Mất ngủ mãn tính kéo dài trên 3 tháng, nếu không kiểm soát tốt bệnh có thể kéo theo nhiều vấn đề nguy hiểm như trầm cảm, tim mạch, cao huyết áp, suy nhược cơ thể, tăng nguy cơ đột quỵ. Cùng ECO Pharma tìm hiểu về chứng bệnh này để biết cách cải thiện hiệu quả, an toàn.
Mất ngủ mãn tính là tình trạng khó ngủ hoặc khó duy trì giấc ngủ nhiều hơn ba đêm một tuần trong ba tháng trở lên. Tình trạng này còn được gọi là rối loạn mất ngủ mãn tính. (1)
Có hai loại mất ngủ mãn tính chính là nguyên phát và thứ phát:
Mất ngủ mãn tính thứ phát xuất phát từ những tác động môi trường xung quanh, thường liên quan đến các vấn đề sức khỏe khác như căng thẳng, chấn thương hoặc phản ứng từ các loại thuốc đang điều trị. Sự thay đổi trong môi trường sống cũng có thể là nguyên nhân gây ra tình trạng này. Điều quan trọng là phải nhận ra và xử lý kịp thời những yếu tố gây ra mất ngủ thứ phát để bảo vệ sức khỏe.
Mất ngủ mãn tính nguyên phát không phải do các tình trạng bệnh lý hoặc sử dụng thuốc gây ra. Chứng mất ngủ nguyên phát có thể liên quan đến sự thay đổi nồng độ của một số chất hóa học trong não. Hiện tại các nhà khoa học vẫn chưa xác định được cụ thể nguyên nhân chính xác là gì và nó vẫn đang được nghiên cứu.
Có nhiều nguyên nhân gây ra chứng mất ngủ mãn tính nhưng nó thường liên quan đến các vấn đề bệnh lý, sử dụng một số loại thuốc, chất kích thích hoặc lối sống thiếu khoa học. (2)
Chứng mất ngủ mãn tính có thể xuất phát từ các bệnh mãn tính như hen suyễn, bệnh phổi tắc nghẽn mãn tính (COPD), chứng ngưng thở khi ngủ, suy tim sung huyết, tiểu đường, trào ngược axit, cường giáp, đau xơ cơ, hội chứng chân bồn chồn, tiểu không tự chủ, Alzheimer và Parkinson…
Ngoài ra, một số vấn đề sức khỏe khác như mãn kinh, căng thẳng cả về thể chất và tinh thần, lo âu, trầm cảm, rối loạn lưỡng cực cũng có thể là những yếu tố góp phần gây nên tình trạng mất ngủ mãn tính.
Các loại thuốc hoặc chất kích thích có thể là nguyên nhân gây rối loạn giấc ngủ dẫn đến tình trạng mất ngủ mãn tính. Điển hình là những loại thuốc sau:
Các tác nhân này ảnh hưởng đến hệ thần kinh trung ương, gây cản trở quy trình điều chỉnh giấc ngủ tự nhiên của cơ thể. Vì vậy, bạn nên sử dụng thuốc đúng liều lượng và tránh lạm dụng chất kích thích để bảo vệ chất lượng giấc ngủ.
Xem thêm: Những loại thuốc gây mất ngủ khó ngủ
Một số thói quen hàng ngày nếu không được kiểm soát có thể biến thành nguyên nhân chính gây ra chứng mất ngủ mãn tính. Điển hình là làm việc không theo một lịch trình cố định, thay đổi múi giờ thường xuyên khiến cơ thể không thích nghi kịp, thiếu vận động hoặc thói quen ngủ trưa dài và không đều đặn. Hơn nữa, việc không xây dựng được lịch trình ngủ nghỉ hợp lý và môi trường ngủ không tốt cũng góp phần lớn vào vấn đề này.
Các triệu chứng thường gặp của bệnh mất ngủ mãn tính:
Nếu không được khắc phục, mất ngủ mãn tính có thể trở thành mối đe dọa lớn đối với sức khỏe thể chất và tinh thần:
Để chẩn đoán bệnh mất ngủ mãn tính, việc đầu tiên cần làm là xác định nguyên nhân gây ra tình trạng này. Trong quá trình khám lâm sàng, bác sĩ chuyên khoa có thể chỉ định các kỹ thuật chẩn đoán sau:
Khi đã có kết quả xét nghiệm, bác sĩ sẽ chỉ định phương pháp điều trị thích hợp. Nếu nguyên nhân là do các bệnh lý, người bệnh cần điều trị các bệnh này để cải thiện giấc ngủ. Trong trường hợp mất ngủ do căng thẳng, phương pháp điều trị hiệu quả là điều chỉnh tâm lý. Nếu mất ngủ do tác dụng phụ của thuốc, bác sĩ có thể điều chỉnh liều lượng hoặc loại thuốc để giúp bệnh nhân dễ ngủ và ngủ sâu hơn.
Xem thêm: Mất ngủ mãn tính có chữa được không?
Mất ngủ mãn tính có thể được điều trị bằng cách phương pháp sau:
Liệu pháp hành vi nhận thức cho chứng mất ngủ (CBTi) hiện được coi là tiêu chuẩn vàng trong điều trị mất ngủ mãn tính. Đây là một phương pháp trị liệu tâm lý, giúp bạn huấn luyện lại bộ não và cơ thể về cách ngủ hiệu quả hơn.
CBTi bao gồm việc áp dụng các kỹ thuật thở, thực hành thư giãn cơ và các phương pháp trị liệu bổ sung nhằm giúp bạn dễ dàng đi vào giấc ngủ. Liệu pháp này cũng bao gồm việc thay đổi thói quen ngủ và cải thiện môi trường phòng ngủ theo hướng hỗ trợ thúc đẩy giấc ngủ ngon.
Tham gia CBTi với một chuyên gia được đào tạo là phương án tốt nhất, nhưng các chương trình trực tuyến cũng có thể mang lại hiệu quả. Nó đặc biệt phù hợp cho những người có tính kỷ luật cao hoặc sống ở nơi không có chuyên gia CBTi.
Thời gian cần thiết để khắc phục chứng mất ngủ mãn tính phụ thuộc vào từng cá nhân. Đối với một số người, liệu pháp này có thể cải thiện sau vài tuần, trong khi người khác có thể mất vài tháng. Quan trọng là bạn cần nhớ và áp dụng các kỹ năng hành vi học được từ CBTi để duy trì giấc ngủ tốt và đối phó với các triệu chứng giấc ngủ có thể tái phát.
Các loại thuốc ngủ có thể phát huy hiệu quả trong việc kiểm soát chứng mất ngủ nhưng người bệnh cần phải uống đúng liều lượng và chỉ nên sử dụng trong thời gian ngắn. Loại thuốc này có thể gây ra các tác dụng phụ nghiêm trọng và có nguy cơ hình thành thói quen phụ thuộc nếu sử dụng lâu dài.
Tuy nhiên, thuốc có thể giúp ngăn ngừa các triệu chứng mất ngủ hoặc hỗ trợ hình thành thói quen ngủ lành mạnh hơn cho người bị mất ngủ mãn tính. Mục tiêu là sử dụng thuốc trong vài đêm để đạt được giấc ngủ lành mạnh, sau đó ngừng sử dụng khi đã hình thành được thói quen ngủ tốt.
Nhiều người cũng tìm đến thuốc hỗ trợ giấc ngủ không kê đơn như melatonin. Melatonin là thuốc kích thích hormone melatonin tự nhiên của cơ thể, giúp kích hoạt các phản ứng để não và cơ thể chìm vào giấc ngủ. Nghiên cứu khoa học hiện đại còn chỉ ra sự gia tăng gốc tự do là nguyên nhân chính gây mất ngủ và liệu pháp chống gốc tự do từ tinh chất blueberry và ginkgo biloba giúp ngủ ngon và an toàn hơn so với các loại thuốc hỗ trợ giấc ngủ theo toa khác.
Trong trường hợp mất ngủ mãn tính xuất phát từ các bệnh lý tiềm ẩn như trào ngược axit, khi bệnh được khắc phục, chứng mất ngủ sẽ cải thiện.
Các vấn đề sức khỏe mãn tính gây mất ngủ cần được kiểm soát thông qua những thay đổi trong cách điều trị. Điều này có thể bao gồm việc điều chỉnh loại thuốc hoặc kế hoạch điều trị hiện tại, đặc biệt nếu thuốc bạn đang sử dụng là nguyên nhân gây ra chứng mất ngủ. Hãy trao đổi với bác sĩ về các phương án điều trị khác nhau sẽ giúp tìm ra giải pháp hiệu quả nhất để cải thiện giấc ngủ, đồng thời kiểm soát tốt các vấn đề sức khỏe liên quan.
Để phòng ngừa hoặc điều trị mất ngủ mãn tính, có một số biện pháp bạn có thể áp dụng ngay tại nhà. Việc thực hành vệ sinh giấc ngủ tốt thông qua thay đổi mô hình hành vi sẽ giúp cải thiện khả năng đi vào giấc ngủ và duy trì giấc ngủ ổn định. (3)
Bạn có thể làm theo các lời khuyên sau:
Những biện pháp này không chỉ giúp cải thiện chất lượng giấc ngủ mà còn giúp bạn duy trì một lối sống lành mạnh hơn, từ đó hạn chế tối đa nguy cơ mắc chứng mất ngủ mãn tính.
Qua những thông tin trên, hy vọng bạn đã hiểu sâu hơn về chứng mất ngủ mãn tính để chủ động phòng ngừa hoặc điều trị. Mọi phương pháp điều trị hoặc hỗ trợ đều cần thực hiện dưới sự chỉ định của bác sĩ chuyên khoa để đạt được hiệu quả tốt nhất.
Moawad, H., MD. (2024, November 9). What is primary insomnia? Verywell Health. Retrieved from https://www.verywellhealth.com
