Trợ phí vận chuyển cho mọi đơn hàng·Chính hãng 100% từ Mỹ

U xơ tiền liệt tuyến là gì? Nguyên nhân và cách xử trí

Theo dõi ECO Pharma trên Google NewsChọn ECO Pharma làm nguồn ưu tiên trên Google tìm kiếm.

Khoảng 45% nam giới trên 45 tuổi mắc u xơ tiền liệt tuyến và tỷ lệ này có thể tăng lên khoảng 80% ở nhóm trên 70 tuổi. Bệnh này lành tính, tiến triển chậm nhưng có thể dẫn đến bí tiểu, nhiễm trùng đường tiết niệu và tổn thương thận nếu tắc nghẽn kéo dài. Cùng ECO Pharma tìm hiểu nguyên nhân, dấu hiệu nhận biết và các phương pháp điều trị phù hợp trong bài viết sau. 

u xơ tuyến tiền liệt là gì

U xơ tiền liệt tuyến là gì?

U xơ tiền liệt tuyến là tình trạng các tế bào tuyến và mô đệm tăng sinh lành tính, làm tuyến tiền liệt lớn dần theo thời gian. Khi mô tuyến phát triển, niệu đạo có thể bị chèn ép, cản trở dòng nước tiểu và gây tiểu khó, tiểu đêm, dòng tiểu yếu hoặc cảm giác tiểu không hết.

Bệnh này có thuật ngữ y khoa về mặt mô bệnh học là tăng sản lành tính tuyến tiền liệt. Còn trong thực hành lâm sàng, bệnh vẫn thường được gọi là phì đại lành tính tuyến tiền liệt. Đây không phải ung thư và cũng không làm tăng nguy cơ ung thư tuyến tiền liệt. Tuy nhiên hai bệnh có thể cùng xuất hiện ở nam giới lớn tuổi, vì vậy cũng nên chủ động tầm soát ung thư tuyến tiền liệt, đặc biệt là nam giới từ 50 tuổi có các yếu tố nguy cơ.

Các dấu hiệu nhận biết u xơ tiền liệt tuyến

Loại u xơ này thường gây ra những thay đổi về tần suất đi tiểu, khả năng kiểm soát và sức mạnh của dòng nước tiểu. 

1. Các triệu chứng của hội chứng bàng quang tăng hoạt

Những biểu hiện thường gặp gồm đi tiểu nhiều lần, buồn tiểu gấp, khó nhịn và tiểu đêm. Một số trường hợp có thể són tiểu do không kịp đến nhà vệ sinh. Tiểu đêm kéo dài dễ làm gián đoạn giấc ngủ, gây mệt mỏi và ảnh hưởng sinh hoạt ban ngày. 

2. Các triệu chứng của hội chứng tắc nghẽn

Khi tuyến tiền liệt chèn ép niệu đạo, người bệnh có thể khó bắt đầu tiểu, phải chờ hoặc rặn mới tiểu được. Tia nước tiểu thường yếu, nhỏ, ngắt quãng và nhỏ giọt ở cuối bãi. Sau khi tiểu, bàng quang vẫn có cảm giác chưa rỗng hoàn toàn. (1)

3. Các triệu chứng nghiêm trọng cần thăm khám ngay

Người bệnh cần đi khám ngay nếu không thể đi tiểu, kèm căng tức hoặc đau vùng bụng dưới. Đây có thể là bí tiểu cấp, tình trạng cần được dẫn lưu bàng quang kịp thời.

Tiểu ra máu cũng cần được kiểm tra để loại trừ sỏi, nhiễm trùng hoặc bệnh lý ác tính ở đường tiết niệu. Trường hợp sốt, rét run, tiểu buốt, nước tiểu đục hoặc đau vùng hông lưng có thể là dấu hiệu nhiễm trùng và không nên trì hoãn thăm khám.

Các triệu chứng trên không chỉ xuất hiện trong tăng sản lành tính tuyến tiền liệt. Viêm tuyến tiền liệt, hẹp niệu đạo, sỏi tiết niệu, rối loạn thần kinh bàng quang và ung thư tuyến tiền liệt cũng có thể gây biểu hiện tương tự.

cảm giác tiểu không hết
Tiểu đêm, tiểu gấp, tia nước tiểu yếu, phải rặn khi tiểu hoặc cảm giác tiểu không hết là những rối loạn tiểu tiện điển hình của bệnh.

Nguyên nhân và đối tượng có nguy cơ cao mắc bệnh

Nguyên nhân chính xác gây u xơ tiền liệt tuyến vẫn chưa được xác định. Bệnh được cho là liên quan đến quá trình lão hóa và sự thay đổi cân bằng hormone sinh dục, gồm testosterone, dihydrotestosterone và estrogen. Những biến đổi này có thể thúc đẩy tế bào tuyến và mô đệm tăng sinh khiến tuyến tiền liệt lớn dần và chèn ép niệu đạo.

Nguy cơ mắc bệnh tăng lên ở các nhóm sau:

  • Nam giới lớn tuổi: Bệnh hiếm khi gây triệu chứng trước 40 tuổi và thường gặp hơn ở người trên 50 tuổi.
  • Tiền sử gia đình mắc bệnh này: Nam giới có cha hoặc anh em ruột mắc bệnh tuyến tiền liệt có nguy cơ cao hơn.
  • Người mắc bệnh nền: Đái tháo đường và bệnh tim mạch có thể liên quan đến nguy cơ tăng sản lành tính tuyến tiền liệt.
  • Người thừa cân, béo phì và ít vận động: Đây là những yếu tố làm tăng nguy cơ mắc bệnh.

Các biến chứng nghiêm trọng 

Nếu hội chứng bàng quang tăng hoạt và hội chứng bí tiểu không được kiểm soát tốt, u xơ tiền liệt tuyến có thể gây ra các biến chứng sau đây.

  • Bí tiểu cấp tính: Người bệnh không thể đi tiểu, thường kèm căng tức hoặc đau bụng dưới. Tình trạng này có thể cần đặt ống thông để dẫn lưu nước tiểu; một số trường hợp phải phẫu thuật giải phóng tắc nghẽn.
  • Nhiễm trùng đường tiết niệu: Nước tiểu tồn đọng trong bàng quang tạo điều kiện cho vi khuẩn phát triển. Nếu nhiễm trùng tái phát nhiều lần, bác sĩ có thể cân nhắc phẫu thuật loại bỏ phần mô tuyến gây cản trở dòng tiểu.
  • Sỏi bàng quang: Bàng quang không được làm rỗng hoàn toàn có thể dẫn đến hình thành sỏi. Sỏi gây kích thích bàng quang, tiểu ra máu, nhiễm trùng hoặc làm tắc nghẽn dòng nước tiểu.
  • Tổn thương bàng quang: Bàng quang bị căng giãn kéo dài có thể suy yếu khiến cơ thành bàng quang không còn co bóp hiệu quả và càng khó đẩy hết nước tiểu ra ngoài.
  • Tổn thương thận và suy thận: Áp lực tăng trong bàng quang có thể ảnh hưởng đến thận hoặc tạo điều kiện cho nhiễm trùng lan lên thận. Đây là biến chứng nặng, có thể làm suy giảm chức năng thận nếu tắc nghẽn không được xử trí kịp thời.
vi khuẩn trong tuyến tiền liệt
Tắc nghẽn đường tiểu nặng có thể gây nhiễm trùng đường tiết niệu.

Phương pháp chẩn đoán hiện nay

Để chẩn đoán u xơ tiền liệt tuyến, bác sĩ sẽ hỏi về triệu chứng, tiền sử bệnh, các thuốc đang sử dụng và tiến hành khám lâm sàng. Thang điểm IPSS có thể được dùng để đánh giá mức độ rối loạn tiểu tiện và ảnh hưởng của bệnh đến sinh hoạt.

Các phương pháp thường được chỉ định gồm:

  • Khám trực tràng bằng ngón tay: Bác sĩ kiểm tra kích thước, hình dạng và mật độ của tuyến tiền liệt. Phương pháp này giúp đánh giá ban đầu nhưng không đủ để xác định hoặc loại trừ ung thư.
  • Xét nghiệm nước tiểu và máu: Xét nghiệm nước tiểu giúp phát hiện nhiễm trùng, tiểu ra máu hoặc các bệnh lý gây triệu chứng tương tự. Xét nghiệm máu có thể được chỉ định để kiểm tra chức năng thận khi nghi ngờ tắc nghẽn đường tiểu kéo dài.
  • Xét nghiệm PSA: Nồng độ kháng nguyên đặc hiệu tuyến tiền liệt có thể tăng do tuyến phì đại, viêm nhiễm hoặc ung thư. Vì vậy, kết quả cần được đánh giá cùng độ tuổi, triệu chứng và kết quả khám lâm sàng.
  • Đo niệu dòng đồ: Người bệnh đi tiểu vào thiết bị chuyên dụng để đo tốc độ và lượng nước tiểu. Dòng tiểu yếu có thể gợi ý tắc nghẽn hoặc khả năng co bóp của bàng quang bị suy giảm.
  • Đo lượng nước tiểu tồn lưu sau tiểu: Siêu âm hoặc ống thông được dùng để xác định lượng nước tiểu còn lại trong bàng quang. Lượng tồn lưu cao cho thấy bàng quang chưa được làm rỗng hiệu quả.
  • Nhật ký đi tiểu: Người bệnh ghi lại thời điểm, số lần và lượng nước tiểu trong 24 giờ. Phương pháp này đặc biệt hữu ích với trường hợp tiểu đêm hoặc tiểu nhiều lần.

Nếu tình trạng phức tạp, có tiểu máu, PSA bất thường hoặc cần chuẩn bị can thiệp, bác sĩ có thể chỉ định siêu âm qua trực tràng, nội soi bàng quang, đo niệu động học hoặc sinh thiết tuyến tiền liệt. Những phương pháp này giúp đánh giá rõ nguyên nhân tắc nghẽn và phân biệt với các bệnh lý khác.

Bác sĩ điều trị u xơ tiền liệt tuyến như thế nào?

Tùy mức độ ảnh hưởng của bệnh, bác sĩ có thể chỉ định dùng thuốc hoặc can thiệp ngoại khoa để cải thiện dòng tiểu và phòng ngừa biến chứng.

1. Dùng thuốc

Dùng thuốc thường được chỉ định cho người có triệu chứng u xơ tiền liệt tuyến từ nhẹ đến trung bình. Việc lựa chọn thuốc phụ thuộc vào mức độ rối loạn tiểu tiện, kích thước tuyến, bệnh nền và nguy cơ tác dụng phụ.

  • Thuốc chẹn alpha-1: Các thuốc như tamsulosin, alfuzosin, doxazosin, terazosin hoặc silodosin giúp giãn cơ trơn ở cổ bàng quang và tuyến tiền liệt, từ đó cải thiện dòng tiểu. Thuốc thường tác dụng nhanh nhưng có thể gây chóng mặt, hạ huyết áp tư thế hoặc rối loạn xuất tinh.
  • Thuốc ức chế 5-alpha reductase: Finasteride và dutasteride hoạt động bằng cách ngăn chặn sự thay đổi của hormone gây ra sự phát triển của tuyến tiền liệt, giúp giảm kích thước tuyến. Thuốc thường cần vài tháng mới đạt hiệu quả rõ và có thể gây giảm ham muốn, rối loạn cương hoặc giảm lượng tinh dịch.
  • Điều trị phối hợp: Bác sĩ có thể kết hợp thuốc chẹn alpha-1 với ức chế 5-alpha reductase nếu một loại thuốc đơn lẻ chưa kiểm soát tốt triệu chứng, đặc biệt ở người có tuyến tiền liệt lớn và nguy cơ bệnh tiến triển.
  • Tadalafil: Thuốc có thể được cân nhắc ở người vừa có triệu chứng đường tiểu dưới vừa mắc rối loạn cương.

Người bệnh không nên tự ý mua thuốc, đổi liều hoặc ngừng điều trị. Một số thuốc điều trị u xơ tiền liệt tuyến có thể ảnh hưởng huyết áp, chức năng tình dục hoặc tương tác với thuốc tim mạch đang sử dụng.

Xem thêm: Chữa u xơ tiền liệt tuyến bằng thuốc nam có hiệu quả không?

thuốc tamsulosin
Thuốc chẹn alpha-1 tamsulosin giúp giãn cơ trơn ở cổ bàng quang và tuyến tiền liệt, từ đó cải thiện dòng tiểu, giảm tiểu khó.

2. Can thiệp ngoại khoa

Phẫu thuật hoặc thủ thuật ít xâm lấn được cân nhắc khi triệu chứng không cải thiện sau điều trị bằng thuốc, người bệnh không muốn dùng thuốc hoặc đã xuất hiện biến chứng. Các trường hợp thường cần can thiệp gồm không thể đi tiểu, tổn thương thận, sỏi bàng quang, tiểu ra máu hoặc nhiễm trùng đường tiết niệu tái phát.

Một số phương pháp thường được áp dụng gồm:

  • Cắt đốt nội soi tuyến tiền liệt qua niệu đạo (TURP): Bác sĩ đưa dụng cụ nội soi qua niệu đạo để cắt bỏ phần mô gây tắc nghẽn. Phương pháp thường giúp cải thiện triệu chứng và dòng tiểu nhanh, nhưng có thể gây chảy máu, nhiễm trùng hoặc xuất tinh ngược.
  • Điều trị bằng laser: Tia laser năng lượng cao được dùng để phá hủy, hóa hơi hoặc loại bỏ mô tuyến phát triển quá mức. Liệu pháp laser có nguy cơ tác dụng phụ thấp hơn so với phẫu thuật không dùng laser và có thể phù hợp với người đang sử dụng thuốc chống đông.
  • Liệu pháp nhiệt hơi nước: Hơi nước được đưa vào tuyến tiền liệt để làm giảm dần phần mô dư thừa. Phương pháp ít xâm lấn và ít ảnh hưởng đến chức năng tình dục hơn nhiều kỹ thuật khác nhưng cần thời gian để triệu chứng cải thiện.
  • Phẫu thuật mở hoặc có robot hỗ trợ: Bác sĩ tiếp cận tuyến tiền liệt qua vùng bụng dưới để loại bỏ mô gây tắc nghẽn. Phương pháp thường dành cho tuyến tiền liệt lớn hoặc rất lớn, nhưng có nguy cơ chảy máu và thời gian hồi phục lâu hơn.

Tùy kích thước, cấu trúc tuyến và tình trạng sức khỏe, bác sĩ cũng có thể cân nhắc rạch tuyến tiền liệt qua niệu đạo, nâng tuyến tiền liệt, điều trị bằng tia nước có robot hỗ trợ hoặc nút động mạch tuyến tiền liệt. Trước khi can thiệp, người bệnh cần được tư vấn về hiệu quả, nguy cơ điều trị lại và các tác dụng không mong muốn như chảy máu, nhiễm trùng, són tiểu, rối loạn cương hoặc xuất tinh ngược.

Xem thêm: U xơ tiền liệt tuyến có nên mổ không?

Câu hỏi thường gặp

Dưới đây là những thắc mắc phổ biến về ảnh hưởng của bệnh đến chức năng sinh lý và khả năng điều trị lâu dài. 

1. Bệnh u xơ tiền liệt tuyến có ảnh hưởng đến sinh lý, quan hệ tình dục không?

Bệnh không trực tiếp gây yếu sinh lý nhưng tiểu đêm, tiểu gấp, mất ngủ và tâm lý lo lắng có thể làm giảm ham muốn hoặc ảnh hưởng chất lượng quan hệ. Một số thuốc điều trị có thể gây giảm ham muốn, rối loạn cương hoặc rối loạn xuất tinh. Sau TURP và một số thủ thuật khác, người bệnh có thể gặp xuất tinh ngược, tức tinh dịch đi vào bàng quang thay vì thoát ra ngoài. 

2. Có thể chữa khỏi hoàn toàn u xơ tiền liệt tuyến không?

U xơ tiền liệt tuyến là bệnh mạn tính liên quan đến quá trình lão hóa nên không phải trường hợp nào cũng chữa khỏi vĩnh viễn. Điều trị chủ yếu nhằm giảm triệu chứng, cải thiện dòng tiểu, hạn chế tuyến tiếp tục phát triển và phòng ngừa biến chứng. Phẫu thuật có thể loại bỏ phần mô gây tắc nghẽn, nhưng mô tuyến còn lại vẫn có khả năng phát triển theo thời gian khiến triệu chứng tái xuất hiện ở một số người. 

U xơ tiền liệt tuyến là tình trạng phổ biến ở nam giới lớn tuổi nhưng không phải trường hợp nào cũng cần điều trị ngay. Nếu triệu chứng nhẹ, người bệnh có thể được theo dõi định kỳ; khi rối loạn tiểu tiện ảnh hưởng đến sinh hoạt, bác sĩ sẽ cân nhắc dùng thuốc hoặc can thiệp phù hợp để cải thiện dòng tiểu và giảm kích thước tuyến. Nam giới nên thăm khám khi xuất hiện tiểu khó, tiểu đêm, dòng tiểu yếu hoặc cảm giác tiểu không hết; đồng thời đến cơ sở y tế ngay nếu bị bí tiểu, tiểu ra máu hoặc sốt.

Nguồn tham khảo