Cây náng hoa trắng trị u xơ tiền liệt tuyến có thật sự hiệu quả?

Y học cổ truyền Việt Nam dùng cây náng hoa trắng trị u xơ tiền liệt tuyến (phì đại lành tính tuyến tiền liệt) và được cho là có tác dụng tốt. Một số nghiên cứu hiện nay cũng bắt đầu ghi nhận tiềm năng này. Mời bạn cùng ECO Pharma tìm hiểu rõ hơn trong bài viết dưới đây. 

Cây náng hoa trắng là gì?

Cây náng hoa trắng có tên khoa học là Crinum asiaticum L., thuộc họ thủy tiên (Amaryllidaceae); nó còn có các tên gọi khác là đại tướng quân, cây lá náng, hoa náng, náng Sumatra, văn thù lan, chuối nước. Đây là cây thân thảo sống lâu năm, cao khoảng 1m, có thân hành lớn hình trứng; lá dài, hình dải, mọc từ gốc; hoa màu trắng, mọc thành cụm ở đầu cán hoa và có mùi thơm nhẹ.

Náng hoa trắng phân bố chủ yếu ở các vùng nhiệt đới và cận nhiệt đới châu Á, trong đó có Việt Nam. Cây thường mọc ở nơi đất ẩm, ven đường, vườn nhà hoặc được trồng làm cảnh và làm dược liệu. Theo y học cổ truyền Việt Nam náng hoa trắng có vị đắng, tính mát, hơi độc; lá và thân thường được dùng hỗ trợ giảm sưng đau, tán ứ và một số vấn đề liên quan đến tuyến tiền liệt, xương khớp hoặc da liễu. 

Tác dụng của cây náng hoa trắng trị u xơ tiền liệt tuyến theo nghiên cứu khoa học

Hiện các nghiên cứu dược lý về cây náng hoa trắng cũng như tác dụng dược lý của nó trong hỗ trợ điều trị bệnh phì đại lành tính tuyến tiền liệt vẫn còn rất hạn chế. Nhưng một số nghiên cứu cho thấy cây náng hoa trắng chứa nhiều alkaloid, trong đó hoạt chất lycorine là một alkaloid được quan tâm nhất về khả năng hỗ trợ điều trị phì đại lành tính tuyến tiền liệt. 

Một nghiên cứu trên tế bào mô đệm tuyến tiền liệt WPMY-1 cho thấy lycorine của trinh nữ hoàng cung (một loài cùng họ thuỷ tiên với cây náng hoa trắng) có thể ức chế sự tăng sinh tế bào được kích thích bởi TGF-β, cơ chế có liên quan đến sự phát triển của mô tuyến tiền liệt. 

Nghiên cứu cây náng hoa trắng làm thuốc chữa u xơ tuyến tiền liệt của TS. Nguyễn Bá Hoạt và các cộng sự thuộc Viện Dược liệu (Việt Nam) kéo dài từ năm 2001 - 2008 ghi nhận alkaloid của loại cây này có độc tính, có tác dụng chống viêm và khả năng làm giảm mức độ phì đại tuyến tiền liệt (có thể lên tới 35,4% trên mô hình thực nghiệm); sử dụng dược liệu này trong thời gian kéo dài cũng không gây tác dụng phụ hay độc tính. (1)

Ở Việt Nam, náng hoa trắng kết hợp một số dược liệu khác đã được bào chế thành thực phẩm chức năng dưới dạng viên uống hỗ trợ điều trị phì đại lành tính tuyến tiền liệt.

3 bài thuốc cổ truyền dùng cây náng hoa trắng trị u xơ tiền liệt tuyến

Y học cổ truyền Việt Nam dùng lá và củ của cây náng hoa trắng để chữa u xơ tuyến tiền liệt. Lá có thể dùng tươi sau khi thu hái hoặc phơi khô, bảo quản để dùng lâu dài. Sau đây là một số bài thuốc đã được lưu truyền lâu đời: (2)

1. Sắc nước náng hoa trắng khô

Theo kinh nghiệm dân gian, lá náng hoa trắng được rửa sạch, phơi hoặc sấy khô rồi dùng để sắc với nước và uống trong ngày. Đây là cách sử dụng dược liệu này thường được nhắc đến với mục đích hỗ trợ các triệu chứng liên quan đến phì đại tuyến tiền liệt. Tuy nhiên, náng hoa trắng chứa nhiều alkaloid và được ghi nhận là dược liệu hơi có độc. Hàm lượng hoạt chất cũng có thể thay đổi tùy nguồn nguyên liệu và cách chế biến. Vì vậy, người bệnh không nên tự xác định liều, tăng lượng lá hoặc sử dụng kéo dài mà cần tham khảo bác sĩ hoặc thầy thuốc y học cổ truyền trước khi dùng. 

2. Kết hợp náng hoa trắng, ké đầu ngựa và xạ đen

Một số tài liệu dân gian ghi nhận bài thuốc phối hợp náng hoa trắng khô, ké đầu ngựa và xạ đen theo tỷ lệ nhất định, sau đó rửa sạch, sắc với nước và dùng trong ngày để hỗ trợ các triệu chứng phì đại tuyến tiền liệt. Tuy nhiên, liều lượng cụ thể cần được bác sĩ hoặc thầy thuốc y học cổ truyền điều chỉnh theo từng người. Người bệnh không nên tự tăng liều hoặc sử dụng kéo dài vì náng hoa trắng có thể gây tác dụng không mong muốn khi dùng không phù hợp.

3. Ngâm rượu lá náng hoa trắng

Một số tài liệu và kinh nghiệm dân gian có đề cập đến việc dùng lá náng hoa trắng dưới dạng ngâm rượu. Tuy nhiên, hiện chưa có thử nghiệm lâm sàng cho thấy dạng dùng này có thể điều trị phì đại lành tính tuyến tiền liệt. Do đó, không nên tự ngâm hoặc sử dụng rượu náng hoa trắng với mục đích chữa u xơ tiền liệt tuyến. Người bệnh nên ưu tiên phương pháp đã được bác sĩ đánh giá, đồng thời chỉ sử dụng dược liệu khi được hướng dẫn phù hợp.

Lưu ý khi dùng náng hoa trắng chữa bệnh

Người bị phì đại lành tính tuyến tiền liệt không nên xem náng hoa trắng là phương pháp thay thế điều trị y khoa. Dược liệu này chứa nhiều alkaloid có hoạt tính sinh học và có thể gây tác dụng không mong muốn nếu dùng sai cách hoặc phối hợp tùy ý với thuốc đang điều trị.

1. Những ai tuyệt đối không nên sử dụng?

Người bệnh đang dùng thuốc điều trị phì đại tuyến tiền liệt như thuốc chẹn alpha hoặc thuốc ức chế 5-alpha reductase không nên tự phối hợp náng hoa trắng nếu chưa hỏi bác sĩ. Người có bệnh gan, thận, đang dùng nhiều thuốc hoặc có tiền sử dị ứng với dược liệu cũng cần thận trọng. Đặc biệt, người có bí tiểu, tiểu ra máu, sốt, đau khi tiểu hoặc triệu chứng nặng dần không nên trì hoãn việc thăm khám để tự dùng náng hoa trắng. Những dấu hiệu này có thể liên quan đến biến chứng hoặc bệnh lý tiết niệu khác cần được chẩn đoán và điều trị sớm.

Xem thêm: Chữa u xơ tiền liệt tuyến bằng thuốc nam có hiệu quả không?

2. Dấu hiệu khi bị ngộ độc hoặc dùng quá liều

Náng hoa trắng chứa lycorine và các alkaloid có thể gây ngộ độc khi sử dụng không phù hợp. Người dùng có thể gặp buồn nôn, nôn, đau bụng, tiêu chảy, chóng mặt hoặc mệt bất thường. Nếu các triệu chứng xuất hiện sau khi dùng náng hoa trắng, người bệnh nên ngừng sử dụng và đến cơ sở y tế để được kiểm tra. 

Câu hỏi thường gặp

1. Uống náng hoa trắng có ảnh hưởng đến sinh lý nam giới không?

Hiện chưa có đủ bằng chứng cho thấy náng hoa trắng làm tăng hoặc làm giảm sinh lý nam giới. Các nghiên cứu về Crinum asiaticum chủ yếu tập trung vào alkaloid, tác dụng chống viêm và một số hoạt tính sinh học, chưa đánh giá đầy đủ ảnh hưởng đến testosterone, ham muốn, khả năng cương hoặc chất lượng tinh trùng. Vì vậy, nam giới đang dùng náng hoa trắng hỗ trợ phì đại tuyến tiền liệt không nên kỳ vọng dược liệu này có tác dụng cải thiện sinh lý. Nếu xuất hiện giảm ham muốn, rối loạn cương hoặc bất thường khác, nên trao đổi với bác sĩ để xác định nguyên nhân.

2. Nên dùng náng hoa trắng tươi hay khô?

Chưa có bằng chứng cho thấy náng hoa trắng tươi hiệu quả hơn dạng khô hoặc ngược lại trong hỗ trợ phì đại tuyến tiền liệt. Hàm lượng lycorine và các alkaloid có thể thay đổi tùy bộ phận cây, nguồn nguyên liệu và phương pháp chế biến hoặc chiết xuất. Nếu được hướng dẫn sử dụng, người bệnh nên ưu tiên dược liệu đã kiểm soát chất lượng rõ ràng. 

Tóm lại, cây náng hoa trắng trị u xơ tiền liệt tuyến có một số bằng chứng tiền lâm sàng cho thấy tiềm năng hỗ trợ phì đại lành tính tuyến tiền liệt, nhưng chưa đủ để khẳng định hiệu quả điều trị ở người. Người bệnh không nên tự dùng thay thuốc hoặc kéo dài khi chưa có hướng dẫn của bác sĩ. Tốt nhất, nếu xuất hiện tiểu khó, tiểu đêm, tiểu nhiều lần hoặc triệu chứng ngày càng nặng, người bệnh nên thăm khám để được chẩn đoán và điều trị phù hợp.