Từ tuổi dậy thì cho đến khi trưởng thành, các hormone sinh dục ảnh hưởng mạnh mẽ đến đặc điểm sinh lý, cảm xúc và khả năng sinh sản. Cùng ECO Pharma tìm hiểu một số nội tiết tố sinh dục trong bài viết sau.
Hormone sinh dục là các hormone steroid được sản xuất bởi tuyến sinh dục, chẳng hạn như buồng trứng ở nữ giới và tinh hoàn ở nam giới. Chúng bao gồm androgen và estrogen, trong đó nữ giới có nồng độ estrogen cao hơn và nam giới có nồng độ androgen cao hơn. Các hormone polypeptide như hormone luteinizing (LH), hormone kích thích nang trứng (FSH) và hormone giải phóng gonadotropin (GHR) có liên quan đến hormone sinh dục, nhưng bản thân chúng không được xem là nội tiết tố sinh dục. (1)
Nồng độ hormone sinh dục đạt đỉnh điểm sau tuổi dậy thì ở cả hai giới và sau đó giảm dần theo tuổi tác. Sự suy giảm hormone sinh dục liên quan đến tuổi tác khác nhau giữa nam và nữ. Ở nam giới, nồng độ androgen giảm dần sau 40 hoặc 50 tuổi, với sự mất đi khoảng 1/3 nồng độ androgen ở tuổi 75. Ngược lại, phụ nữ trải qua sự suy giảm đột ngột estrogen trong thời kỳ mãn kinh, ở khoảng 51 tuổi.
Hormone sinh dục nữ bao gồm estrogen, progesterone và testosterone; hormone sinh dục nam bao gồm testosterone, DHT và estrogen. (2)
Androgen là hormone steroid chính quyết định giới tính ở nam giới. Testosterone là androgen chính của nam giới. Phái mạnh có quá ít androgen thường có ham muốn tình dục thấp và mắc chứng vú to ở nam giới (gynecomastia). Androgen đóng vai trò trong phát triển cơ bắp, mật độ xương, sự khởi phát và trưởng thành trong giai đoạn dậy thì, sản xuất hồng cầu, ham muốn tình dục và chức năng sinh dục.
Ở nam giới, androgen gây ra những tác động khác biệt. Những tác động này bao gồm làm trầm giọng nói thông qua việc kéo dài dây thanh quản, phát triển lông, bộ phận sinh dục và tinh trùng.
Estrogen là hormone sinh dục nữ quan trọng, có tác dụng phát triển và duy trì cơ quan sinh dục (ống dẫn trứng, tử cung, âm đạo, âm hộ, âm vật,…), cải thiện vẻ ngoài và chức năng của da bằng cách tăng cường mạch máu; giúp da mềm mại, mịn màng và săn chắc; tăng hoạt động tạo xương để cải thiện mật độ xương; giữ lại natri, clorua và nước ở thận; làm giảm lượng cholesterol trong cơ thể.
Một hormone khác là progesterone, hormone này đóng vai trò chủ yếu trong thai kỳ và có nhiều chức năng liên quan đến sự phát triển của thai nhi. Những chức năng này bao gồm làm thay đổi nội mạc tử cung để chuẩn bị cho quá trình làm tổ, làm dày biểu mô âm đạo và chất nhầy cổ tử cung để ngăn chặn tinh trùng xâm nhập. Progesterone cũng ức chế sự tiết sữa trong thai kỳ. Trong trường hợp không mang thai, nồng độ progesterone thường giảm, tạo điều kiện thuận lợi cho kinh nguyệt.
Hormone giới tính đóng vai trò thiết yếu ở cả nam và nữ liên quan đến sự phát triển và chức năng sinh dục, mỗi loại đều có những tác dụng riêng biệt. Theo đó, androgen được coi là hormone giới tính nam vì chúng tạo ra các tác dụng nam hóa, trong khi estrogen và progestogen được coi là hormone giới tính nữ. Tuy nhiên, tất cả các hormone giới tính đều có mặt ở cả hai giới, và chúng đều tham gia vào nhiều chức năng khác nhau trong cơ thể.
Đối với nữ giới, các nội tiết tố sinh dục chính được sản sinh ở:
Đối với nam giới, androgen là hormone sinh dục chính, cơ thể phái mạnh sản sinh ra nhiều loại androgen khác nhau, bao gồm:
Nội tiết tố sinh dục có nhiều vai trò đối với não bộ, cơ bắp, sinh lý,… cụ thể như sau:
Nghiên cứu đã chứng minh rằng hormone giới tính ảnh hưởng đến toàn bộ não bộ. Trầm cảm, suy giảm trí nhớ và rối loạn tâm trạng là hậu quả của việc giảm nồng độ estrogen. Sự suy giảm nhận thức trong thời kỳ mãn kinh đã được chứng minh là được cải thiện nhờ điều trị bằng estrogen.
Ngoài ra, hormone sinh dục cũng giúp định hướng sự phát triển của não bộ. Sự định hướng này bắt đầu ngay trong tử cung, từ các gen có trên nhiễm sắc thể X và Y. Ví dụ, nhiễm sắc thể Y chứa một gen gọi là SRY, kích hoạt sự sản sinh androgen trong tử cung trong ba tháng đầu thai kỳ. Điều này không chỉ định hướng sự phát triển của dương vật và tinh hoàn, mà còn thúc đẩy những thay đổi trong cấu trúc não bộ. (3)
Estrogen và testosterone rất quan trọng trong việc duy trì sức mạnh cơ bắp khi cơ thể già đi. Ví dụ, trong năm đầu tiên của thời kỳ mãn kinh, khoảng 80% lượng estrogen của phụ nữ bị mất đi, dẫn đến mất cơ đáng kể. Nồng độ estrogen giảm có thể dẫn đến loãng xương (giảm khối lượng và mật độ xương) và tăng nguy cơ mắc các bệnh tim mạch. Bên cạnh đó, testosterone giúp cải thiện tình trạng suy giảm khối lượng cơ ở bệnh nhân ung thư và các bệnh viêm nhiễm khác.
Nồng độ testosterone nội sinh thấp có thể ảnh hưởng đến các yếu tố nguy cơ mắc bệnh tim mạch và sự phát triển xơ vữa động mạch ở nam giới. Bên cạnh đó, nồng độ estrogen tự nhiên của nữ giới hỗ trợ sức khỏe tim mạch bằng cách cải thiện mức cholesterol, tăng lưu lượng máu và giảm các gốc tự do. Vì estrogen giúp bảo vệ tim mạch, nên việc những người có nồng độ estrogen thấp hơn có nguy cơ mắc bệnh tim cao hơn. (4)
Estrogen chịu trách nhiệm cho sự phát triển giới tính và sinh sản của nữ giới. Sự phát triển của ngực, lông mu và lông nách, cũng như sự bắt đầu của kinh nguyệt đều bị ảnh hưởng bởi estrogen. Progesterone góp phần tạo nên niêm mạc tử cung khỏe mạnh cho quá trình làm tổ và phát triển của trứng đã thụ tinh. Hormone này cũng rất cần thiết để duy trì thai kỳ và giảm chảy máu cũng như sảy thai.
Testosterone và DHT khởi phát quá trình dậy thì ở nam giới trẻ tuổi. Các hormone này chịu trách nhiệm cho sự phát triển của dương vật và tinh hoàn, tăng chiều cao và mọc râu.
Estrogen và testosterone là hai hormone chính ảnh hưởng đến sự hưng phấn và ham muốn tình dục. Ở nữ giới, chu kỳ kinh nguyệt gây ra sự dao động của hormone sinh dục, dẫn đến cảm giác hưng phấn cao hơn ngay trước khi rụng trứng, lúc nồng độ estrogen đạt mức cao nhất. Tuy nhiên, nồng độ progesterone cao có thể gây giảm ham muốn tình dục. Mặc dù testosterone có thể làm tăng ham muốn tình dục ở một số phụ nữ, nhưng estrogen là hormone sinh dục chính liên quan đến ham muốn ở nữ giới.
Ở nam giới, nồng độ testosterone có liên quan đến nhu cầu tình dục. Tuổi tác, béo phì và suy giảm chức năng sinh dục làm giảm testosterone, do đó làm giảm sự hưng phấn tình dục.
Tình trạng thiếu estrogen trong thời kỳ mãn kinh làm đẩy nhanh quá trình lão hóa, dẫn đến da mỏng hơn, số lượng và độ sâu của nếp nhăn tăng lên, da khô hơn và độ săn chắc, đàn hồi của da giảm. Bên cạnh đó, nồng độ testosterone trong huyết thanh giảm dần theo tuổi tác ở nam giới. Điều này góp phần dẫn đến nhiều biểu hiện liên quan đến lão hóa ở nam giới, bao gồm teo cơ và yếu cơ, loãng xương, suy giảm chức năng tình dục và tăng khối lượng mỡ. (5)
Tuổi tác, stress, mất ngủ,… là một số yếu tố có thể ảnh hưởng đến nồng độ nội tiết tố sinh dục của cơ thể.
Theo thời gian, cơ thể chúng ta tự nhiên sản sinh ra ít hormone sinh dục hơn. Ở nam giới, nồng độ testosterone thường giảm khoảng 1% mỗi năm sau tuổi 30. Ở phụ nữ, sự thay đổi đáng kể nhất xảy ra trong thời kỳ mãn kinh, khoảng 51 tuổi, khi nồng độ estrogen và progesterone giảm mạnh.
Căng thẳng gia tăng có thể gây giảm sản xuất hormone ở buồng trứng. Điều này có thể dẫn đến sự mất cân bằng giữa estrogen và progesterone, gây ra các vấn đề sức khỏe như hội chứng tiền kinh nguyệt, ngực căng tức, lạc nội mạc tử cung, khó khăn trong việc sinh sản.
Căng thẳng cũng có tác động trực tiếp đến nồng độ testosterone. Khi mức độ stress cao kéo dài, lượng DHEA (tiền chất của testosterone) giảm cũng có thể dẫn đến giảm sản xuất testosterone. Nồng độ testosterone thấp có liên quan đến giảm ham muốn tình dục, vô sinh và một số vấn đề sức khỏe khác ở nam giới.
Ngủ không đủ giấc có thể làm gián đoạn quá trình sản xuất hormone, dẫn đến nhiều vấn đề sức khỏe. Ví dụ, nghiên cứu chỉ ra rằng thiếu ngủ làm giảm nồng độ estrogen và progesterone, gây ảnh hưởng đến chu kỳ kinh nguyệt và khả năng sinh sản.
Bên cạnh đó, giấc ngủ rất cần thiết cho việc sản xuất testosterone, một hormone quan trọng đối với sức khỏe tình dục. Thiếu ngủ kéo dài có thể dẫn đến giảm nồng độ testosterone, ảnh hưởng đến ham muốn và khả năng tình dục. Thiếu ngủ còn làm gia tăng cortisol, được gọi là hormone gây căng thẳng. Nồng độ cortisol cao có thể cản trở quá trình sản xuất testosterone, từ đó làm trầm trọng thêm các vấn đề về tình dục.
Một số loại thực phẩm có thể ảnh hưởng đến nồng độ hormone trong cơ thể, từ đó tác động đến ham muốn tình dục. Ví dụ, chế độ ăn nhiều thực phẩm chế biến sẵn, chất béo không lành mạnh và đường có thể làm rối loạn cân bằng hormone và giảm ham muốn tình dục. Ngược lại, chế độ ăn giàu trái cây, rau củ, protein nạc và chất béo lành mạnh có thể hỗ trợ cân bằng hormone sinh dục và cải thiện sức khỏe sinh lý.
Béo phì ảnh hưởng tiêu cực đến việc duy trì sự cân bằng hormone của cơ thể. Lượng tế bào mỡ dư thừa ở nam giới gây ra sự mất cân bằng nội tiết tố bằng cách làm tăng lượng estrogen và giảm sản xuất testosterone.
Testosterone cũng được các tế bào mỡ chuyển hóa thành hormone sinh dục nữ estradiol, làm giảm tác dụng của nó. Tình trạng này có thể gặp ở nam giới mọi lứa tuổi, kể cả thanh thiếu niên. Sự sản xuất testosterone không đủ được phát hiện ở 75% nam giới béo phì nghiêm trọng (BMI >40 kg/m2). Ở phụ nữ, béo phì có thể dẫn đến tăng androgen (testosterone dư thừa) do giảm SHBG (globulin liên kết hormone sinh dục), dẫn đến lượng testosterone tự do tăng lên cùng với lượng estrogen dư thừa được sản sinh.
Tập thể dục thường xuyên giúp điều chỉnh các hormone quan trọng đối với chức năng sinh dục. Hoạt động thể chất có thể làm tăng nồng độ endorphin, testosterone và estrogen, tất cả đều ảnh hưởng tích cực đến sức khỏe sinh lý. Một trong những hậu quả chính của lối sống ít vận động là tăng cân, ảnh hưởng đến tất cả các khía cạnh sức khỏe, bao gồm cả chức năng hormone. Điều quan trọng là phải tránh lối sống ít vận động bằng cách tập thể dục ít nhất 150 phút mỗi tuần.
Việc tiêu thụ rượu gây ảnh hưởng đáng kể đến nồng độ estrogen, progesterone và testosterone, ba hormone rất quan trọng đối với nhu cầu sinh lý và sức khỏe tổng thể. Trong đó, rượu làm rối loạn khả năng não bộ gửi tín hiệu đến tinh hoàn để sản sinh testosterone. Nghiên cứu cho thấy ngay cả việc uống rượu vừa phải cũng có thể làm giảm nồng độ testosterone.
Các bệnh lý ảnh hưởng đến hormone sinh dục chủ yếu bao gồm suy tuyến yên, suy sinh dục (nguyên phát/thứ phát), hội chứng buồng trứng đa nang (PCOS), bệnh tuyến giáp, u tuyến yên và hội chứng Cushing. Chúng gây rối loạn sản xuất estrogen, progesterone, testosterone, dẫn đến giảm ham muốn, rối loạn kinh nguyệt và nhiều vấn đề sức khỏe sinh lý khác.
Một số loại thuốc dưới đây có thể ảnh hưởng đến nồng độ hormone sinh dục, dẫn đến các vấn đề về tình dục.
Hiện nay, khoa học vẫn chưa hoàn toàn rõ ràng về tác động của thuốc tránh thai đến chức năng tình dục nhưng một số nghiên cứu cho thấy chúng làm giảm nồng độ hormone sinh dục, dẫn đến các vấn đề về tình dục.
Các chất gây rối loạn nội tiết được tìm thấy trong nhiều sản phẩm hàng ngày, bao gồm một số mỹ phẩm, bao bì thực phẩm, đồ chơi, thuốc trừ sâu,… Bạn có thể tiếp xúc với các hóa chất này thông qua không khí, thức ăn, nước,… Trên thế giới có gần 85.000 hóa chất nhân tạo và hơn 1.000 trong số đó có thể là chất gây rối loạn nội tiết. Một số hóa chất phổ biến bao gồm atrazine (trong thuốc diệt cỏ), bisphenol A (dùng trong sản xuất nhựa), phthalates (có trong sơn móng tay, keo xịt tóc, nước cạo râu).
Cả nam và nữ giới đều có sự thay đổi nồng độ hormone theo độ tuổi, cụ thể như sau.
Khi bắt đầu dậy thì, kisspeptin được sản sinh từ vùng dưới đồi. Hormone này kích thích sự giải phóng LH và FSH từ tuyến yên. LH và FSH di chuyển đến các cơ quan đích (tinh hoàn và buồng trứng) để kích thích giải phóng testosterone và estrogen/progesterone tương ứng. Các hormone này giúp trẻ em có những sự thay đổi thể chất cần thiết. Trung bình, tuổi dậy thì thường bắt đầu từ 8 – 13 tuổi ở nữ và từ 9 – 14 tuổi ở nam.
Tuổi 20 là giai đoạn testosterone đạt đỉnh, thúc đẩy ham muốn tình dục mạnh mẽ. Đến tuổi 30 và đầu 40, ham muốn ở nam giới vẫn duy trì ở mức cao, mặc dù nồng độ testosterone bắt đầu giảm dần, thường là khoảng 1% mỗi năm sau tuổi 30.
Đối với nữ giới trong độ tuổi 20, đây là thời kỳ khả năng sinh sản cao nhất nhưng ham muốn tình dục lại chưa chắc đã ở đỉnh điểm. Một số nghiên cứu cho thấy ham muốn ở phụ nữ có thể tăng dần vào cuối độ tuổi 20. Giai đoạn tuổi 30 và đầu 40 được xem là thời kỳ ham muốn tình dục của phụ nữ lên đến đỉnh điểm. Nồng độ Estradiol trong độ tuổi sinh sản của nữ (14 đến 39) là 10 đến 300 pg/mL.
Nam giới tuổi 50 vẫn có thể duy trì đời sống tình dục viên mãn. Rối loạn cương dương trở nên phổ biến hơn nhưng nguyên nhân không phải do tuổi tác đơn thuần, mà thường liên quan đến các bệnh lý thường gặp ở tuổi già như tiểu đường, béo phì, bệnh tim mạch và các loại thuốc điều trị. Nồng độ testosterone trong giai đoạn này thường nằm trong khoảng từ 200 đến 900 ng/dL.
Nữ giới tuổi trung niên bị giảm nồng độ estrogen, dẫn đến khô âm đạo và giảm ham muốn. Các triệu chứng khác thường gặp như bốc hỏa, khó ngủ và tăng cân. Tất cả đều có thể ảnh hưởng tiêu cực đến đời sống tình dục. Nồng độ estradiol giai đoạn tiền mãn kinh (40 đến 49 tuổi) thay đổi tùy thuộc từng người, vì vậy không có phạm vi được chấp nhận rộng rãi.
Từ độ tuổi 60 trở lên, nồng độ testosterone tiếp tục giảm với tốc độ chậm, thường ở mức từ 200–800 ng/dL. Sự suy giảm này có thể ảnh hưởng đến mật độ xương, sức mạnh cơ bắp và khả năng nhận thức của phái mạnh. Đối với phụ nữ trong thời kỳ mãn kinh, nồng độ estradiol có thể dưới 10 pg/mL. Điều này gây ra những ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe tình dục và sức khỏe tổng thể.
Nữ giới có thể bổ sung tinh chất Lepidium Meyenii đã được nghiên cứu khoa học có khả năng tác động tích cực lên hệ trục Não bộ – Tuyến yên – Buồng trứng, giúp cân chỉnh bộ 3 nội tiết tố Estrogen – Progesterone – Testosterone theo đúng và đủ nhu cầu của cơ thể. Thảo dược P. Leucotomos có khả năng tác động đến cấu trúc nền của da, giúp da căng sáng mềm mịn, bảo vệ da trước tác hại của tia UV để phái đẹp luôn tự tin rạng ngời.
Bên cạnh đó, nam giới nên bổ sung bộ 3 tinh chất thiên nhiên Eurycoma Longifolia, chiết xuất Hàu đại dương và thông biển Pháp có tác dụng kích thích cơ thể sản sinh testosterone nội sinh và Nitric Oxide (NO) một cách tự nhiên và bền vững. Từ đó, hỗ trợ tăng cường sức khỏe sinh lý, cải thiện hội chứng mãn dục nam và nâng cao phong độ cho nam giới một cách an toàn, hiệu quả.
Tóm lại, hormone sinh dục là yếu tố ảnh hưởng sâu rộng đến tâm trạng, ngoại hình và sức khỏe tổng thể. Vì vậy, lắng nghe cơ thể, duy trì lối sống lành mạnh và khám sức khỏe định kỳ sẽ giúp bạn kiểm soát tốt hơn sự thay đổi hormone theo từng giai đoạn. Từ đó, cải thiện sức khỏe và nâng cao chất lượng sống tốt hơn.
