Vi khuẩn Helicobacter pylori (HP) gây viêm loét dạ dày, tá tràng đã được xác định là một yếu tố nguy cơ của ung thư tiêu hóa. Thuốc điều trị HP làm giảm tải lượng vi khuẩn và hoạt động của chúng trong đường ruột nhưng có thể gây ra một số tác dụng phụ, chẳng hạn như mất ngủ. Vì sao uống thuốc trị HP bị mất ngủ, cải thiện như thế nào? Hãy theo dõi bài viết sau của ECO Pharma.
Tìm hiểu về thuốc trị HP
Helicobacter pylori (H.pylori) là loại vi khuẩn Gram âm hình xoắn ốc, có khả năng xâm nhập vào lớp niêm mạc dạ dày, tá tràng, gây ra các bệnh như viêm dạ dày, loét dạ dày tá tràng, ung thư dạ dày, ung thư lympho MALT. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) xếp H.pylori vào nhóm tác nhân gây ung thư nhóm I, có nguy cơ gây ung thư dạ dày cao. Nhiễm khuẩn H.pylori liên quan đến khoảng 5,5% các loại ung thư, 25% các bệnh ác tính do nhiễm trùng trên toàn cầu. (1)
Ngoài các bệnh lý về tiêu hóa, H.pylori còn có liên quan đến tim mạch, đột quỵ, Alzheimer, Parkinson, thiếu máu do thiếu sắt. Một số người nhiễm bệnh có thể tự khỏi mà không cần dùng kháng sinh.
Để điều trị H.pylori thường dùng các phương pháp phổ biến như:- Liệu pháp tiêu chuẩn ba thuốc (STT): Gồm thuốc ức chế bơm proton (PPI), clarithromycin, amoxicillin. Phương pháp này từng rất hiệu quả nhưng hiện nay đã giảm do vi khuẩn kháng kháng sinh, nhất là kháng clarithromycin.
- Liệu pháp bốn thuốc bismuth: Bao gồm bismuth, metronidazole, tetracycline, PPI. Liệu pháp này hiệu quả ở những vùng có tỷ lệ kháng clarithromycin cao, với tỷ lệ tiệt trừ vi khuẩn H.pylori lên đến 90% trong nhiều nghiên cứu.
- Liệu pháp tuần tự và liệu pháp đồng thời: Được khuyến nghị ở những nơi kháng clarithromycin phổ biến. Nghiên cứu đã chỉ ra rằng hai liệu pháp này có tỷ lệ tiệt trừ tốt hơn STT, nhưng hiệu quả sẽ thay đổi tùy khu vực.
- Dùng levofloxacin: Phương pháp thay thế clarithromycin trong một số trường hợp, nhưng tình trạng kháng levofloxacin vẫn đang gia tăng, làm giảm hiệu quả điều trị.
- Probiotic: Một số nghiên cứu cho thấy việc kết hợp probiotic với các phương pháp điều trị hỗ trợ cải thiện tỷ lệ tiệt trừ vi khuẩn H.pylori, giảm tác dụng phụ.
- Công nghệ vi mô, nano: Gần đây, việc sử dụng hạt nano, liposome để vận chuyển kháng sinh trong điều trị H.pylori đã cho thấy tiềm năng. Công nghệ này có thể giúp cải thiện hiệu quả điều trị, giảm kháng kháng sinh. (2)
Uống thuốc trị HP bị mất ngủ có thật hay không?
Một số loại thuốc điều trị nhiễm khuẩn H.pylori có thể gây mất ngủ. Điều trị H.pylori thường kết hợp kháng sinh với thuốc ức chế bơm proton (PPI). Kháng sinh như amoxicillin, clarithromycin, metronidazole ít khi gây mất ngủ nhưng tác động tiêu cực lên hệ tiêu hóa, gián tiếp ảnh hưởng đến giấc ngủ. Trong khi đó, PPI như omeprazole, lansoprazole gây đau đầu, chóng mặt, rối loạn giấc ngủ.
Bên cạnh đó, căng thẳng từ việc điều trị nhiễm trùng, phản ứng viêm của cơ thể cũng làm tăng hormone cortisol, ảnh hưởng đến giấc ngủ. Chính nhiễm trùng H.pylori cũng gây viêm, góp phần làm gián đoạn giấc ngủ. (3)
Một số loại thuốc trị HP gây mất ngủ
Uống thuốc trị HP bị mất ngủ do tác động tiêu cực lên hệ thần kinh trung ương, bao gồm:1. Clarithromycin
Clarithromycin là kháng sinh dùng để điều trị nhiễm H.pylori, các bệnh nhiễm trùng khác. Ngoài các tác dụng phụ thường gặp như buồn nôn, nôn, tiêu chảy, thuốc còn gây lo lắng, chóng mặt, hưng cảm và mất ngủ. Tuy hiếm gặp nhưng chứng hưng cảm do clarithromycin gây ra có thể tác động lên hệ thần kinh trung ương, tương tác với các chất dẫn truyền thần kinh, gây căng thẳng, khó ngủ. (4)
2. Amoxicillin
Loại thuốc kháng sinh thuộc nhóm penicillin này được dùng điều trị nhiều loại nhiễm trùng do vi khuẩn như viêm họng, viêm phế quản, viêm phổi, nhiễm trùng tai, đường tiết niệu, da. Mặc dù amoxicillin ít gây mất ngủ, nhưng ở người nhạy cảm với thuốc, tình trạng này vẫn thường xảy ra. Bên cạnh đó, việc thay đổi hệ vi sinh vật đường ruột khi uống thuốc trị HP này cũng gián tiếp ảnh hưởng đến chất lượng giấc ngủ.
3. Metronidazol
Metronidazol dùng để điều trị nhiễm trùng vi khuẩn, ký sinh trùng. Tác dụng phụ của thuốc bao gồm trầm cảm, khó ngủ và mất ngủ. Do khả năng vượt qua hàng rào máu não cao, metronidazol tác động lên hệ thần kinh trung ương, gây lú lẫn, kích thích, dẫn đến tình trạng khó ngủ.
4. Levofloxacin
Levofloxacin là kháng sinh thuộc nhóm fluoroquinolone dễ gây mất ngủ và các vấn đề thần kinh như hưng cảm, loạn thần cấp tính. Cơ chế hoạt động của thuốc liên quan đến việc ức chế axit γ-amino butyric (GABA) trong não, làm tăng kích thích hệ thần kinh trung ương, khiến người dùng khó ngủ. (5)
5. Thuốc ức chế bơm proton
Thuốc ức chế bơm proton (PPI) như omeprazole, lansoprazole thường được kê đơn để điều trị trào ngược dạ dày, giảm tiết axit. Tuy nhiên, chúng lại ảnh hưởng đến hệ thần kinh trung ương, gây ra mất ngủ, buồn ngủ, thậm chí mộng du. Một số trường hợp uống thuốc trị HP bị mất ngủ còn gặp rối loạn hành vi giấc ngủ REM (REMBD), tình trạng gây ra các hành vi bất thường trong giai đoạn ngủ sâu. Mặc dù PPI hiệu quả trong điều trị bệnh về dạ dày, nhưng người dùng cần lưu ý các tác dụng phụ tiềm ẩn này, nhất là với người cao tuổi. (6)
Khi dùng thuốc trị HP gây mất ngủ có nên ngưng dùng không?
Uống thuốc trị HP bị mất ngủ là tác dụng phụ khá phổ biến khiến nhiều người lo ngại, muốn ngừng thuốc. Tuy nhiên, không nên tự ý dừng thuốc, vì ngưng giữa chừng sẽ khiến vi khuẩn HP không bị tiêu diệt hoàn toàn, dẫn đến kháng thuốc, làm các đợt điều trị sau phức tạp hơn. Vi khuẩn HP không được kiểm soát sẽ gây biến chứng nguy hiểm như loét, thậm chí ung thư dạ dày.
Nếu gặp mất ngủ, hãy tham khảo ý kiến của bác sĩ để được điều chỉnh liều lượng, thời gian dùng thuốc hoặc thay thế bằng loại ít ảnh hưởng đến giấc ngủ hơn. Trong một số trường hợp, bác sĩ sẽ kê thuốc hỗ trợ giấc ngủ, nhưng người bệnh cần dùng theo chỉ dẫn để đảm bảo an toàn.
Một số tác dụng phụ khác của thuốc trị HP
Ngoài uống thuốc trị HP bị mất ngủ, còn một số tác dụng phụ khi dùng thuốc, nhưng phần lớn là nhẹ, thoáng qua, không ảnh hưởng lớn đến quá trình điều trị. Theo Sổ đăng ký quản lý H.pylori châu Âu (Hp-EuReg), trong 22.492 người điều trị có khoảng 23% báo cáo gặp ít nhất một tác dụng phụ, phổ biến như: (7)
- Rối loạn vị giác: Cảm giác có vị kim loại khó chịu, thay đổi vị giác (7%).
- Các vấn đề tiêu hóa: Buồn nôn (7%), tiêu chảy (6%), đau bụng (3%), khó chịu dạ dày.
- Phản ứng da: Phát ban.
- Phản ứng khác: Đau đầu, chóng mặt.
- Tương tác với rượu: Khi dùng metronidazol, người bệnh uống rượu dễ gây ra dị ứng nghiêm trọng như buồn nôn, nôn mửa, đỏ bừng.
Phần lớn các tác dụng phụ này đều nhẹ (57%), kéo dài trung bình 7,3 ngày, có thể từ 1 - 45 ngày. Các loại thuốc gây tác dụng phụ cao gồm thuốc ức chế bơm proton, muối bismuth, metronidazole, tetracycline hoặc doxycycline, với tỷ lệ từ 33% - 37%
Cách giảm tác dụng phụ mất ngủ của thuốc trị HP
Để giảm thiểu tác dụng phụ uống thuốc trị HP bị mất ngủ, bạn có thể áp dụng các gợi ý sau:- Thảo luận với bác sĩ: Trao đổi với bác sĩ để được điều chỉnh liều lượng, thời gian dùng hoặc thay thế bằng loại khác để bạn ngủ ngon hơn.
- Điều chỉnh lối sống: Duy trì thói quen đi ngủ - thức dậy đúng giờ để ổn định nhịp sinh học. Tạo môi trường ngủ lý tưởng với phòng tối, yên tĩnh, nhiệt độ 19 - 22 độ C. Tránh dùng thiết bị điện tử như điện thoại, tivi, máy vi tính trước khi ngủ. Hạn chế các chất kích thích như cà phê, rượu bia, nhất là vào buổi tối. Tập thể dục đều đặn ít nhất 30 phút mỗi ngày với các bài tập yoga, chạy bộ, nhảy dây, cầu lông,... nhưng tránh tập quá gần giờ đi ngủ (tốt hơn hết nên tập trước 2 tiếng). Thực hiện các hoạt động thư giãn như đọc sách, nghe nhạc nhẹ hoặc tắm nước ấm. Bổ sung thực phẩm giàu tryptophan như sữa, chuối, hạnh nhân để hỗ trợ giấc ngủ.
- Phương pháp tự nhiên: Ngâm chân với nước ấm và muối trước khi ngủ giúp thư giãn. Thực hiện các bài tập thở sâu, thiền định để giảm căng thẳng. Sử dụng tinh dầu thiên nhiên như oải hương, cam thảo để thư giãn tinh thần.
- Bổ sung tinh chất tự nhiên: Tinh chất Blueberry (chiết xuất việt quất) chứa Anthocyanin, Pterostilbene, giúp bảo vệ tế bào thần kinh, hỗ trợ giấc ngủ. Bên cạnh đó, Ginkgo Biloba (chiết xuất bạch quả) chứa flavonoid, terpenoid, giúp tăng tuần hoàn máu và cung cấp oxy cho não, góp phần cải thiện chất lượng giấc ngủ.
Nhìn chung, việc uống thuốc trị HP bị mất ngủ là vấn đề phổ biến, có thể xảy ra do tác dụng phụ của thuốc tác động lên hệ thần kinh trung ương gây khó ngủ. Tuy nhiên, bạn không nên tự ý ngừng thuốc, hãy tham khảo ý kiến bác sĩ để có giải pháp phù hợp như điều chỉnh liều lượng, thay đổi thuốc. Đồng thời, kết hợp với việc áp dụng lối sống lành mạnh, các biện pháp thư giãn sẽ giúp cải thiện chất lượng giấc ngủ hiệu quả.
