Thiếu ngủ ảnh hưởng đến sức khỏe, tinh thần và khả năng tập trung vào công việc hàng ngày của một người. Nó có thể tác động đến hệ thống miễn dịch và làm tăng nguy cơ mắc bệnh tim mạch. Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh (CDC) ước tính, cứ 3 người lớn thì có 1 người không ngủ đủ giấc. Giấc ngủ ít hơn 7 giờ mỗi đêm được coi là thiếu ngủ.
Vậy có những cách điều trị thiếu ngủ nào? Những nguyên nhân khiến bạn không thể chìm vào giấc ngủ là gì?

Thiếu ngủ là gì?
Thiếu ngủ là tình trạng ngủ ít hơn 7 giờ mỗi đêm (theo khuyến nghị của CDC cho người trưởng thành). Thiếu ngủ có thể chỉ là tạm thời, xuất hiện vài đêm nhưng nó cũng có thể kéo dài hàng tuần, hàng tháng, trở thành tình trạng mãn tính. Đa phần nguyên nhân gây thiếu ngủ là vô hại nhưng bạn không nên chủ quan vì nó cũng có thể nghiêm trọng nếu do một số bệnh lý gây ra. (1)
Thời lượng ngủ cần thiết trung bình hàng ngày theo độ tuổi là:- Trẻ sơ sinh (đến 3 tháng tuổi): 14 đến 17 giờ.
- Trẻ sơ sinh (4 đến 12 tháng tuổi): 12 đến 16 giờ, kể cả thời gian ngủ trưa.
- Trẻ nhỏ (1 đến 5 tuổi): 10 đến 14 giờ, kể cả thời gian ngủ trưa.
- Trẻ em trong độ tuổi đi học (6 đến 12 tuổi): 9 đến 12 giờ.
- Thanh thiếu niên (13 đến 18 tuổi): 8 đến 10 giờ.
- Người lớn (18 tuổi trở lên): 7 đến 9 giờ.
Giấc ngủ là một quá trình sinh lý quan trọng cho phép cơ thể và não nghỉ ngơi, phục hồi và thực hiện các chức năng thiết yếu bao gồm củng cố trí nhớ, điều hòa cảm xúc, chức năng miễn dịch và duy trì sức khỏe nói chung. Bệnh thiếu ngủ có thể dẫn đến những ảnh hưởng sức khỏe trong ngắn hạn và dài hạn.
Thiếu ngủ có thể dưới nhiều hình thức khác nhau chẳng hạn như chủ động thức đêm hoặc ngủ không ngon giấc, sáng dậy mệt mỏi, uể oải.

Sự khác nhau giữa thiếu ngủ và mất ngủ
Mất ngủ và thiếu ngủ có liên quan chặt chẽ với nhau nhưng không giống nhau.
Mất ngủ là khi bạn cố gắng nhưng không thể ngủ được, còn thiếu ngủ là bạn chủ động không ngủ để làm việc, học tập… hoặc bị mất ngủ. Tổng số giờ ngủ và chất lượng giấc ngủ là 2 yếu tố cần thiết để đánh giá tình trạng thiếu ngủ ở một người.
Nguyên nhân thiếu ngủ
Có nhiều nguyên nhân khác nhau dẫn đến thiếu ngủ, chẳng hạn như bị đánh thức hoặc bị ngăn cản chìm vào giấc ngủ. Một số nguyên nhân thiếu ngủ thường gặp như:
- Hành vi lối sống: Bạn giảm thời gian dành cho giấc ngủ để thực hiện những việc khác sẽ gây ra thiếu ngủ. Việc đi ngủ và thức dậy không nhất quán hoặc sử dụng các thiết bị điện tử vào ban đêm cũng dẫn đến thiếu ngủ.
- Môi trường ngủ: Một môi trường ngủ không thoải mái với các yếu tố như nóng, lạnh, tiếng ồn có thể ảnh hưởng lớn đến chất lượng và tính nhất quán của giấc ngủ.
- Công việc: Làm việc theo ca có thể làm thay đổi nhịp sinh học tự nhiên của chúng ta. Đồng hồ sinh học điều chỉnh sự tỉnh táo - buồn ngủ, đói, nhiệt độ và nồng độ hormone..
- Rối loạn giấc ngủ: Một số dạng rối loạn giấc ngủ có thể khiến bạn khó ngủ như chứng ngưng thở khi ngủ, ngáy, hội chứng chân tay bồn chồn, nghiến răng, mất ngủ.
- Các tình trạng bệnh lý khác: Đau mãn tính làm gián đoạn giấc ngủ, lo âu, trầm cảm, tiểu đêm, bệnh tiểu đường, lạm dụng chất gây nghiện như rượu bia, thuốc lá và cà phê.
Dấu hiệu thiếu ngủ
Triệu chứng thiếu ngủ có thể là những thay đổi trong cách bạn ngủ như: (2)- Ngủ thiếp đi khi đang đọc báo, xem TV.
- Chìm vào giấc ngủ nhanh khi đi ngủ.
- Ngủ nhiều giờ vào cuối tuần.
- Ngủ trưa.
- Cảm thấy mệt mỏi hoặc thờ ơ suốt cả ngày, ngáp thường xuyên.
- Cảm thấy cáu kỉnh.
- Thay đổi tâm trạng bao gồm cảm giác chán nản, lo lắng, căng thẳng, hoang tưởng hoặc có ý nghĩ tự tử.
- Cảm thấy ít hứng thú với tình dục.
- Trải nghiệm rối loạn tâm thần. Rối loạn tâm thần do thiếu ngủ có thể liên quan đến những thay đổi trong nhận thức về thực tế, bao gồm suy nghĩ, lời nói và ảo tưởng hoặc ảo giác.
- Gặp khó khăn trong việc tập trung.
- Gặp khó khăn trong việc ghi nhớ mọi thứ.
- Tăng sự thèm ăn, đặc biệt đối với thực phẩm giàu calo.
- Thèm caffeine nhiều hơn.

Tác hại của thiếu ngủ đối với sức khỏe
Bệnh thiếu ngủ có thể tác động đến cơ thể theo nhiều phương diện. Giấc ngủ rất cần thiết cho hệ miễn dịch khỏe mạnh, sự điều hòa hormone, điều hòa huyết áp, chức năng não, chức năng trao đổi chất và chức năng tim. (3)
1. Tác động của ngủ thiếu giấc lên não bộ
Ngủ không đủ giấc có thể ảnh hưởng đến hoạt động của não bao gồm khả năng ghi nhớ, chú ý, tốc độ xử lý thông tin và khả năng điều chỉnh cảm xúc. Ngay cả tình trạng thiếu ngủ ngắn hạn cũng có thể làm suy giảm các chức năng này. Đặc biệt, giấc ngủ đóng vai trò then chốt trong việc hình thành và củng cố trí nhớ.
Giấc ngủ cực kỳ quan trọng để loại bỏ các chất thải độc hại tích tụ trong não suốt cả ngày. Sự tích lũy các protein độc hại có liên quan đến sự phát triển của bệnh Alzheimer. Thiếu ngủ có liên quan đến việc tăng nguy cơ suy giảm nhận thức và chứng mất trí nhớ.
Người ngủ thiếu giấc cũng có nguy cơ mắc các rối loạn sức khỏe tâm thần như lo lắng và trầm cảm. Giấc ngủ có mối liên hệ chặt chẽ với việc điều tiết cảm xúc. Mối quan hệ giữa thiếu ngủ và rối loạn sức khỏe tâm thần là hai chiều. Nghĩa là, rối loạn sức khỏe tâm thần có thể gây khó ngủ, đồng thời ngủ kém cũng góp phần gây ra và làm trầm trọng thêm các vấn đề sức khỏe tâm thần.
Xem thêm: Nếu không ngủ có chết không?2. Nguy cơ mắc các bệnh mãn tính
Giấc ngủ có liên quan đến việc điều chỉnh huyết áp, cholesterol và lượng đường trong máu. Giấc ngủ cũng có thể ảnh hưởng đến chế độ ăn uống và mức độ hoạt động thể chất của chúng ta. Người không ngủ đủ giấc thường thèm những thực phẩm giàu năng lượng, giàu chất béo và carbohydrate. Chúng ta cũng cảm thấy mệt mỏi và buồn ngủ vào ban ngày, điều này có thể làm mất đi động lực tập thể dục và làm giảm hiệu suất khi tập thể dục.
Ngủ thiếu giấc có liên quan đến việc tăng nguy cơ mắc các bệnh về tim mạch chuyển hóa bao gồm béo phì, tăng cholesterol máu (mức cholesterol cao), tiểu đường và tăng huyết áp. Thời gian ngủ ngắn, đặc biệt là dưới 7 giờ mỗi đêm có liên quan đến việc tăng nguy cơ mắc bệnh và tử vong do bệnh tim mạch.
Xem thêm: Thức trắng 1 đêm có sao không3. Tác động đến sức khỏe miễn dịch
Trong khi ngủ, cơ thể có sự gia tăng các protein quan trọng liên quan đến chức năng miễn dịch và tình trạng viêm (ví dụ cytokine). Sự điều hòa miễn dịch trong khi ngủ giúp phục hồi, chữa lành vết thương hoặc chống lại nhiễm trùng.
Giấc ngủ đều đặn có thể tăng cường phản ứng miễn dịch hỗ trợ hệ thống phòng thủ miễn dịch cân bằng tốt. Điều này có nghĩa, giấc ngủ ngon giúp hỗ trợ phản ứng hiệu quả hơn với vắc xin và ít gây phản ứng dị ứng hơn.
Bệnh thiếu ngủ lâu dài tác động tiêu cực đến phản ứng miễn dịch của cơ thể, có thể làm tăng khả năng nhiễm trùng và giảm phản ứng miễn dịch đối với việc tiêm chủng. Thiếu ngủ được cho là có thể dẫn đến tình trạng viêm dai dẳng ở mức độ thấp và gây suy giảm miễn dịch, cả hai đều gây ảnh hưởng xấu đến sức khỏe.

Cách chẩn đoán thiếu ngủ
Bác sĩ có thể chẩn đoán thiếu ngủ bằng cách đặt những câu hỏi như sau:- Bạn ngủ được bao nhiêu giờ?
- Hãy nói về thói quen ngủ của bạn.
- Nguyên nhân gây gián đoạn giấc ngủ của bạn là gì?
- Hãy nói về tình trạng sức khỏe hiện tại và các loại thuốc bạn dùng.
- Bác sĩ cũng có thể yêu cầu ghi nhật ký giấc ngủ để có những thông tin chi tiết. Điều này có thể giúp bác sĩ chẩn đoán chính xác hơn.
- Thời gian bạn thức dậy và đi ngủ mỗi ngày.
- Bạn có ngủ trưa không và nếu có thì trong bao lâu?
- Hãy mô tả về phòng ngủ (môi trường ngủ) của bạn.
- Bạn thường làm gì trước khi ngủ (chẳng hạn như xem TV, đọc sách,...)
Bác sĩ cũng có thể yêu cầu thực hiện đo đa ký giấc ngủ để có những thông tin chính xác hơn về giấc ngủ của bạn.
Xem thêm: 1 ngày ngủ 2 tiếng có hại không?Cách điều trị thiếu ngủ
Có nhiều cách khác nhau để điều trị thiếu ngủ, bao gồm những phương pháp tự thực hiện tại nhà và nhờ đến sự hỗ trợ của bác sĩ. (4)
1. Điều trị hành vi và nhận thức
Liệu pháp hành vi nhận thức nhằm mục đích thay đổi những suy nghĩ có thể khiến bạn mất ngủ. Khi điều trị chứng mất ngủ, phương pháp trị liệu hành vi nhận thức có thể được kết hợp với các phương pháp khác, chẳng hạn như kỹ thuật thư giãn và vệ sinh giấc ngủ.
- Ưu tiên cho giấc ngủ: Tình trạng ngủ không đủ giấc kéo dài thường xảy ra khi chúng ta không ngủ để làm việc hoặc giải trí. Bạn cần ưu tiên cho giấc ngủ của mình. Mặc dù công việc nhiều có thể làm giảm giờ ngủ nhưng hãy đặt ra ranh giới để bạn duy trì thời gian ngủ cần thiết mỗi đêm. Bạn nên lên kế hoạch đi ngủ và thức dậy vào cùng một thời điểm mỗi ngày, kể cả vào cuối tuần. Điều này giúp duy trì sự ổn định giấc ngủ mỗi đêm của bạn.
- Tránh các yếu tố ảnh hưởng tới giấc ngủ: Uống rượu vào ban đêm có thể khiến bạn buồn ngủ, nhưng nó làm gián đoạn chu kỳ giấc ngủ bình thường. Tốt nhất bạn nên tránh tiêu thụ caffeine vào buổi chiều muộn vì nó có thể tồn tại trong cơ thể bạn đến vài giờ. TV, điện thoại thông minh, máy tính bảng có thể tác động đến tâm trí, làm bạn căng thẳng và khó ngủ. Ánh sáng phát ra từ các thiết bị này cũng có thể ảnh hưởng đến nhịp sinh học của bạn. Vì vậy, tốt nhất bạn nên tránh sử dụng các thiết bị điện tử trong một giờ hoặc lâu hơn trước khi đi ngủ.
- Kỹ thuật thư giãn: Thiền, thực hành chánh niệm, tập thở và tưởng tượng đến những điều tích cực để giảm căng thẳng. Những điều này có thể giúp ích để cải thiện chứng thiếu ngủ của bạn.
2. Dùng thuốc
Bác sĩ có thể chỉ định sử dụng một số loại thuốc sau:- Dyphenhydramine (Benadryl)
- Doxylamine (Unisom)
- Zolpidem (Ambien)
- Butabarbital (Butisol)
- Temazepam (Restoril)
3. Biện pháp chăm sóc tại nhà
Các biện pháp chăm sóc tại nhà giúp bạn cải thiện tình trạng thiếu ngủ trầm trọng:- Tránh ăn 2 - 3 giờ trước khi đi ngủ.
- Tập thể dục thường xuyên.
- Tắt các thiết bị điện tử và để chúng cách xa chỗ ngủ.
- Sử dụng dụng cụ để kiểm soát chứng nghiến răng.
4. Một số biện pháp khác
Một số biện pháp điều trị mất ngủ khác bạn có thể thử như châm cứu, mát xa, yoga, bấm huyệt. Điều cần làm là luôn trao đổi với bác sĩ trước khi bạn thử bất kỳ phương pháp điều trị mới nào vì nó có thể gây tác dụng phụ hoặc tương tác với thuốc.

Cách phòng ngừa thiếu ngủ như thế nào?
Trong hầu hết các trường hợp, việc tập trung vào vệ sinh giấc ngủ - môi trường ngủ và thói quen hàng ngày là yếu tố trọng tâm trong việc ngăn ngừa thiếu ngủ. Hãy cùng ECO Pharma tìm hiểu một số cách giúp bạn phòng ngừa tình trạng này:
- Hạn chế ngủ trưa: Ngủ trưa có thể cản trở giấc ngủ ban đêm, đặc biệt nếu bạn ngủ quá lâu hoặc quá muộn. Nếu cảm thấy buồn ngủ vào ban ngày, bạn hãy cố gắng hạn chế thời gian ngủ trưa không quá 20 đến 30 phút và tránh ngủ trưa sau 3 giờ chiều.
- Tạo môi trường ngủ lý tưởng: Thiết kế phòng ngủ lý tưởng để bạn thư giãn. Bạn sẽ hứng thú với việc đi ngủ hơn nếu không gian phòng ngủ phù hợp với sở thích và mang đến sự thoải mái. Hãy chọn nệm và gối phù hợp với nhu cầu và có màu sắc mà bạn yêu thích. Để giảm thiểu khả năng thức giấc giữa đêm, hãy cố gắng đảm bảo phòng ngủ của bạn yên tĩnh và dùng đèn ngủ phù hợp.
- Hãy chú ý đến những gì bạn ăn và uống: Tránh chất caffeine, nicotine và rượu, đặc biệt vào buổi tối. Những chất này có thể kích thích hệ thần kinh và khiến bạn khó ngủ. Ngoài ra, tránh ăn nhiều hoặc ăn nhiều gia vị gần giờ đi ngủ vì chúng có thể gây khó tiêu hoặc ợ chua.
- Tận dụng ánh sáng tự nhiên trong ngày: Tiếp xúc thường xuyên với ánh nắng mặt trời vào ban ngày sẽ, giúp tỉnh táo vào ban ngày và buồn ngủ vào ban đêm. Hoạt động thể chất thường xuyên cũng có thể góp phần tạo nên lịch trình ngủ bình thường, vì vậy hãy cố gắng tập thể dục mỗi ngày.
- Không ngủ chung với thú cưng: Thú cưng có thể cử động, di chuyển và khiến bạn tỉnh giấc giữa đêm hoặc khó chìm vào giấc ngủ. Lông của chúng cũng có thể gây ra dị ứng, khó chịu cho bạn.
- Sau nhiều công trình nghiên cứu, các nhà khoa học Mỹ đã phát hiện ra những tinh chất quý như anthocyanin và pterostilbene từ quả blueberry, cùng với terpenoid và flavonoid từ lá ginkgo biloba. Đây là những tinh chất có khả năng chống gốc tự do, hỗ trợ lưu thông máu tốt hơn, kích thích hoạt động não bộ, mang đến giấc ngủ ngon và tỉnh táo khi thức giấc. Vì thế, việc chủ động bổ sung những tinh chất này là cần thiết để cải thiện chất lượng giấc ngủ của bạn.
Thiếu ngủ gây hại cho sức khỏe tinh thần và thể chất, làm giảm hiệu suất học tập, chất lượng công việc. Tình trạng này kéo dài có thể dẫn đến các các vấn đề sức khỏe tiềm ẩn, chẳng hạn như chứng ngưng thở khi ngủ. Vì thế, bạn nên kiểm soát tốt stress và căng thẳng, giữ tâm lý thoải mái để dễ dàng đi vào giấc ngủ mỗi đêm. Nếu thiếu ngủ do mất ngủ, bạn nên đến bệnh viện thăm khám và điều trị, tránh mất ngủ mãn tính dẫn đến bệnh tật.





