Can thiệp mạch vành qua da là thủ thuật giúp tái thông mạch máu nuôi tim bị hẹp hoặc tắc nghẽn. Dù tỷ lệ thành công rất cao, người bệnh vẫn cần chủ động nhận biết sớm các biến chứng sau can thiệp mạch vành để phối hợp điều trị an toàn. Hãy cùng ECO Pharma tìm hiểu chi tiết về mức độ nguy hiểm và tỷ lệ rủi ro của thủ thuật này qua bài viết sau.

Can thiệp mạch vành có nguy hiểm không?
Can thiệp mạch vành qua da là phương pháp điều trị tiêu chuẩn trong bệnh động mạch vành, giúp tái thông mạch máu bị hẹp hoặc tắc, cải thiện tưới máu cơ tim, giảm đau thắt ngực và hạn chế tổn thương cơ tim ở người bệnh nhồi máu cơ tim. Với sự phát triển của kỹ thuật can thiệp, stent thế hệ mới, thuốc chống huyết khối và các phương tiện chẩn đoán hình ảnh trong lòng mạch, thủ thuật này được đánh giá có độ an toàn, hiệu quả cao nếu thực hiện tại trung tâm tim mạch chuyên sâu.
Tuy nhiên, cũng như mọi thủ thuật xâm lấn, người bệnh vẫn có nguy cơ gặp biến chứng sau can thiệp mạch vành như chảy máu, tổn thương mạch máu, huyết khối trong stent, rối loạn nhịp tim, đột quỵ... thậm chí là tử vong. Mức độ rủi ro phụ thuộc vào tuổi, bệnh nền, chức năng thận, mức độ tổn thương động mạch vành cũng như tình huống can thiệp (theo kế hoạch hay cấp cứu).
Hầu hết trường hợp, lợi ích của can thiệp mạch vành lớn hơn nhiều so với rủi ro, nhất là ở người mắc hội chứng mạch vành cấp hoặc hẹp động mạch nặng.
Các nghiên cứu cho thấy, tỷ lệ biến chứng sau can thiệp hiện tương đối thấp:
- Chảy máu sau can thiệp gặp khoảng 1-10% trong các thử nghiệm lâm sàng và 2,8-11% trong thực hành lâm sàng. (1)
- Phân tích 706.263 ca can thiệp ghi nhận tỷ lệ tử vong trong thời gian nằm viện khoảng 1,9%. (2)
- Các biến chứng nặng như thủng động mạch vành, huyết khối cấp trong stent, đột quỵ hoặc phải phẫu thuật cấp cứu đều rất hiếm gặp.
Người bệnh được can thiệp cấp cứu do nhồi máu cơ tim có nguy cơ biến chứng cao hơn so với can thiệp theo kế hoạch, chủ yếu bởi bệnh tình nặng chứ không phải do bản thân thủ thuật.
Các biến chứng sau can thiệp mạch vành
Can thiệp động mạch vành là thủ thuật ít xâm lấn, có tỷ lệ thành công cao và thời gian hồi phục nhanh. Nhưng biến chứng vẫn có thể xảy ra, nhất là ở người cao tuổi, mắc nhiều bệnh nền hoặc phải thực hiện các thủ thuật can thiệp phức tạp. Nghiên cứu cho thấy, biến chứng mạch máu gặp khoảng 2,6% ở các ca can thiệp theo kế hoạch và tăng lên khoảng 6% với những trường hợp can thiệp phức tạp. (3)
1. Chảy máu, tụ máu tại vị trí chọc mạch và biến chứng xuất huyết
Đây là biến chứng sau can thiệp mạch vành thường gặp nhất. Người bệnh có thể xuất hiện đau, bầm tím, tụ máu, chảy máu tại vị trí đưa ống thông. Ít gặp hơn là phình giả động mạch, rò động - tĩnh mạch hoặc tụ máu sau phúc mạc.
Hiện nay, nhờ ưu tiên đường vào qua động mạch quay cùng kỹ thuật chọc mạch dưới hướng dẫn siêu âm và dụng cụ cầm máu chuyên dụng, tỷ lệ biến chứng đã giảm. Một phân tích tổng hợp cho thấy chọc động mạch đùi dưới hướng dẫn siêu âm làm giảm biến chứng mạch máu xuống khoảng 1,3%, so với 3% khi thực hiện theo phương pháp mò theo mốc giải phẫu thông thường.
Ngoài biến chứng tại vị trí chọc mạch, người bệnh còn có nguy cơ xuất huyết do phải dùng thuốc chống kết tập tiểu cầu kép, thậm chí ở một số trường hợp cần phối hợp thêm thuốc chống đông. Tỷ lệ chảy máu sau can thiệp dao động khoảng 1-10% trong các thử nghiệm lâm sàng và 2,8-11% trong thực hành lâm sàng. Nguy cơ cao hơn ở người từ 75 tuổi, mắc bệnh thận mãn tính, đang dùng thuốc chống đông hoặc có nhiều bệnh lý kèm theo.
Biến chứng xuất huyết có thể chỉ gây bầm tím, chảy máu chân răng, chảy máu mũi, nhưng cũng có thể dẫn đến xuất huyết tiêu hóa, xuất huyết nội sọ hoặc chảy máu cần truyền máu. Chảy máu nặng sau can thiệp làm tăng nguy cơ tử vong gấp 3 lần, vì vậy bác sĩ luôn đánh giá nguy cơ xuất huyết để lựa chọn phác đồ chống huyết khối phù hợp và theo dõi sát sau thủ thuật.
2. Huyết khối trong stent
Huyết khối trong stent là biến chứng cấp tính hiếm gặp nhưng đặc biệt nguy hiểm, thường xuất hiện trong 24 giờ đầu sau đặt stent. Cục huyết khối hình thành trong lòng stent có thể gây tắc động mạch hoàn toàn, dẫn đến nhồi máu cơ tim, đột tử nếu không được tái thông kịp thời.
Nguy cơ cao hơn ở người mắc hội chứng mạch vành cấp, tiểu đường, bệnh thận mãn tính, tổn thương mạch vành phức tạp hoặc không tuân thủ chỉ định dùng thuốc chống kết tập tiểu cầu sau can thiệp.
3. Bóc tách hoặc thủng động mạch vành
Đây là biến chứng cơ học hiếm gặp với tỷ lệ dưới 1% tổng số ca can thiệp. Nguy cơ tăng ở người cao tuổi, động mạch vành vôi hóa nặng hoặc can thiệp tắc động mạch vành mãn tính.
Khi thành mạch bị bóc tách hoặc thủng, máu có thể thoát ra ngoài lòng mạch và gây chèn ép tim. Đối với thủng động mạch vành mức độ nặng (Ellis III), tỷ lệ tử vong trong thủ thuật có thể lên tới 21%, đòi hỏi xử trí khẩn cấp bằng bóng chèn, stent phủ thuốc hoặc đại phẫu tim nếu cần.
4. Hiện tượng dòng chảy chậm hoặc không tái tưới máu
Hiện tượng không tái tưới máu xảy ra khi động mạch vành đã được tái thông nhưng tuần hoàn vi mạch cơ tim vẫn không phục hồi đầy đủ.
Biến chứng này thường gặp ở người nhồi máu cơ tim ST chênh lên, có gánh nặng huyết khối lớn hoặc can thiệp trên cầu nối tĩnh mạch hiển. Không tái tưới máu làm tăng nguy cơ suy tim, rối loạn nhịp thất, sốc tim và tử vong. Khi xảy ra, bác sĩ sẽ sử dụng thuốc giãn mạch tiêm trực tiếp vào động mạch vành, phối hợp tối ưu điều trị chống đông và hỗ trợ huyết động nhằm cải thiện tưới máu cơ tim.
5. Rối loạn nhịp tim
Ngay trong hoặc sau can thiệp, cơ tim có thể bị kích thích do thiếu máu cục bộ tạm thời hay do hiện tượng tái tưới máu, gây ra các rối loạn nhịp tim như nhịp tim chậm, rung nhĩ, nhanh thất, rung thất. Phần lớn những cơn loạn nhịp này xuất hiện ngay trên bàn can thiệp và được bác sĩ xử lý, cắt cơn kịp thời tại phòng can thiệp hoặc đơn vị hồi sức tim phổi, giúp người bệnh hồi phục ổn định mà không để lại di chứng về sau.
6. Tổn thương thận và phản ứng với thuốc cản quang
Thuốc cản quang chứa i-ốt được dùng để chụp hình mạch vành có thể gây suy giảm chức năng thận dẫn đến tổn thương thận cấp, nhất là ở nhóm bệnh nhân cao tuổi, có tiền sử bệnh thận mãn tính, tiểu đường, suy tim nặng. Ngoài ra, một số ít người bệnh có thể bị dị ứng thuốc cản quang, từ nổi mề đay đến sốc phản vệ, nhưng tỷ lệ rất hiếm. Trước thủ thuật, bác sĩ sẽ đánh giá chức năng thận, khai thác tiền sử dị ứng và thực hiện các biện pháp dự phòng như bù dịch để giảm nguy cơ tổn thương thận.
7. Tái hẹp trong stent và các biến chứng muộn
Sau khi xuất viện, một số trường hợp bị huyết khối muộn trong stent hoặc tái hẹp trong stent do tăng sinh nội mạc. Những biến chứng này có thể gây đau thắt ngực tái phát hoặc làm tăng nguy cơ nhồi máu cơ tim.
Tuân thủ điều trị bằng thuốc chống kết tập tiểu cầu, tái khám đúng hẹn, kiểm soát huyết áp, đường huyết, mỡ máu, ngừng hút thuốc lá là những biện pháp quan trọng giúp giảm nguy cơ tái hẹp.
8. Nhồi máu cơ tim tái phát hoặc đột quỵ
Đây là biến chứng sau can thiệp mạch vành hiếm gặp nhưng có thể đe dọa tính mạng. Nguyên nhân gây nhồi máu cơ tim sau can thiệp thường là huyết khối cấp, bóc tách động mạch vành hoặc tái hẹp gây tắc các nhánh mạch vành. Đột quỵ gặp ở khoảng 0,2-0,3% người bệnh, chủ yếu do mảnh xơ vữa hoặc cục máu đông theo dòng máu lên não gây tắc mạch.
9. Tử vong
Tử vong sau can thiệp mạch vành hiếm gặp ở trường hợp thông thường nhưng có thể xảy ra ở người bệnh tổn thương động mạch vành nặng, nhồi máu cơ tim diện rộng hoặc sốc tim. Các nghiên cứu lớn ghi nhận tỷ lệ tử vong trong thời gian nằm viện khoảng 1,9%, tuy nhiên nguy cơ thay đổi tùy theo mức độ nặng của bệnh khi nhập viện. (4)
10. Các biến chứng kỹ thuật hiếm gặp
Các biến chứng kỹ thuật hiện rất hiếm gặp, chủ yếu xảy ra ở những ca có tổn thương mạch vành vôi hóa nặng, ngoằn ngoèo hoặc giải phẫu phức tạp, bao gồm:
- Kẹt hoặc gãy dụng cụ can thiệp: Dây dẫn, bóng nong, vi ống thông, dụng cụ cắt mảng xơ vữa có thể mắc kẹt hoặc gãy trong lòng mạch gây tắc mạch, bóc tách, thủng động mạch vành, nhồi máu cơ tim nếu không được xử trí kịp thời.
- Mất hoặc tuột stent: Gặp khoảng 0,3-1,3% trường hợp, stent có thể tách khỏi bóng nong trước khi được triển khai gây tắc động mạch vành hoặc tắc mạch hệ thống. Bác sĩ sẽ dùng dụng cụ chuyên biệt để thu hồi hoặc cố định lại stent.
- Tắc mạch khí: Bọt khí đi vào động mạch vành có thể gây đau thắt ngực, tụt huyết áp, rối loạn nhịp, sốc tim. Lúc này, cần xử lý bằng cách cho người bệnh thở oxy nồng độ cao, hỗ trợ huyết động và nhanh chóng tái lập dòng máu.
- Biến dạng stent: Stent có thể bị gập, biến dạng khi đi qua đoạn mạch vôi hóa hoặc tổn thương phân nhánh. Nếu không được phát hiện và tối ưu bằng siêu âm trong lòng mạch hoặc chụp cắt lớp kết hợp quang học, nguy cơ huyết khối và tái hẹp trong stent sẽ tăng cao.
Sau can thiệp mạch vành bao lâu thì ổn định?
Thời gian hồi phục sau can thiệp mạch vành phụ thuộc vào tình trạng tim mạch, bệnh nền, mức độ phức tạp của thủ thuật và thực hiện theo kế hoạch hay cấp cứu. Nếu không gặp biến chứng sau can thiệp, phần lớn người bệnh có thể ngồi dậy, đi lại sau vài giờ và xuất viện trong vòng 24-48 giờ.
- 24 giờ đầu sau can thiệp: Giai đoạn này cần theo dõi chặt chẽ nhằm phát hiện sớm biến chứng như chảy máu tại vị trí chọc mạch, đau thắt ngực, rối loạn nhịp tim, thay đổi huyết áp. Người can thiệp qua động mạch quay thường phục hồi nhanh hơn so với đường vào qua động mạch đùi nhờ giảm nguy cơ chảy máu và có thể vận động sớm.
- Giai đoạn hồi phục sớm (1-7 ngày): Trong tuần đầu, hầu hết người bệnh có thể sinh hoạt nhẹ nhàng. Đau nhẹ, bầm tím, khó chịu tại vị trí chọc mạch là những biểu hiện thường gặp và có thể tự cải thiện sau vài ngày. Để hạn chế các biến chứng trong can thiệp động mạch vành, người bệnh nên tránh mang vác vật nặng, tập luyện cường độ cao, vận động mạnh cho đến khi vị trí chọc mạch hồi phục hoàn toàn.
- Phục hồi hoàn toàn (1-4 tuần): Ở người bệnh can thiệp mạch vành theo kế hoạch do bệnh động mạch vành ổn định, thời gian hồi phục hoàn toàn thường khoảng 1-2 tuần. Ngược lại, những ca nhồi máu cơ tim cần tối thiểu 4 tuần hoặc dài hơn để vùng cơ tim bị hoại tử tái cấu trúc và phục hồi chức năng tống máu.
Người bệnh cần lưu ý, thủ thuật nong mạch - đặt stent chỉ giải quyết tạm thời đoạn mạch bị tắc chứ không thể chữa khỏi bệnh xơ vữa động mạch. Để ổn định lâu dài, người bệnh cần kiểm soát tốt yếu tố nguy cơ như cao huyết áp, tiểu đường, rối loạn mỡ máu, thừa cân, béo phì.
Dấu hiệu cảnh báo cần đến bệnh viện ngay
Phần lớn người bệnh hồi phục tốt sau thủ thuật. Tuy nhiên, một số triệu chứng bất thường có thể cảnh báo biến chứng sau can thiệp mạch vành và cần được cấp cứu kịp thời.
- Đau ngực dữ dội, tái phát: Đau thắt ngực xuất hiện trở lại, kéo dài, có mức độ tương tự trước khi can thiệp thường là dấu hiệu cảnh báo huyết khối trong stent, tái hẹp động mạch vành, nhồi máu cơ tim.
- Khó thở đột ngột: Khó thở xuất hiện hoặc tăng dần sau can thiệp có thể liên quan đến suy tim cấp, giảm chức năng co bóp cơ tim, rối loạn nhịp tim, thiếu máu cơ tim tái phát.
- Chảy máu nhiều tại vị trí chọc mạch: Người bệnh cần đến bệnh viện ngay nếu máu chảy liên tục tại vị trí chọc mạch dù đã ép cầm máu hoặc xuất hiện khối tụ máu lớn, sưng nhanh, lan rộng.
- Ngất, chóng mặt, mất ý thức: Đây có thể là biểu hiện của rối loạn nhịp tim nguy hiểm, tụt huyết áp, xuất huyết nặng, mất ổn định huyết động sau can thiệp.
- Rối loạn nhịp tim: Đánh trống ngực kéo dài, nhịp tim quá nhanh, quá chậm, không đều kèm mệt lả, khó thở, đau thắt ngực, chóng mặt là những dấu hiệu cần được đánh giá ngay.
- Dấu hiệu đột quỵ: Cần đưa người bệnh đi cấp cứu ngay nếu đột ngột xuất hiện một trong những triệu chứng như yếu, tê một bên cơ thể; méo miệng, xệ mặt; ngọng, nói khó, không hiểu lời nói; mờ, mất thị lực đột ngột; đau đầu dữ dội không rõ nguyên nhân. Đây là những dấu hiệu điển hình của đột quỵ - biến chứng hiếm gặp nhưng rất nghiêm trọng.
- Dấu hiệu nhiễm trùng: Người bệnh nên đến cơ sở y tế nếu xuất hiện sốt, ớn lạnh; vị trí chọc mạch sưng, nóng, đỏ, chảy mủ; đau tăng dần quanh vùng chọc mạch. Đây có thể là biểu hiện của nhiễm trùng cần được khắc phục sớm.
- Biến đổi bất thường ở chi được can thiệp: Tay hoặc chân dùng để đưa ống thông nếu xuất hiện lạnh, tê, đau nhiều, tím tái, sưng rõ có thể là dấu hiệu của biến chứng mạch máu ngoại vi, cần được xử trí khẩn cấp.
Biện pháp giảm nguy cơ biến chứng sau can thiệp mạch vành
Để duy trì hiệu quả lâu dài của thủ thuật, giảm nguy cơ biến chứng, người bệnh cần kết hợp điều trị bằng thuốc với kiểm soát yếu tố nguy cơ tim mạch và thay đổi lối sống.
- Tuân thủ phác đồ điều trị: Sau can thiệp, người bệnh thường được chỉ định dùng liệu pháp chống kết tập tiểu cầu kép để phòng ngừa huyết khối trong stent. Không tự ý ngừng thuốc, giảm liều, thay đổi thuốc khi chưa có chỉ định của bác sĩ vì có thể làm tăng nguy cơ huyết khối trong stent, nhồi máu cơ tim và tử vong. Trong quá trình điều trị, nếu xuất hiện bầm tím nhiều, chảy máu chân răng, chảy máu mũi, đi ngoài phân đen, người bệnh cần thông báo ngay cho bác sĩ để được đánh giá và điều chỉnh phù hợp.
- Kiểm soát các yếu tố nguy cơ tim mạch: Kiểm soát hiệu quả các yếu tố nguy cơ giúp làm chậm tiến triển xơ vữa động mạch và giảm nguy cơ tái hẹp trong stent. Người bệnh cần:
- Duy trì huyết áp dưới 130/80 mmHg theo chỉ định của bác sĩ.
- Ổn định đường huyết, duy trì HbA1c dưới 7% ở người bệnh tiểu đường nếu phù hợp với mục tiêu điều trị bệnh mạch vành.
- Dùng statin đầy đủ và nhóm thuốc điều trị bệnh nền theo hướng dẫn.
- Điều trị tích cực rối loạn mỡ máu, hướng đến LDL-cholesterol dưới 1,4 mmol/L (55 mg/dL) ở nhóm nguy cơ tim mạch rất cao.
- Ngoài điều trị bằng thuốc, người bệnh có thể tham khảo bổ sung tinh chất GDL-5 (Policosanol) theo hướng dẫn của bác sĩ. Hoạt chất này hỗ trợ điều hòa hoạt động của enzym HMG-CoA reductase giúp giảm tổng hợp cholesterol nội sinh, và hoạt hóa thụ thể LDL giúp tăng khả năng sử dụng cholesterol của tế bào, từ đó hỗ trợ kiểm soát rối loạn mỡ máu, tăng huyết áp và bảo vệ sức khỏe tim.
- Duy trì chế độ ăn và lối sống lành mạnh: Bỏ hút thuốc lá hoàn toàn, bao gồm cả thuốc lá điện tử. Người bệnh nên ưu tiên chế độ ăn tốt cho tim với nhiều rau xanh, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt, các loại đậu và chất béo từ cá. Đồng thời hạn chế chất béo bão hòa, nội tạng động vật, thực phẩm chế biến sẵn và giảm lượng muối xuống dưới 5 gram/ngày để kiểm soát huyết áp.
- Tập luyện, phục hồi chức năng tim: Người bệnh nên bắt đầu vận động nhẹ khi sức khỏe ổn định. Trong tuần đầu, ưu tiên đi bộ quãng ngắn và tránh gắng sức. Khi vị trí chọc mạch đã hồi phục, có thể tăng dần cường độ tập luyện để đạt ít nhất 150 phút hoạt động mỗi tuần. Nếu có điều kiện, nên tham gia chương trình phục hồi chức năng tim mạch để cải thiện sức khỏe tim, tăng sức bền và giảm nguy cơ biến cố tim mạch lâu dài.
- Tái khám định kỳ: Tái khám đúng lịch giúp bác sĩ đánh giá hiệu quả điều trị, kiểm tra chức năng tim, đánh giá tình trạng stent và điều chỉnh thuốc nếu cần. Người bệnh cần đến cơ sở y tế ngay nếu xuất hiện đau thắt ngực tái phát, khó thở, hồi hộp kéo dài, ngất, chảy máu bất thường, sưng đau tại vị trí chọc mạch, sốt... Phát hiện và xử trí sớm sẽ giúp hạn chế biến chứng, cải thiện tiên lượng lâu dài.
Mặc dù biến chứng sau can thiệp mạch vành vẫn có thể xảy ra, nhưng phần lớn đều hiếm gặp và nguy cơ có thể giảm khi thủ thuật được thực hiện đúng chỉ định, đúng kỹ thuật, người bệnh tuân thủ hướng dẫn điều trị sau can thiệp và duy trì lối sống lành mạnh. Dùng thuốc đúng chỉ định, tái khám định kỳ, kiểm soát tốt yếu tố nguy cơ là những nguyên tắc quan trọng giúp bảo vệ stent, giảm nguy cơ tái phát biến cố và nâng cao chất lượng sống bền vững.





