Chỉ số xét nghiệm HBsAg có ý nghĩa và vai trò gì?

Viêm gan B là một trong những bệnh truyền nhiễm phổ biến tại Việt Nam. Trong quá trình tầm soát, chẩn đoán và điều trị viêm gan B, xét nghiệm HBsAg đóng vai trò quan trọng giúp phát hiện virus, đánh giá nguy cơ lây nhiễm và hướng dẫn theo dõi, điều trị kịp thời. Hãy cùng ECO Pharma tìm hiểu chi tiết hơn HBsAg là gì ngay sau đây.

Xét nghiệm HBsAg là gì?

Xét nghiệm HBsAg là xét nghiệm máu dùng để phát hiện kháng nguyên bề mặt của virus viêm gan B  – một loại protein nằm trên lớp vỏ ngoài của virus HBV. Sự hiện diện của HBsAg trong máu cho thấy cơ thể đang có virus viêm gan B và nồng độ cao thường gợi ý virus đang hoạt động.

Virus viêm gan B có cấu trúc gồm lớp vỏ ngoài chứa HBsAg. Bên dưới lớp vỏ là protein lõi HBcAg và phần vật liệu di truyền (DNA). Lớp vỏ mang HBsAg hoạt động như một “lá chắn” giúp virus tránh sự tấn công của hệ miễn dịch. Khi cơ thể tiêu diệt virus các mảnh HBsAg có thể còn tồn tại trong máu. Xét nghiệm  sẽ phát hiện những dấu vết này để xác định sự hiện diện của virus.

Vì vậy xét nghiệm này được coi là một xét nghiệm quan trọng trong tầm soát và chẩn đoán viêm gan B. Kết quả xét nghiệm giúp xác định người đang nhiễm cấp, nhiễm mạn hoặc người mang virus nhưng không có triệu chứng. (1)

Các trường hợp nên xét nghiệm 

Một số đối tượng nên thực hiện xét nghiệm bao gồm:

• Phụ nữ mang thai: Phụ nữ mang thai cần xét nghiệm trong mỗi lần mang thai, tốt nhất trong tam cá nguyệt đầu. Điều này áp dụng cho cả thai phụ đã tiêm vắc-xin nhưng chưa từng làm xét nghiệm trước đó. Nếu trước đây người mẹ đã được kiểm tra bằng bộ xét nghiệm viêm gan B đầy đủ và không có nguy cơ phơi nhiễm mới thì trong lần mang thai hiện tại chỉ cần xét nghiệm HBsAg. (2)
• Người sống chung với bệnh nhân viêm gan B: Những người có quan hệ gia đình như cha mẹ, vợ chồng hoặc con cái hoặc người sống chung nhà là những người nguy cơ phơi nhiễm cao. Virus viêm gan B có thể lây khi dùng chung vật dụng cá nhân dính máu như dao cạo râu, bàn chải đánh răng hoặc kìm cắt móng tay. Quan hệ tình dục không an toàn cũng là một con đường lây truyền dễ xảy ra.
• Trước khi tiêm ngừa viêm gan B: Việc xét nghiệm trước tiêm phòng giúp bác sĩ đánh giá tình trạng hiện tại và đưa ra chỉ định phù hợp. Nếu HBsAg âm tính và Anti-HBs âm tính cho thấy chưa nhiễm virus và chưa có miễn dịch, lúc này cần tiêm vắc-xin phòng ngừa đầy đủ. Nếu HBsAg âm tính nhưng Anti-HBs dương tính với mức kháng thể từ 10 mUI/mL trở lên cho thấy đã có miễn dịch và không cần tiêm vắc-xin.
• Người có men gan tăng kéo dài không rõ nguyên nhân: Khi nồng độ AST và ALT tăng cao trong máu là dấu hiệu gan đang bị viêm hoặc tổn thương. Do đó xét nghiệm cần được thực hiện để xác định hoặc loại trừ viêm gan do virus.

Ý nghĩa của HBsAg trong chẩn đoán viêm gan B

Xét nghiệm cho kết quả dương tính có nghĩa là trong máu có sự hiện diện của virus viêm gan B. Người bệnh có thể đang nhiễm HBV ở giai đoạn cấp hoặc mạn và có khả năng lây truyền cho người khác. Nếu vẫn dương tính trong hơn 6 tháng là dấu hiệu cho thấy viêm gan B đã chuyển sang dạng mạn tính. (3) Khi đó bác sĩ thường chỉ định làm thêm các xét nghiệm khác như anti-HBs, HBV-DNA, HBeAg, anti-HBe, anti-HBc (IgM và IgG), đo men gan và siêu âm gan để đánh giá mức độ hoạt động của virus và tình trạng tổn thương gan.

Ngược lại khi âm tính, có hai trường hợp có thể xảy ra:

• Nếu anti-HBs dương tính có nghĩa là chưa bị nhiễm virus viêm gan B nhưng đã có miễn dịch. Miễn dịch này có thể hình thành nhờ tiêm vắc-xin hoặc do cơ thể hồi phục sau khi từng nhiễm virus.
• Nếu bạn đang ở giai đoạn cửa sổ miễn dịch, HBsAg có thể cho kết quả âm tính nhưng anti-HBc IgM vẫn dương tính. Đây là giai đoạn hiếm gặp nhưng vẫn có thể xảy ra, vì vậy không thể dựa hoàn toàn vào kết quả âm tính để kết luận cơ thể an toàn. Trong trường hợp này cần thực hiện thêm các xét nghiệm khác để đánh giá chính xác tình trạng nhiễm virus.

Xem thêm: HBsAg miễn dịch tự động là xét nghiệm gì?

Quy trình lấy mẫu và kỹ thuật xét nghiệm 

Quy trình lấy mẫu và kỹ thuật xét nghiệm HBsAg như sau:

1. Chuẩn bị trước khi lấy mẫu

Xét nghiệm máu đơn giản, an toàn và ít gây đau. Mặc dù không yêu cầu nhịn ăn trước khi xét nghiệm, bạn vẫn nên lưu ý một số điều để giúp kết quả chính xác hơn.

Trước khi lấy mẫu bạn nên tránh uống rượu bia và thông báo cho bác sĩ nếu  đang dùng thuốc ảnh hưởng đến gan hoặc điều trị bệnh nền. Nếu bạn vừa tập luyện nặng hoặc mệt mỏi kéo dài thì nên nghỉ ngơi trước đó để tránh ảnh hưởng đến mẫu xét nghiệm.

2. Kỹ thuật lấy mẫu và phương pháp xét nghiệm

Quy trình xét nghiệm bao gồm ba bước cơ bản. Đầu tiên là lấy máu tĩnh mạch, thường khoảng 2 – 3ml, trong điều kiện vô trùng và thời gian nhanh chóng, khoảng 1 – 2 phút. Tiếp theo mẫu được xử lý tại phòng xét nghiệm, ly tâm và chuẩn bị huyết thanh hoặc huyết tương để phân tích. Cuối cùng mẫu được phân tích bằng các kỹ thuật miễn dịch như ELISA, CLIA hoặc test nhanh. Thời gian trả kết quả thường từ 1 đến 3 giờ hoặc trong ngày.

Những lưu ý sau khi nhận kết quả xét nghiệm

Sau khi nhận kết quả xét nghiệm HBsAg bạn cần chú ý những điều sau:

1. Trường hợp dương tính

Khi xét nghiệm HBsAg cho kết quả dương tính bạn không được tự ý sử dụng thuốc bổ gan hoặc các sản phẩm thảo dược. Bác sĩ sẽ đánh giá toàn bộ kết quả xét nghiệm, bao gồm tải lượng virus, men gan và HBeAg để đưa ra quyết định điều trị hoặc theo dõi phù hợp. Đối với những người mắc viêm gan B mạn tính không hoạt động, men gan bình thường, tải lượng virus thấp sẽ được theo dõi định kỳ mỗi 3 – 6 tháng mà không cần điều trị thuốc kháng virus.

Bên cạnh việc theo dõi y tế những điều chỉnh trong thói quen sinh hoạt hàng ngày đóng vai trò quan trọng giúp bảo vệ gan và hạn chế tiến triển của viêm gan B:

• Ngưng hoàn toàn việc sử dụng rượu bia để giảm áp lực cho gan.
• Kiểm soát cân nặng hợp lý, đặc biệt với người thừa cân hoặc béo phì để giảm nguy cơ gan nhiễm mỡ.
• Duy trì chế độ ăn cân đối, ưu tiên nhiều rau xanh và trái cây.
• Hạn chế đồ chiên xào, mỡ động vật và các loại nội tạng.
• Quản lý stress và giữ thói quen nghỉ ngơi hợp lý.
• Ngủ đủ giấc và cân bằng thời gian làm việc, nghỉ ngơi.
• Thông báo cho người thân và bạn tình để họ đi xét nghiệm viêm gan B nếu cần.
• Sử dụng biện pháp quan hệ tình dục an toàn và tránh dùng chung vật dụng cá nhân.

Tìm hiểu chi tiết kết quả HBsAg dương tính nói lên điều gì về tình trạng gan.

2. Trường hợp âm tính

Nếu xét nghiệm cho kết quả âm tính người bệnh cần kiểm tra nồng độ Anti-HBs (HBsAb). Nếu Anti-HBs âm tính hoặc dưới 10 mUI/mL bạn cần hoàn thành phác đồ tiêm đủ ba mũi vắc-xin viêm gan B để được bảo vệ.

Người có kết quả âm tính vẫn nên duy trì lối sống lành mạnh để bảo vệ gan khỏi các yếu tố khác như rượu bia hoặc gan nhiễm mỡ. Nhóm người có bệnh nền, suy giảm miễn dịch hoặc tập luyện thể thao cường độ cao vẫn nên kiểm tra định kỳ nồng độ Anti-HBs và tiêm vắc-xin nhắc lại nếu kháng thể giảm.

Xem thêm: Ngưỡng chỉ số HBsAg bao nhiêu là nguy hiểm cho gan?

Xét nghiệm HBsAg đóng vai trò quan trọng trong phát hiện sớm nhiễm virus viêm gan B từ đó đánh giá tình trạng bệnh và định hướng điều trị phù hợp. Việc tầm soát định kỳ, đặc biệt với phụ nữ mang thai, người sống chung với bệnh nhân viêm gan B, người chuẩn bị tiêm vắc-xin và những trường hợp men gan tăng kéo dài giúp chủ động bảo vệ sức khỏe gan.