Mối quan hệ giữa thuốc lá và bệnh mạch vành

Hút thuốc lá là một trong các yếu tố nguy cơ gây bệnh động mạch vành. Nhiều nghiên cứu dịch tễ học đã chỉ ra mối liên hệ chặt chẽ giữa hút thuốc lá và xơ vữa động mạch, nhồi máu cơ tim và tử vong do bệnh động mạch vành. Vậy mối quan hệ giữa thuốc lá và bệnh mạch vành cụ thể ra sao? Cùng ECO Pharma tìm hiểu rõ hơn trong bài viết dưới đây.

Thuốc lá và bệnh mạch vành có mối quan hệ gì?

Hút thuốc có liên quan chặt chẽ đến mức độ nghiêm trọng của bệnh động mạch vành vì gây ra xơ vữa động mạch vành sớm, làm tăng tốc độ xơ vữa động mạch và gây rối loạn chức năng giãn mạch phụ thuộc nội mô mạch vành. (1)

• Gây tổn thương thành mạch máu: Các chất độc trong khói thuốc (như nicotine và carbon monoxide) làm tổn thương lớp nội mạc mạch vành, khiến mạch máu mất đi khả năng co giãn bình thường. Nghiên cứu cho thấy, hút thuốc có liên quan đến sự gia tăng chỉ số phân bố kích thước hồng cầu trong máu (RDW). Theo đó, chỉ số phân bố kích thước hồng cầu này càng cao phản ánh sự rối loạn quá trình tạo hồng cầu và gia tăng thoái hóa hồng cầu, dẫn đến tuần hoàn máu và cung cấp oxy bị giảm. Hậu quả cuối cùng chính là khởi phát bệnh mạch vành.
• Thúc đẩy xơ vữa động mạch: Thuốc lá làm tăng tích tụ cholesterol ‘xấu” (LDL-c) và giảm cholesterol “tốt” (HDL-c), từ đó đẩy nhanh quá trình xơ vữa động mạch – nguyên nhân chính gây hẹp lòng mạch vành. Các ước tính cho thấy hút thuốc làm tăng nguy cơ mắc bệnh mạch vành từ 2 – 4 lần so với người không hút thuốc. Ngay cả những người hút ít hơn 5 điếu thuốc mỗi ngày cũng có thể có các dấu hiệu sớm của bệnh tim mạch.
• Tăng nguy cơ hình thành cục máu đông: Hút thuốc làm tăng độ kết dính của tiểu cầu và rối loạn đông máu, dễ dẫn đến tắc nghẽn mạch máu, gây nhồi máu cơ tim.
• Tăng huyết áp và tăng nhịp tim đột ngột: Nicotin kích thích hệ thần kinh giao cảm, khiến tim phải làm việc nhiều hơn, lâu dài làm tăng nguy cơ mắc bệnh mạch vành.
• Ảnh hưởng đến người hút thụ động – hít phải khói thuốc: Không chỉ người hút trực tiếp, người hít phải khói thuốc cũng có nguy cơ mắc bệnh mạch vành cao hơn bình thường.

Vì sao hút thuốc lá làm tăng nguy cơ mắc bệnh mạch vành?

Cơ chế mà khi hút thuốc lá tác động đáng kể đến các biến cố mạch vành, gồm:

1. Thúc đẩy xơ vữa và hình thành cục máu đông

Thứ nhất và quan trọng nhất, hút thuốc là tác nhân trung gian gây ra tình trạng tăng đông máu, tạo điều kiện hình thành huyết khối (cục máu đông) – nguyên nhân dẫn đến nhồi máu cơ tim. Thuốc lá còn làm rối loạn mỡ máu, tăng cholesterol xấu và đẩy nhanh quá trình xơ vữa động mạch. Các mảng xơ vữa tích tụ trong động mạch vành gây hẹp lòng mạch cũng góp phần làm tăng huyết áp và nhồi máu cơ tim.

2. Khí Carbon monoxide làm giảm oxy nuôi tim

Cơ chế thứ hai là vai trò của carbon monoxide trên thành mạch máu. Carbon monoxide (CO) khi đi vào máu sẽ gắn chặt với hemoglobin, làm giảm khả năng vận chuyển oxy. Điều này khiến cơ tim rơi vào tình trạng “thiếu oxy”, buộc tim phải hoạt động nhiều hơn để bù đắp lượng máu và oxy thiếu hụt, lâu dài gây suy yếu chức năng tim và thiếu máu cơ tim. Nếu các động mạch dẫn máu đến tim bị tắc nghẽn, có thể dẫn đến nhồi máu cơ tim.

3. Nicotine phá hủy thành mạch

Thứ ba, tác động huyết động của nicotin làm tăng nhịp tim, huyết áp và công suất hoạt động của tim, do đó làm tăng nhu cầu oxy. Nicotine trong thuốc lá gây co mạch, làm tăng huyết áp và nhịp tim. Đồng thời, chất này còn làm tổn thương lớp nội mạc – lớp bảo vệ bên trong thành mạch, khiến mạch máu dễ bị viêm và mất tính đàn hồi.

Thuốc lá thụ động có ảnh hưởng đến mạch vành không?

Bên cạnh hút thuốc chủ động, người hít phải khói thuốc lá và bệnh mạch vành cũng chịu ảnh hưởng không kém – hút thuốc thụ động cũng có thể mang nguy cơ mắc bệnh động mạch vành.

Khi hít phải khói thuốc từ môi trường xung quanh, cơ thể vẫn hấp thụ khói độc chứa nicotine, carbon monoxide và nhiều chất độc hại khác, gây tổn thương lớp nội mạc mạch máu, thúc đẩy quá trình phát triển mảng xơ vữa động mạch và làm tăng nguy cơ hình thành cục máu đông. Đồng thời, carbon monoxide còn làm giảm lượng oxy cung cấp cho tim, khiến cơ tim phải hoạt động nhiều hơn và dễ bị thiếu máu.

Nhiều nghiên cứu cho thấy người thường xuyên tiếp xúc với khói thuốc thụ động có thể tăng tỷ lệ mắc bệnh tim mạch vành tăng từ 25-30%, bao gồm cả nhồi máu cơ tim. Vì vậy, việc hạn chế tiếp xúc với khói thuốc là giải pháp cần thiết để bảo vệ sức khỏe tim mạch lâu dài. (2)

Bỏ thuốc lá có giúp giảm nguy cơ mắc bệnh bệnh mạch vành?

Ở những người bỏ hút thuốc, nguy cơ mắc bệnh tim mạch giảm nhanh chóng và tiếp tục giảm theo thời gian. Số liệu đã được khảo sát như sau: (3)

• Từ 1 đến 2 năm sau khi bỏ thuốc lá, nguy cơ nhồi máu cơ tim giảm mạnh.
• Từ 3 đến 6 năm sau khi bỏ thuốc lá, nguy cơ mắc bệnh mạch vành giảm đi một nửa.
• Từ 5 đến 10 năm sau khi bỏ thuốc lá, nguy cơ đột quỵ giảm.
• 15 năm sau khi bỏ thuốc lá, nguy cơ mắc bệnh tim mạch vành giảm xuống gần bằng với người không hút thuốc.

Cần làm gì để bảo vệ mạch vành nếu từng hút thuốc lá?

Thuốc lá và bệnh mạch vành có mối liên hệ chặt chẽ với nhau. Vì vậy, nếu bạn từng hút thuốc, cần tăng cường bảo vệ bệnh mạch vành và sức khỏe tim mạch nói chung. Dưới đây là những việc quan trọng nên thực hiện:

• Ngừng hút thuốc và tránh khói thuốc: Trên thực tế, vì bỏ thuốc lá làm giảm nguy cơ mắc bệnh tim mạch vành rất nhanh, nên đây là điều quan trọng nhất bạn có thể làm.
• Kiểm soát huyết áp, mỡ máu và đường huyết: Các yếu tố như huyết áp thay đổi, rối loạn lipid máu, đái tháo đường… đều làm tăng nguy cơ tắc nghẽn mạch vành. Vì vậy, cần có lịch tái khám định kỳ và duy trì các chỉ số này trong ngưỡng an toàn.
• Xây dựng chế độ ăn uống lành mạnh cho tim mạch: Bổ sung rau xanh, trái cây tươi, cá giàu omega-3, ngũ cốc nguyên hạt; đồng thời hạn chế chất béo bão hòa, thức ăn nhiều dầu mỡ, thực phẩm chế biến sẵn và nhiều muối.
• Rèn luyện thể dục thể thao đều đặn: Người có tiền sử hút thuốc lá nên duy trì vận động thể thao 30 phút mỗi ngày như đi bộ nhanh, đạp xe, bơi lội… giúp cải thiện tuần hoàn, tăng cholesterol tốt và giảm nguy cơ tim mạch.
• Duy trì chỉ số BMI ổn định: 18,5 – 22,9 là chỉ số lý tưởng và an toàn cho sức khỏe người Việt. Thừa cân và stress kéo dài có thể làm tim phải hoạt động nhiều hơn. Ngủ đủ giấc, thư giãn và duy trì cân nặng ổn định sẽ hỗ trợ bảo vệ mạch vành.
• Khám tim mạch định kỳ: Nếu bạn có tiền sử hút thuốc lâu năm, nên kiểm tra sức khỏe tim mạch thường xuyên để phát hiện sớm nguy cơ thiếu máu cơ tim hoặc nhồi máu cơ tim.

Ngoài ra, bổ sung Policosanol (GDL-5), Apple Cider Vinegar, Gynostemma và Red Yeast Rice… là các chiết xuất quý từ tự nhiên, có tác dụng hỗ trợ điều hòa mỡ máu, góp phần giảm nguy cơ xơ vữa động mạch, nhồi máu cơ tim và cải thiện bệnh mạch vành. Ngoài ra, các tinh chất này còn hỗ trợ kiểm soát huyết áp, từ đó đồng hành trong việc bảo vệ sức khỏe tim mạch một cách bền vững.

Tóm lại, thuốc lá và bệnh mạch vành có mối liên hệ chặt chẽ thông qua nhiều cơ chế như gây tổn thương thành mạch, thúc đẩy xơ vữa động mạch và làm tăng nguy cơ hình thành cục máu đông dẫn đến nhồi máu cơ tim. Vì vậy, việc từ bỏ thuốc lá và duy trì lối sống lành mạnh chính là “chìa khóa” quyết định sức khỏe tim mạch và phòng ngừa bệnh mạch vành hiệu quả lâu dài.