Nhiệt miệng và sùi mào gà đều gây tổn thương khoang miệng với các biểu hiện tương đồng nên dễ bị nhầm lẫn với nhau. Tuy vậy, nguyên nhân, mức độ nguy hiểm và hướng điều trị của chúng hoàn toàn khác biệt. Hãy cùng ECO Pharma tìm hiểu chi tiết về hai tình trạng bệnh lý này ngay sau đây.
Nhiệt miệng và sùi mào gà đều là những tổn thương trong khoang miệng gây khó chịu và ảnh hưởng đến việc ăn uống. Chúng là hai bệnh riêng biệt, có nguyên nhân và biểu hiện khác nhau. Việc nắm rõ các đặc điểm này là bước đầu tiên và quan trọng nhất để nhận diện đúng bệnh.
Nhiệt miệng là tình trạng loét niêm mạc miệng tái phát nhiều lần, đặc trưng bởi các vết loét nhỏ, hình tròn hoặc bầu dục, thường xuất hiện ở những vùng niêm mạc không sừng hóa như mặt trong má, môi, lưng lưỡi hoặc sàn miệng. Trước khi vết loét hình thành, người bệnh có thể cảm thấy đau hoặc bỏng rát nhẹ tại vị trí tổn thương. Vết loét khi xuất hiện có trung tâm trắng hoặc vàng nhạt, được bao bọc bởi một quầng đỏ viêm xung quanh.
Tần suất tái phát khoảng 3 – 6 lần mỗi năm, mỗi đợt kéo dài 7 – 14 ngày và ở dạng nhỏ, thường tự lành mà không để lại sẹo. Nguyên nhân chính xác chưa được xác định nhưng có thể liên quan đến yếu tố miễn dịch, di truyền, căng thẳng tâm lý, thiếu hụt vi chất dinh dưỡng, chấn thương tại chỗ hoặc một số bệnh lý hệ thống. Y học cổ truyền thì cho là do nóng trong người, xuất phát từ thời tiết oi bức, uống rượu hoặc ăn các loại thực phẩm có tính nóng. (1)
Sùi mào gà là bệnh do virus Human Papillomavirus (HPV) gây ra, chủ yếu bởi các chủng nguy cơ thấp như HPV-6 và HPV-11. Bệnh thường xuất hiện ở bộ phận sinh dục ngoài nhưng có thể xâm nhập vào niêm mạc miệng thông qua quan hệ tình dục đường miệng hoặc từ tay sang miệng.
Tại khoang miệng, sùi mào gà biểu hiện dưới dạng một hoặc nhiều tổn thương, có thể có cuống hoặc không, bề mặt mềm, hình súp lơ hoặc mào gà, kích thước dao động từ vài mm đến vài cm. Màu sắc thường từ hồng nhạt đến màu da, và đa phần không gây đau hoặc chỉ gây khó chịu nhẹ. Thời gian ủ bệnh thường từ 1 – 3 tháng sau khi nhiễm. Tổn thương tiến triển từ những nốt nhỏ đến mảng sùi rõ rệt, có khả năng tái phát nhiều lần và khó điều trị triệt để. (2)
Mặc dù cùng xuất hiện ở vùng miệng và lưỡi, nhiệt miệng và sùi mào gà có sự khác biệt rõ rệt về nguyên nhân, đặc điểm tổn thương, cảm giác đau, khả năng lây lan và phương pháp điều trị.
Dưới đây là bảng so sánh sự khác nhau giữa nhiệt miệng và sùi mào gà ở lưỡi và miệng:
| Yếu tố | Nhiệt miệng | Sùi mào gà |
| Nguyên nhân | Tổn thương miễn dịch tại chỗ, stress, thiếu hụt dinh dưỡng (vitamin B12, sắt), chấn thương niêm mạc, yếu tố di truyền | Nhiễm HPV type 6, 11 (nguy cơ thấp), lây qua quan hệ tình dục bằng miệng hoặc tiếp xúc niêm mạc – niêm mạc |
| Hình dạng | Vết loét tròn hoặc bầu dục, viền đỏ, đáy trắng hoặc vàng nhạt | Nốt sùi hoặc mảng sùi dạng nhú, có thể cuống hoặc không cuống; bề mặt gồ ghề, mềm, hình mào gà hoặc súp lơ; kích thước đa dạng |
| Màu sắc | Hồng nhạt đến da thịt; đôi khi xám trắng nếu phủ keratin nhẹ | Hồng nhạt đến da thịt; đôi khi xám trắng nếu phủ keratin nhẹ |
| Cảm giác đau | Đau rát, đặc biệt khi ăn uống, nói chuyện | Thường không đau, đôi khi vướng víu, khó chịu nhẹ |
| Khả năng lây lan | Không lây từ người sang người. | Lây qua tiếp xúc trực tiếp, quan hệ tình dục bằng miệng |
| Quá trình phát triển | Thể nhẹ lành 7 – 14 ngày (không sẹo); thể lớn có thể 2 – 6 tuần (đôi khi để sẹo); hoặc tái phát. | Không tự khỏi, có thể lan rộng, tái phát nhiều lần |
| Điều trị | Thường không cần điều trị đặc hiệu. Có thể dùng gel bôi tại chỗ, nước súc miệng để giảm đau và thúc đẩy quá trình lành thương. | Bắt buộc phải điều trị y tế. Các phương pháp bao gồm chấm thuốc, áp lạnh, đốt điện, laser hoặc phẫu thuật cắt bỏ. |
Chẩn đoán chính xác nhiệt miệng và sùi mào gà ở lưỡi là yếu tố then chốt để điều trị hiệu quả, bởi hai bệnh này hoàn toàn khác nhau về nguyên nhân và hướng xử trí. Nếu chỉ dựa vào quan sát hoặc tự đánh giá, người bệnh rất dễ nhầm lẫn, nhất là khi tổn thương mới xuất hiện ở giai đoạn sớm.
Khai thác bệnh sử và thói quen sinh hoạt
Bác sĩ sẽ hỏi chi tiết về thời điểm xuất hiện tổn thương, tần suất tái phát, mức độ đau, tiền sử chấn thương niêm mạc, chế độ ăn uống cùng với các yếu tố nguy cơ đặc biệt như quan hệ tình dục bằng miệng. Vì đây là yếu tố liên quan trực tiếp đến nguy cơ mắc sùi mào gà ở lưỡi.
Khám lâm sàng tổn thương
Bác sĩ sẽ tiến hành khám kỹ toàn bộ miệng và lưỡi để ghi nhận các đặc điểm tổn thương và dấu hiệu đi kèm, cụ thể:
Xét nghiệm hỗ trợ
Khi lâm sàng không đủ để kết luận hoặc xuất hiện dấu hiệu nghi ngờ, bác sĩ sẽ chỉ định người bệnh thực hiện các xét nghiệm sau:
Đánh giá toàn thân
Khi nghi ngờ sùi mào gà, bác sĩ có thể chỉ định khám thêm vùng hầu họng, thanh quản và bộ phận sinh dục nhằm phát hiện các tổn thương kèm theo.
Nhiệt miệng và sùi mào gà đều ảnh hưởng đến niêm mạc miệng nhưng nguyên nhân và mức độ nguy hiểm hoàn toàn khác nhau. Việc nhận biết sớm dấu hiệu, đi khám kịp thời và tuân thủ điều trị giúp hạn chế biến chứng, bảo vệ sức khỏe răng miệng và toàn thân. Nếu nghi ngờ bản thân mắc nhiệt miệng kéo dài bất thường hoặc có triệu chứng nghi liên quan đến sùi mào gà, bạn nên đến cơ sở y tế uy tín để được chẩn đoán và điều trị đúng cách.
