Trong tam cá nguyệt đầu tiên nhiều bà bầu nhận thấy cơ thể thay đổi rõ rệt, đặc biệt là thiếu năng lượng và buồn ngủ triền miên. Hiện tượng nghén ngủ này thường là một phần của thai kỳ và gây ảnh hưởng đáng kể đến sinh hoạt ban ngày cũng như chất lượng sống. Để hiểu rõ nghén ngủ là gì, nguyên nhân và cách khắc phục, cùng ECO Pharma tìm hiểu trong bài viết sau.
Nghén ngủ là tình trạng buồn ngủ triền miên vào ban ngày do mang thai gây ra. Đây là triệu chứng mệt mỏi thai kỳ rất phổ biến, chủ yếu do sự tăng cao của hormone progesterone và một số hormone khác như gonadotropin màng đệm (hCG) mà không xuất phát từ rối loạn giấc ngủ thông thường.
Nghén ngủ và các triệu chứng ốm nghén khác thường bắt đầu xuất hiện ngay từ những tuần đầu tiên sau khi thụ thai. Phần lớn ốm nghén sẽ xảy ra trong tam cá nguyệt đầu tiên (3 tháng đầu của thai kỳ) nhưng một số bà bầu bị ảnh hưởng trầm trọng hơn có thể bị kéo dài sang tam cá nguyệt thứ hai.
Khi bắt đầu thai kỳ nhiều thay đổi sinh lý diễn ra đồng thời bên trong cơ thể gây tiêu tốn năng lượng hơn bình thường dẫn đến các triệu chứng ốm nghén bao gồm cả nghén ngủ. Ví dụ như tăng thể tích máu, tăng nhu cầu trao đổi chất để nuôi thai, thay đổi hormone và nhiều sự thay đổi khác để thích nghi liên tục với thai kỳ. Nhưng nguyên nhân lớn nhất vẫn là sự biến động hormone. (1)
Nội tiết học của thai kỳ bao gồm những thay đổi nội tiết và chuyển hóa do những biến đổi sinh lý ở ranh giới giữa mẹ và thai nhi. Progesterone và estrogen đóng vai trò quan trọng cùng với các hormone khác. Sự tăng lên đáng kể của progesterone là nguyên nhân chính gây ra buồn ngủ quá mức trong giai đoạn đầu của thai kỳ nhưng sự biến động của các hormone khác cũng góp phần đáng kể. Chúng có thể trực tiếp hoặc gián tiếp gây ra ốm nghén thông qua tác động tới nhiều con đường khác nhau.
Theo Viện Y tế Quốc gia Mỹ hầu hết các nghiên cứu dịch tễ học đều cho thấy nồng độ cao của progesterone và hormone hCG trong thai kỳ đã gây buồn ngủ và sinh nhiệt dẫn đến buồn ngủ ban ngày và ngủ sớm.
Các dấu hiệu nghén ngủ có biểu hiện đa dạng và không hoàn toàn giống nhau ở các bà bầu. Chúng thường là các triệu chứng rối loạn giấc ngủ đi kèm với các triệu chứng ốm nghén khác, trong đó phổ biến nhất gồm:
Một số triệu chứng ốm nghén thường đi kèm khác:
Nghén ngủ là hiện tượng sinh lý bình thường trong giai đoạn đầu của thai kỳ, chỉ gây ra uể oải, mệt mỏi và ảnh hưởng đến sinh hoạt ban ngày. Phần lớn các triệu chứng ốm nghén như vậy sẽ giảm dần hoặc biến mất khi bước sang tam cá nguyệt thứ hai và không cần phải lo lắng.
Nhưng nếu triệu chứng nghén ngủ và các triệu chứng ốm nghén khác trầm trọng đến mức gây mất ngủ ban đêm kéo dài và không thể ăn uống ban ngày sẽ dẫn đến thiểu dưỡng, suy kiệt, đe doạ thai kỳ. Những trường hợp như vậy cần thăm khám và can thiệp y tế sớm.
Nghén ngủ khi mang thai chỉ gây ngủ nhiều, mệt mỏi và ảnh hưởng đến sinh hoạt ban ngày. Nhưng nếu trầm trọng hơn như gây rối loạn giấc ngủ đêm kéo dài và trầm cảm có thể đe dọa sức khỏe sản phụ và thai nhi như nguy cơ sảy thai, sinh non và các rủi ro trong lúc sinh hoặc sau sinh. Ngoài ra nếu trầm cảm xảy ra việc phải dùng thuốc chống trầm cảm cũng làm tăng nguy cơ rủi ro cho thai kỳ.
Nghiên cứu cho thấy nguy cơ sinh non, thai nhi nhẹ cân so với tuổi thai, thai chết lưu, cân nặng sơ sinh thấp và rối loạn phổ tự kỷ cao hơn khi bị trầm cảm trong thai kỳ không được điều trị; và bệnh tật của người mẹ có thể dẫn đến biến chứng chu sinh, tăng tỷ lệ sinh mổ và trầm cảm sau sinh.
Không phải bà bầu nào cũng bị nghén ngủ nhưng nếu xảy ra điều quan trọng là cần được ngủ nghỉ nhiều hơn, tránh cố gắng tỉnh táo bằng caffeine vì không có lợi cho thai kỳ, hơn nữa nó có thể ảnh hưởng đến giấc ngủ ban đêm.
Theo đó những việc bà bầu nên làm lúc này là: (2)
Nghén ngủ sẽ gây buồn ngủ, mệt mỏi triền miên và thật khó để chống lại các triệu chứng này. Hãy cho phép bản thân nghỉ ngơi nhiều hơn và có thể ngủ bất cứ khi nào cơn buồn ngủ ập đến. Các bà bầu nên chia sẻ về tình trạng nghén ngủ với bạn đời, gia đình để được thông cảm, tạo điều kiện nghỉ ngơi tốt nhất. Ở nơi công sở hãy cho đồng nghiệp và cấp trên biết về việc mang thai của bạn, nếu bị ngủ gà trong giờ làm việc sẽ dễ dàng được cảm thông hơn.
Nghén ngủ và các triệu chứng ốm nghén khác sẽ càng trở nên trầm trọng hơn khi cơ thể ốm yếu. Vì vậy các bà bầu cần bồi bổ nhiều hơn để có đủ sức khỏe chịu đựng các triệu chứng khó chịu trong giai đoạn đầu thai kỳ và giúp em bé phát triển tốt. Hãy ăn bất cứ món gì bạn cảm thấy thèm miễn là lành mạnh và an toàn cho thai kỳ nhưng nên tăng cường nhiều hơn rau xanh, trái cây, cá béo, thịt nạc heo, bò, gà, trứng, sữa, sữa chua và các loại hạt. Chúng là nguồn cung cấp vitamin, chất béo tốt, chất xơ, protein, sắt, canxi thiết yếu cho thai kỳ.
Ngoài ra thay vì ăn uống như bình thường hãy cho phép bản thân được ăn uống bất cứ lúc nào cảm thấy đói hoặc thèm và ăn vặt nhiều hơn.
Nước giúp hỗ trợ quá trình trao đổi chất của cơ thể, ngăn ngừa táo bón và giảm mệt mỏi thai kỳ. Bà bầu bổ sung nước lọc hoặc nước trái cây, rau củ nguyên chất, ít đường nhưng nên tránh uống các loại nước đóng chai công nghiệp vì chúng có thể làm mức năng lượng thay đổi thất thường và tăng cảm giác mệt mỏi.
Bào thai được nuôi dưỡng hoàn toàn từ nguồn máu của mẹ vì vậy trong thai kỳ phần lớn các bà bầu đều bị thiếu máu, thiếu sắt. Điều đáng nói là thực phẩm trong chế độ ăn thường không đủ để tạo máu cho cơ thể người mẹ lúc này và bổ sung sắt, axit folic tổng hợp thường cần thiết. Các vi chất này có thể sung dưới dạng viên uống tổng hợp hoặc từ các loại sữa cho bà bầu.
Không chỉ giai đoạn nghén ngủ, trong suốt thai kỳ bà bầu đều nên hạn chế tiêu thụ trà, cà phê vì chứa nhiều caffein có thể gây hại cho thai nhi và ảnh hưởng đến giấc ngủ đêm của người mẹ. Mặc dù cần nghiên cứu thêm nhưng đánh giá tổng hợp năm 2014 từ cơ sở dữ liệu khoa học hàng đầu thế giới – Sciencedirect cho thấy, caffeine có thể đi qua nhau thai gây hại cho phôi/thai nhi đang phát triển ngay cả khi chỉ tiêu thụ với liều lượng dưới mức khuyến cáo (dưới 200mg/ngày).
Các nguy cơ được ghi nhận nhiều nhất là sảy thai, trẻ chào đời nhẹ cân, dị tật tim và sinh dục, chỉ số khối cơ thể cao hơn, phát triển thần kinh và hành vi thần kinh bất thường.
Không có cơ sở khoa học nào cho việc xác định giới tính thai nhi dựa trên các triệu chứng thai kỳ kể cả bắt mạch như trong Đông y vẫn thường dùng. Điều này có nghĩa là không thể dựa vào nghén ngủ để dự đoán sinh con trai hay con gái. Hiện nay chỉ có một phương pháp duy nhất xác định được giới tính thai nhi là siêu âm nhưng phải từ tháng thứ 5 của thai kỳ trở đi.
Nghén ngủ là triệu chứng thai kỳ bình thường và không cần phải can thiệp y tế, ngoại trừ các trường hợp bị nặng đến mức đe dọa sức khỏe thai kỳ. Thực tế cũng không có một loại thuốc điều trị cụ thể nào cho tình trạng ốm nghén nói chung, nhưng bổ sung một số loại khoáng chất, vitamin tổng hợp thường giúp làm giảm triệu chứng và nâng cao sức khỏe thai kỳ.
Cuối cùng các bà bầu nên ghi nhớ nghén ngủ là phản ứng sinh lý bình thường khi thai kỳ bắt đầu và thường sẽ cải thiện sau khi kết thúc tam cá nguyệt đầu tiên. Các bà bầu chỉ cần nghỉ ngơi nhiều nhất có thể, bồi bổ thai kỳ, bổ sung sắt và acid folic. Ngoại trừ các trường hợp nghén ngủ nặng đến mức suy kiệt, đe doạ sức khỏe mẹ và thai nhi mới cần can thiệp y tế để bảo vệ thai kỳ.
