Rối loạn cương dương do đái tháo đường ngoài làm giảm chất lượng đời sống tình dục còn ảnh hưởng đến tâm lý của người bệnh. Việc điều trị thường tập trung vào kiểm soát đường huyết, điều chỉnh lối sống và can thiệp y tế khi cần. Cùng ECO Pharma tìm hiểu chi tiết nguyên nhân và giải pháp cải thiện tình trạng này qua bài viết dưới đây.
Rối loạn cương dương là biến chứng thường gặp ở nam giới mắc tiểu đường. Các nghiên cứu dịch tễ học cho thấy, 35 – 75% bệnh nhân tiểu đường gặp khó khăn trong việc đạt hoặc duy trì sự cương cứng, nguy cơ này cao gấp 2 – 3 lần so với người khỏe mạnh và xuất hiện sớm hơn 10 – 15 năm.(1)
Nguy cơ rối loạn cương dương đặc biệt cao ở những người kiểm soát đường huyết kém hoặc HbA1c tăng cao. Bởi vì, đường huyết cao kéo dài gây tổn thương nội mạc mạch máu và dây thần kinh, làm giảm lưu lượng máu đến dương vật và suy giảm dẫn truyền tín hiệu cần thiết để cương.
Tiểu đường gây rối loạn cương dương thường qua nhiều cơ chế phối hợp, tổn thương mạch máu và thần kinh, rối loạn nội tiết – chuyển hóa, yếu tố tâm lý, và cả tác dụng phụ của một số thuốc điều trị bệnh đi kèm. Dưới đây là thông tin chi tiết các nguyên nhân cụ thể:
Ở người tiểu đường, đường huyết cao lâu dài gây stress oxy hóa, làm hỏng lớp lót bên trong mạch máu và giảm sản xuất nitric oxide, chất giúp mạch máu giãn ra. Khi nội mạc bị viêm và dày lên, lòng mạch hẹp lại, lượng máu đến thể hang giảm, khiến dương vật khó cương hoặc không giữ được cương. Đây là nguyên nhân mạch máu chính gây rối loạn cương dương ở người tiểu đường.
Theo “giả thuyết kích thước động mạch”, rối loạn cương dương có thể xuất hiện vài năm trước bệnh mạch vành, vì động mạch dương vật nhỏ hơn và dễ biểu hiện thiếu máu sớm hơn. Nguy cơ rối loạn cương dương cao hơn ở người bệnh tiểu đường lâu năm và kiểm soát đường huyết kém. Tăng huyết áp cũng làm tổn thương mạch máu dương vật, khiến nguy cơ rối loạn cương dương nghiêm trọng hơn khi hai bệnh cùng tồn tại.
Đường huyết cao kéo dài có thể làm hỏng các dây thần kinh, đặc biệt là thần kinh tự chủ và thần kinh ngoại biên. Vì thần kinh có vai trò quan trọng trong quá trình cương, giải phóng nitric oxide để giãn mạch và đưa máu vào thể hang nên khi bị tổn thương, tín hiệu khởi phát cương sẽ bị suy yếu, dẫn đến khó cương hoặc không duy trì được cương.
Một nghiên cứu trên 1.213 nam giới ≥ 40 tuổi cho thấy bệnh thần kinh ngoại biên làm tăng nguy cơ rối loạn cương dương gấp 1,7 lần so với người không mắc.(2)
Rối loạn lipid máu với LDL-c và triglyceride cao, HDL-c thấp làm tăng nguy cơ rối loạn cương dương bằng cách thúc đẩy xơ vữa động mạch, gây hẹp mạch máu dương vật, giảm lượng máu đến thể hang. Đây là cơ chế quan trọng giải thích vì sao rối loạn cương thường gặp ở người có hội chứng chuyển hóa hoặc bệnh tim mạch.
Một phân tích cắt ngang từ dữ liệu NHANES 2001 – 2004 trên 1.806 nam giới cho thấy những người có chỉ số mỡ máu xấu nhất (AIP cao) có nguy cơ mắc rối loạn cương tăng 49% so với nhóm tốt nhất. Ngay cả khi điều chỉnh các yếu tố nguy cơ như tuổi, BMI, tiểu đường, tăng huyết áp và hút thuốc, nguy cơ vẫn tăng khoảng 65% (OR 1,65; 95% CI 1,03 – 2,64).
Nam giới mắc tiểu đường type 2 kèm thừa cân hoặc béo phì, đặc biệt có mỡ bụng, thường bị viêm mạn tính, stress oxy hóa và tăng đề kháng insulin. Những thay đổi này khiến người bệnh khó kiểm soát đường huyết, tổn thương mạch máu và giảm testosterone, gây rối loạn cương dương.
Một thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên kéo dài 2 năm do Esposito thực hiện ở nam giới thừa cân, béo phì cho thấy giảm cân kết hợp tập luyện giúp cải thiện đáng kể điểm IIEF (thang điểm đánh giá chức năng cương) và phục hồi khả năng cương nhiều hơn so với nhóm chỉ được chăm sóc tiêu chuẩn.(3)
Bệnh tiểu đường có thể làm giảm nồng độ testosterone, tình trạng này thường gặp ở nam giới trên 45 tuổi mắc tiểu đường type 2. Testosterone là hormone quan trọng cho sức khỏe sinh lý, ảnh hưởng trực tiếp đến ham muốn, cảm giác hưng phấn và khả năng cương cứng.
Ở bệnh nhân tiểu đường, đặc biệt khi kèm béo phì và kháng insulin, mô mỡ sẽ tăng hoạt động men aromatase, chuyển testosterone thành estrogen. Điều này làm giảm tín hiệu từ não (GnRH, LH) khiến tinh hoàn giảm sản xuất testosterone. Kết quả là nồng độ testosterone hạ thấp, làm giảm ham muốn tình dục, khó đạt hoặc khó duy trì cương, dễ mệt mỏi, mất cơ và tăng tích mỡ bụng.
Người mắc tiểu đường có nguy cơ cao gặp vấn đề sức khỏe tâm thần như trầm cảm, lo âu do áp lực kiểm soát bệnh mạn tính, lo lắng biến chứng và giảm chất lượng sống.
Những rối loạn tâm thần này có thể góp phần gây rối loạn cương dương. Mối liên hệ giữa hai tình trạng này mang tính hai chiều: trầm cảm làm tăng nguy cơ rối loạn cương do thay đổi dẫn truyền thần kinh, tăng cortisol và viêm mạn tính, dẫn đến giảm ham muốn và chất lượng cương. Ngược lại, rối loạn cương dương kéo dài gây mặc cảm, tự ti, giảm sự gắn kết với bạn tình, làm trầm cảm và lo âu trở nên nghiêm trọng hơn.
Một phân tích tổng hợp 49 nghiên cứu trên 200.000 nam giới cho thấy người trầm cảm có nguy cơ rối loạn cương dương cao hơn khoảng 39% so với người bình thường.(4)
Nam giới mắc tiểu đường phải sử dụng nhiều loại thuốc để phòng ngừa biến chứng tim mạch và kiểm soát bệnh. Tuy nhiên, một số loại thuốc có thể làm nặng thêm tình trạng rối loạn cương dương. Chẳng hạn như nhóm thuốc hạ huyết áp thiazide liều cao và một số thuộc chẹn β-blocker, có liên quan đến rối loạn cương dương mặc dù bằng chứng còn chưa thống nhất. Nhóm thuốc chống trầm cảm SSRI/SNRI thường gây giảm ham muốn và rối loạn cương dương, thậm chí có thể kéo dài sau khi ngừng thuốc.
Nam giới mắc rối loạn cương dương do đái tháo đường thường có thể gặp một số triệu chứng như:
Những triệu chứng này có thể xuất hiện đơn lẻ hoặc kết hợp, làm giảm sự tự tin, ảnh hưởng tới mối quan hệ và chất lượng sống của người bệnh.
Chẩn đoán rối loạn cương dương ở bệnh nhân tiểu đường thường cần kết hợp nhiều phương pháp để tìm đúng nguyên nhân. Bác sĩ sẽ thực hiện theo các bước sau:
Điều trị rối loạn cương dương do đái tháo đường thường cần phối hợp nhiều phương pháp và điều chỉnh theo tình trạng sức khỏe của từng người bệnh, bao gồm:(5)
Thay đổi lối sống là bước điều trị nền tảng trong rối loạn cương dương ở người tiểu đường. Mục tiêu là cải thiện tuần hoàn máu, cân bằng nội tiết và tăng hiệu quả điều trị. Người bệnh cần bỏ thuốc lá, hạn chế rượu bia và áp dụng chế độ ăn Địa Trung Hải giàu rau xanh, trái cây, cá, dầu thực vật, đồng thời giảm đường và chất béo bão hòa giúp kiểm soát đường huyết, mỡ máu và hỗ trợ giảm cân.
Tập thể dục ít nhất 150 phút mỗi tuần, kết hợp các bài tập sức bền và tăng cơ để cải thiện lưu lượng máu và tăng testosterone tự nhiên. Giảm cân khi thừa cân giúp giảm đề kháng insulin và cải thiện khả năng cương. Ngoài ra, người bệnh cũng cần kiểm soát huyết áp, mỡ máu và đường huyết theo khuyến cáo; đồng thời quản lý căng thẳng và ngủ đủ giấc để duy trì sức khỏe tinh thần, cải thiện chức năng sinh lý.
Sau khi thay đổi lối sống nhưng tình trạng rối loạn cương dương không cải thiện, bác sĩ có thể xem xét kê thuốc điều trị. Nhóm thuốc thường được chỉ định đầu tiên là ức chế PDE5 gồm sildenafil (Viagra), tadalafil (Cialis) và vardenafil (Levitra). Các thuốc này có tác dụng làm giãn mạch, tăng lưu lượng máu đến dương vật khi có kích thích tình dục, giúp cương cứng dễ dàng hơn. Tadalafil có thời gian tác dụng kéo dài đến 36 giờ, giúp nam giới linh hoạt hơn trong sinh hoạt tình dục.
Nếu thuốc uống không hiệu quả hoặc chống chỉ định, bác sĩ có thể chỉ định dùng thuốc tiêm dương vật như alprostadil (Caverject). Thuốc được tiêm trực tiếp vào thể hang, cho hiệu quả trên 70% ngay cả khi thuốc uống thất bại. Ngoài ra, còn có thuốc đặt niệu đạo (alprostadil – Muse), được đặt trước khi quan hệ 5 – 10 phút. Việc sử dụng thuốc phải được bác sĩ thăm khám, đánh giá kỹ tình trạng bệnh, bệnh lý tim mạch kèm theo và các thuốc đang dùng (đặc biệt nhóm nitrate điều trị đau thắt ngực) để đảm bảo an toàn và hiệu quả.
Khi thuốc không mang lại hiệu quả mong muốn hoặc không thể dùng do chống chỉ định, bác sĩ sẽ cân nhắc các phương pháp hỗ trợ cơ học. Thiết bị hút chân không là phương pháp phổ biến: một ống hình trụ được đặt lên dương vật, tạo áp lực âm để hút máu vào thể hang, sau đó một vòng thắt được đeo ở gốc dương vật để giữ cương. Đây là phương pháp an toàn, hiệu quả ở khoảng 2/3 nam giới và không cần dùng thuốc.
Trong các trường hợp rối loạn cương nặng, không đáp ứng với biện pháp khác, cấy ghép thể hang dương vật là giải pháp cuối cùng. Phẫu thuật này đặt thể hang nhân tạo bên trong dương vật (loại bơm phồng hoặc bán cứng), cho phép người bệnh tạo cương khi cần. Đây là phương pháp cho hiệu quả lâu dài, tỉ lệ hài lòng cao nhưng cần được tư vấn kỹ bởi bác sĩ Nam học trước khi quyết định vì là phẫu thuật xâm lấn.
Tóm lại, nam giới bị rối loạn cương dương do đái tháo đường cần thăm khám với bác sĩ chuyên khoa để được tư vấn phác đồ điều trị phù hợp. Điều trị thường bắt đầu bằng việc kiểm soát tốt đường huyết, huyết áp và mỡ máu nhằm giảm tổn thương mạch máu và thần kinh. Song song với kiểm soát bệnh, người bệnh cần điều chỉnh lối sống: bỏ thuốc lá, hạn chế rượu bia, ăn uống theo chế độ lành mạnh, tập thể dục ít nhất 150 phút mỗi tuần và giảm cân nếu thừa cân.
