Đối với người chung sống với bệnh cơ tim, mỗi bữa ăn ngoài cung cấp năng lượng còn giống như một “liều thuốc tự nhiên” giúp giảm tải cho tim. Hiểu được bệnh cơ tim phì đại nên ăn gì vì vậy sẽ giúp ích cho việc bảo vệ sức khỏe tim mạch để cải thiện tiên lượng sống tốt hơn. Mời bạn cùng ECO Pharma tìm hiểu trong bài viết sau đây.
Dinh dưỡng là yếu tố hành vi quan trọng nhất trong việc ngăn ngừa tử vong và tàn tật sớm do bệnh tim mạch; trong đó chế độ ăn khoa học, phù hợp thể trạng và đa dạng các thực phẩm lành mạnh có lợi cho tim mạch đóng vai trò chính.
Nhiều nghiên cứu đã chứng minh chế độ ăn giàu thực phẩm có nguồn gốc thực vật, chất béo không bão hòa, chất xơ và các sản phẩm chế biến tối thiểu có liên quan đến nguy cơ mắc các biến cố tim mạch nguyên phát và thứ phát thấp hơn do giúp giúp giảm được các yếu tố bất lợi chính gồm cholesterol lipoprotein mật độ thấp (LDL-C), huyết áp cao và viêm toàn thân. (1)
Đối với bệnh cơ tim phì đại chế độ ăn như vậy sẽ giúp cung cấp năng lượng; ổn định huyết áp, mỡ máu; ngăn ngừa hoặc làm giảm các triệu chứng tụ dịch gây khó thở, phù nề, hạn chế vận động nhất là khi đã tiến triển suy tim; đồng thời hỗ trợ kiểm soát các bệnh đồng mắc (tiểu đường, huyết áp cao, béo phì) làm cho tiên lượng bệnh phì đại cơ tim xấu thêm.
Hơn nữa chế độ ăn uống tốt còn ngăn ngừa thiểu dưỡng giúp người bệnh có đủ sức chống chọi với bệnh tật, theo đuổi điều trị lâu dài và có tuổi thọ tốt hơn. Các nghiên cứu cho thấy tình trạng suy dinh dưỡng có liên quan đến nguy cơ tử vong tăng cao ở bệnh nhân tim mạch.
Dưới đây là các nhóm thực phẩm nên bổ sung trong khẩu phần hằng ngày.
Rau xanh và trái cây cung cấp vitamin, khoáng chất, chất xơ, chất chống oxy hóa góp phần bảo vệ nội mô mạch máu, tim mạch.
Người bệnh nên bổ sung đa dạng trái cây, rau xanh đậm để tăng cường vi chất nhưng ưu tiên rau quả tươi, ít qua chế biến, ít đường và muối. Khẩu phần được khuyến nghị là ít nhất 5 phần rau và trái cây mỗi ngày, trong đó mỗi phần khoảng 80 gram, tương đương một quả táo cỡ vừa hoặc 7 – 8 quả dâu tây.
Ngũ cốc nguyên hạt giàu chất xơ, hợp chất thực vật (phytochemical) giúp tối ưu chuyển hóa, hỗ trợ sức khỏe tim mạch.
Người bệnh nên cố gắng thay ít nhất một nửa lượng tinh bột ăn mỗi ngày bằng ngũ cốc nguyên hạt. Ngoài bánh mì nguyên cám, gạo lứt, có thể linh hoạt lựa chọn yến mạch, kiều mạch, lúa mạch, diêm mạch hoặc ngô nguyên hạt để đa dạng khẩu phần.
Omega-3 trong chất béo từ cá là thành phần có lợi cho tim nhờ hỗ trợ điều hòa mỡ máu, góp phần ổn định huyết áp và giảm stress oxy hóa. Các loại cá như cá hồi, cá thu, cá trích, cá mòi, cá cơm nên luân phiên bổ sung; trong khi cá nạc và một số hải sản có vỏ giàu đạm, ít chất béo bão hòa nên lặp lại ít hơn; tránh ăn các loại cá vùng nước sâu có nguy cơ nhiễm thuỷ ngân. Người bệnh tim nên ăn nhóm thực phẩm này dưới dạng các món chế biến đơn giản như hấp, luộc, áp chảo ít dầu. (2)
Chế độ ăn cho người mắc bệnh cơ tim phì đại nên ưu tiên protein nạc vì giúp duy trì khối cơ, no lâu, hỗ trợ kiểm soát cân nặng. Nguồn đạm tốt gồm ức gà và thịt gia cầm khác bỏ da, cá ngừ, cá rô phi và thịt thăn heo.
Thịt đỏ không bắt buộc loại bỏ hoàn toàn nhưng chỉ nên ăn ít theo những cách lành mạnh. Ví dụ như ăn các phần thịt ít béo được chế biến nhạt, ít dầu mỡ, gia vị và kèm rau, đậu, ngũ cốc nguyên hạt, chất béo tốt trong bữa; tránh ăn dưới dạng chế biến sẵn (xúc xích, thịt xông khói, thịt muối) hoặc nấu nướng nhiều dầu, muối, gia vị.
Các loại đậu cung cấp protein thực vật, carbohydrate phức hợp, chất xơ, vitamin, khoáng chất và polyphenol. Nhờ đó ăn đậu thường xuyên sẽ hỗ trợ kiểm soát cân nặng, cải thiện mỡ máu, ổn định đường huyết và giảm các yếu tố nguy cơ tim mạch. Bổ sung chất xơ dồi dào còn giúp no lâu và hỗ trợ hệ vi sinh đường ruột, gián tiếp có lợi cho chuyển hóa. Người bệnh có thể thêm đậu vào súp, salad, món hầm hoặc luộc để tăng cường dinh dưỡng cho các món ăn.
Trứng là nguồn protein chất lượng cao cung cấp đầy đủ các axit amin thiết yếu, vitamin B12, vitamin D và choline. Đối với người bệnh cơ tim phì đại ăn trứng sẽ giúp no lâu, giảm thèm ăn dẫn đến nạp thừa tinh bột và chất béo xấu.
Mặc dù lòng đỏ trứng giàu cholesterol nhưng sẽ không ảnh hưởng xấu đến tim mạch nếu chỉ ăn vừa phải. Một số nghiên cứu gần đây cho thấy đa số mọi người sẽ không bị tăng cholesterol máu nếu mỗi ngày chỉ tiêu thụ một quả trứng trong chế độ ăn uống lành mạnh. (3)
Một trong những nguyên tắc dinh dưỡng cho bệnh nhân tim mạch là thay thế chất béo bão hòa bằng chất béo không bão hòa để hỗ trợ giảm cholesterol và ngăn ngừa đột quỵ. Dầu thực vật rất giàu chất béo không bão hòa là lựa chọn tốt cho những người đang tìm kiếm bệnh cơ tim phì đại nên ăn gì.
Các loại dầu thực vật như dầu ô liu, dầu hạt cải, dầu bơ nên thêm vào chế độ ăn hàng ngày để giúp hỗ trợ cải thiện mỡ máu và giảm nguy cơ biến cố tim mạch.
Các loại hạt và quả hạch giàu chất béo không bão hòa, chất xơ, vitamin E, khoáng chất, chất chống oxy hóa hỗ trợ giảm cholesterol xấu, góp phần kiểm soát huyết áp, cải thiện chức năng nội mô mạch máu. Thói quen dùng hạt với lượng hợp lý (như óc chó, hạnh nhân, hạt phỉ) thường giúp giữ cân tốt hơn nhờ cảm giác no lâu.
Bạn nên chọn các loại hạt không muối, không tẩm đường và dùng đúng khẩu phần.
Sữa và chế phẩm từ sữa gồm sữa ít béo, sữa tách béo, sữa chua không đường vẫn có lợi cho tim nếu tiêu thụ với liều lượng phù hợp. Chúng ít cholesterol vì vậy tốt cho tim mạch hơn là sữa nguyên kem.
Nếu bị dị ứng, không dung nạp lactose khi uống sữa bò người bệnh có thể đổi qua sữa đậu nành, sữa hạnh nhân, sữa yến mạch, sữa gạo ít đường và có bổ sung canxi.
Muối dễ làm tăng huyết áp vì vậy nên giảm muối và thay bằng thảo mộc, gia vị tự nhiên. Các loại thảo mộc tốt cho tim mạch nên dùng chẳng hạn như nghệ giúp giảm viêm, phù hợp nêm vào các món canh, súp, món hầm; quế hỗ trợ kiểm soát mỡ máu khi dùng với lượng vừa phải; tỏi có lợi cho huyết áp và mỡ máu; hoặc gừng hỗ trợ tuần hoàn máu, giúp ổn định huyết áp.
Bên cạnh việc bệnh cơ tim phì đại nên ăn gì, người bệnh cần tránh ăn các nhóm thực phẩm gây bất lợi cho tim như.
Lượng Natri trong muối khuyến nghị cho bệnh nhân tim mạch thường dưới 1.500 mg/ngày. Ăn nhiều muối gây tăng huyết áp, tụ dịch khiến tim phải làm việc nhiều hơn và làm nặng thêm biểu hiện như khó thở, phù ngoại biên, giảm khả năng gắng sức. Các thực phẩm chứa nhiều muối nên tránh tiêu thụ là thức ăn chế biến sẵn (súp ăn liền, các món nướng và thịt nguội); đồ hộp, thực phẩm đông lạnh.
Ngoài ra người bệnh nên thực hành các thói quen giảm tiêu thụ muối ví dụ luôn đọc nhãn dinh dưỡng khi mua thực phẩm; giảm nêm muối hoặc thay thế bằng thảo mộc trong nấu ăn.
Chất béo bão hòa và chất béo chuyển hóa gây nguy cơ mỡ máu, xơ vữa động mạch, bệnh mạch vành và đột quỵ, làm cho bệnh cơ tim phì đại chuyển biến xấu.
Người bệnh nên hạn chế tiêu thụ các thực phẩm chứa hai chất béo này như thịt bò, thịt cừu, thịt heo nhiều mỡ; gia cầm còn da; bơ, kem, sữa nguyên kem; dầu dừa, dầu cọ (chứa chất béo bão hoà) và đồ chiên rán, bánh ngọt, bánh quy, snack, pizza, thức ăn nhanh (chứa chất béo chuyển hóa).
Nạp nhiều đường dễ bị cao huyết áp, tăng viêm, gan nhiễm mỡ và tiềm ẩn nguy cơ nhồi máu cơ tim, đột quỵ. Đường bổ sung gần như không cung cấp vi chất, chủ yếu làm tăng năng lượng dễ gây tăng cân, rối loạn chuyển hóa, đều là yếu tố bất lợi cho tim. Các loại bánh kẹo, món tráng miệng, bánh ngọt, mứt, sữa chua hương vị, các loại sốt và gia vị đóng chai chứa nhiều đường tinh chế nên hạn chế ăn.
Ngoài ra các thực phẩm kể trên người bệnh cần tránh tiêu thụ một số đồ uống gây hại cho tim mạch gồm rượu, bia, nước ngọt và nước trái cây đóng chai; hạn chế cà phê và trà.
Dưới đây là thực đơn 7 ngày tham khảo, người bệnh có thể linh hoạt điều chỉnh theo khẩu vị và tư vấn y tế.
| Ngày | Bữa sáng | Bữa trưa | Bữa tối | Lưu ý |
| Ngày 1 | Yến mạch ủ qua đêm với sữa ít béo, táo, chuối | Cá hấp, rau luộc, gạo lứt | Ức gà áp chảo ít dầu, salad | Hạn chế muối, tránh nước chấm |
| Ngày 2 | Bánh mì nguyên cám, trứng luộc | Đậu lăng hầm rau củ | Cá nạc kho nhạt, canh rau | Chia nhỏ khẩu phần đạm |
| Ngày 3 | Sữa chua không đường, chuối | Cá nạc hấp gừng, rau luộc, gạo lứt | Đậu phụ sốt cà chua | Tránh chiên rán |
| Ngày 4 | Cháo yến mạch gà xé | Cá thu hấp, salad | Trứng hấp, rau cải | Ăn chậm, theo dõi cảm giác no |
| Ngày 5 | Bánh mì nguyên cám, trứng luộc | Tôm hấp, khoai lang | Trứng chần, rau cải | Không ăn muộn, hạn chế muối |
| Ngày 6 | Trứng luộc, trái cây | Cá mòi nướng giấy bạc | Canh đậu, rau luộc | Uống đủ nước |
| Ngày 7 | Yến mạch, quả mọng | Đậu đen hầm, cá hấp | Súp rau củ | Nghỉ ngơi, tránh ăn mặn |
Chế độ ăn cho người mắc bệnh cơ tim phì đại không chỉ là “ăn đủ chất” còn tác động đến chuyển hóa, cách tim sử dụng năng lượng và tiên lượng lâu dài. Khi xây dựng thực đơn, cần chú ý:
=> Xem thêm: Bệnh cơ tim phì đại có chữa được không?
Tóm lại, nắm rõ bệnh cơ tim phì đại nên ăn gì, người bệnh cần chủ động hạn chế nhóm thực phẩm gây bất lợi cho tim để tránh giữ nước, ổn định chuyển hóa và hạn chế rối loạn nhịp tim. Chế độ ăn khoa học được cá nhân hóa theo triệu chứng, bệnh đồng mắc, thuốc đang dùng để kiểm soát cơ tim hiệu quả. Người bệnh nên xây dựng chế độ ăn chuyên biệt cùng chuyên gia dinh dưỡng Nutrihome. Nutrihome là trung tâm dinh dưỡng hàng đầu cung cấp dịch vụ khám, tư vấn, điều trị dinh dưỡng theo phác đồ khoa học. Đội ngũ chuyên gia giàu kinh nghiệm sẽ thiết kế lộ trình dinh dưỡng phù hợp với thể trạng, sở thích ăn uống của từng người trong từng giai đoạn bệnh giúp ngon miệng, phục hồi tốt và khỏe mạnh hơn.
