanzapine hoạt động bằng cách cân bằng nồng độ các chất hóa học trong não như dopamine và serotonin, giúp điều chỉnh tâm trạng, hành vi và suy nghĩ. Nhờ đó, người bệnh có thể kiểm soát, giảm nhẹ một số triệu chứng liên quan đến tâm thần như:
So với thuốc chống loạn thần điển hình, Olanzapine ít gây hội chứng ngoại tháp (tập hợp các rối loạn vận động như run, cứng cơ, cử động chậm, khó nói, khó giữ thăng bằng), không gây độc cho gan, thận, cơ tim, cơ quan tạo máu. Thuốc có dạng viên uống, viên tan trong miệng hoặc dạng tiêm bắp.
Olanzapine không được chấp thuận chính thức để chữa mất ngủ thông thường, nhưng có thể trị mất ngủ dưới dạng “off-label” (kê đơn không theo hướng dẫn trên nhãn) trong một số trường hợp. (2)
Tác dụng cải thiện giấc ngủ của Olanzapine đã được chứng minh qua nhiều nghiên cứu khoa học. Trong thử nghiệm năm 2021 với chín nam giới, Olanzapine đã cho thấy hiệu quả lâu dài trong việc kiểm soát chứng mất ngủ mãn tính sau một năm sử dụng. (3)
Nghiên cứu trên Tạp chí tâm thần học lâm sàng (Mỹ), Olanzapine (bắt đầu với liều 2.5mg/ngày) giúp ngủ lâu hơn và tăng cường giấc ngủ sóng chậm ở người bệnh trầm cảm đang điều trị bằng thuốc ức chế hấp thu serotonin có chọn lọc (SSRI). (4)
Ngoài ra, báo cáo khác trên Tạp chí Dược lý Tâm thần lâm sàng Quốc tế (Anh) cũng ghi nhận Olanzapine có tác dụng làm tăng thời gian ngủ và giấc ngủ sóng chậm chỉ với một liều 10mg duy nhất. (5)
Olanzapine có tác dụng trị mất ngủ nhờ tác động đến nhiều thụ thể thần kinh. Cụ thể, Olanzapine là chất đối kháng các thụ thể serotonin như 5-HT2A/C, 5-HT3 và 5-HT6. Khi tốc độ giải phóng của serotonin chậm lại, cơ thể sẽ tiến vào chu kỳ ngủ đầu tiên dễ dàng hơn. Loại thuốc này còn gắn với các thụ thể muscarinic (M1 đến M5), giúp làm dịu hoạt động quá mức của tế bào thần kinh cholinergic – giữ chức năng kích hoạt và duy trì giấc ngủ REM.
Bên cạnh đó, Olanzapine cũng tương tác với thụ thể alpha-1 adrenergic, có liên quan đến việc thúc đẩy các chu kỳ ngủ. Cuối cùng, Olanzapine tác động đến thụ thể khiến cơ thể tỉnh táo là histamine1. Do đó, khi histamine giảm, bạn sẽ nhanh vào giấc hơn.
Liều Olanzapine trị mất ngủ ở mỗi người là khác nhau, tùy vào tình trạng cụ thể. Olanzapine là thuốc kê đơn, nên cần phải thăm khám chuyên khoa để được bác sĩ kê đơn thuốc.
Thông thường, liều trung bình cho người lớn là từ 5mg đến 10mg mỗi ngày. Bác sĩ có thể điều chỉnh nếu cần thiết, tuy nhiên thường không quá 20mg mỗi ngày. Đối với trẻ em từ 13 đến 17 tuổi, liều dùng có thể từ 2.5mg đến 5mg mỗi ngày, bác sĩ sẽ chỉ định thay đổi tùy trường hợp. Nếu người bệnh phản ứng tích cực với Olanzapine trị mất ngủ thì nên được duy trì điều trị với liều thấp nhất có thể.
Trong khi dùng Olanzapine điều trị mất ngủ, việc theo dõi tình trạng sức khỏe là rất quan trọng. Vì mặc dù ít nhưng Olanzapine vẫn có thể gây ra một số tác dụng phụ.
Một số tác dụng phụ có thể xảy ra gồm:
Tác dụng phụ nghiêm trọng cần điều trị y tế ngay
Tác dụng phụ nhẹ, thường không cần điều trị y tế, nhưng nên thăm khám nếu kéo dài hoặc ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng sống:
Để sử dụng Olanzapine trị mất ngủ an toàn, mang đến kết quả tốt, người bệnh cần chú ý một số vấn đề sau:
Trước khi tìm đến các loại thuốc trị mất ngủ, bạn nên ưu tiên điều chỉnh lối sống và thói quen sinh hoạt, nhằm cải thiện chất lượng giấc ngủ một cách tự nhiên. Ví dụ, duy trì lịch trình ngủ cố định, kể cả vào cuối tuần để tạo nhịp sinh học đều đặn; hoặc bố trí môi trường ngủ tối, yên tĩnh, thoáng mát giúp dễ vào giấc.
Chế độ ăn uống hàng ngày nên ưu tiên thực phẩm giàu melatonin, tryptophan và magie. Vì melatonin có tác dụng gây ngủ; tryptophan là tiền chất của serotonin, hỗ trợ tăng cường melatonin; magie kích thích não bộ sản xuất GABA (axit gamma-aminobutyric) làm dịu hoạt động của hệ thần kinh.
Bạn hãy bổ sung gạo lứt, chuối, quả bơ, trứng gà, đậu Hà Lan, đậu lăng, thịt gà, hạnh nhân, hạt điều, hạt bí ngô, hạt chia. Bên cạnh đó, người bệnh cần tránh tiêu thụ cà phê vào buổi chiều tối. Các loại trà thảo mộc dễ ngủ như trà hoa cúc, trà lạc tiên, trà cây nữ lang, trà hoa oải hương nên uống trước khi ngủ 1 đến 2 giờ.
Vận động thể chất đều đặn trong ngày cũng tác động tích cực đến giấc ngủ ngon. Các bài tập đi bộ, bơi lội, đạp xe, yoga, pilates,… thúc đẩy cơ thể sản sinh endorphin, từ đó giảm stress, thư giãn cơ bắp, dễ ngủ vào ban đêm. Tuy nhiên, bạn lưu ý không tập thể dục quá gần giờ đi ngủ.
Thiết bị điện tử như tivi, laptop, điện thoại cần ngưng sử dụng ít nhất 60 phút trước khi vào giấc. Thay vào đó, bạn nên thử các hoạt động thư giãn như thiền, hít thở sâu, massage huyệt đạo, ngâm chân với nước ấm, nghe nhạc nhẹ, đọc sách, viết nhật ký,… để giảm căng thẳng, ngủ nhanh hơn.
Bổ sung tinh chất thiên nhiên cũng là lựa chọn an toàn cho người mất ngủ. Chẳng hạn như tinh chất Blueberry có hoạt chất Anthocyanin và Pterostilbene, hoặc Ginkgo Biloba chứa hàm lượng flavonoid và terpenoid cao, giúp chống oxy hóa, tăng tuần hoàn máu não, bảo vệ tế bào thần kinh. Các vấn đề như mất ngủ, đau nửa đầu, thiếu máu não sẽ được cải thiện đáng kể.
Olanzapine trị mất ngủ thường không phải lựa chọn điều trị đầu tay cho người khó ngủ. Thuốc này thường chỉ được bác sĩ kê đơn cho các bệnh nhân mất ngủ do mắc các rối loạn tâm thần, hoặc có các triệu chứng rối loạn tâm thần dưới sự giám sát chặt chẽ. Người bệnh nên thăm khám theo lịch hẹn của bác sĩ để đánh giá hiệu quả của thuốc. Nếu mất ngủ không cải thiện, các phương pháp điều trị như kích thích từ trường xuyên sọ, liệu pháp hành vi nhận thức có thể cần thiết.
